Η ταυτόχρονη απειλή κλεισίματος των δύο κρισιμότερων θαλάσσιων περασμάτων σε συνδυασμό με τα τελειωμένα αποθέματα αλλάζουν δραματικά τον παγκόσμιο χάρτη – Η Ρωσία βρέθηκε να ικετεύει την Ινδία για βενζίνη, ενώ η Ασία και η Ευρώπη ετοιμάζονται για δελτίο.
Ήταν Μακεδονικός ο κόμπος που έδενε την παγκόσμια οικονομία με την ελπίδα μιας διπλωματικής λύσης στη Μέση Ανατολή. Αυτή η ελπίδα πέθανε οριστικά. Το λεγόμενο «Μνημόνιο Κατανόησης» κατέρρευσε, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εμπλέκονται σε σφοδρή ανταλλαγή πληγμάτων και η ενεργειακή ασφάλεια του πλανήτη εισέρχεται στη φάση του οξύτατου κινδύνου που έχει βιώσει ποτέ η ανθρωπότητα. Το στενό του Ορμούζ έχει μετατραπεί σε νεκρή ζώνη για τα δεξαμενόπλοια, ενώ ο παράγοντας «Μπαμπ ελ Μαντέμπ» προστίθεται τώρα στην εξίσωση – ενδεχόμενο που, αν επιβεβαιωθεί, θα οδηγήσει τις τιμές ενέργειας σε μαύρα αχαρτογράφητα νερά. Το πιο ανησυχητικό όμως είναι πως ξεκινήσαμε αυτόν τον πόλεμο καίγοντας όλα τα μαξιλάρια ασφαλείας που είχαμε. Τα εμπορικά αποθέματα πετρελαίου είναι ουσιαστικά ανύπαρκτα και η παγκόσμια αγορά κινείται πλέον χωρίς δίχτυ προστασίας.
Τα Στενά του Ορμούζ: Νεκρή Ζώνη για τα Δεξαμενόπλοια
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, το Ιράν έχει επιτεθεί τουλάχιστον σε εννέα εμπορικά πλοία, δημιουργώντας ένα κλίμα απόλυτου τρόμου στους διαχειριστές στόλων. Ο Δημήτρης Μανιάτης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων Marisks με έδρα την Αθήνα, περιέγραψε την κατάσταση με μια φράση που τα λέει όλα: «Κανείς δεν είναι διατεθειμένος να κινηθεί». Η διακίνηση αργού μέσω του στενού του Ορμούζ έχει μειωθεί δραστικά, καθώς τα πληρώματα φοβούνται περισσότερο από ποτέ, και το σενάριο του πλήρους αποκλεισμού της ζώνης δεν είναι πια μακρινός εφιάλτης αλλά ζώσα πραγματικότητα. Το φαινόμενο αυτό αποκαλύπτει με τον πιο επώδυνο τρόπο την απόλυτη εξάρτηση του δυτικού κόσμου από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής – μια εξάρτηση που για δεκαετίες επιλέγαμε να υποβαθμίζουμε.
Εξαντλημένα Αποθέματα: Από τα 400 Εκατομμύρια Βαρέλια στο Μηδέν
Μέχρι πρότινος, η παγκόσμια οικονομία άντεχε τα σοκ επειδή υπήρχαν τεράστια εμπορικά αποθέματα στα οποία μπορούσαμε να αντλήσουμε. Αυτή η εποχή τελείωσε ανεπιστρεπτί. Πριν το ξέσπασμα του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, η αγορά κατείχε πλεόνασμα περίπου 400 εκατομμυρίων βαρελιών, χωρίς καν να υπολογίζονται τα κρατικά στρατηγικά αποθέματα. Σήμερα, σύμφωνα με την Amrita Sen της Energy Aspects, «έχουμε σχεδόν μηδέν». Όπως ανέφεραν traders στους Financial Times, κάψαμε όλα τα μαξιλάρια που είχαμε – τα πάντα. Αυτή η απουσία περισσεύματος σημαίνει ότι το επόμενο σοκ στην προσφορά θα μεταφραστεί άμεσα σε ελλείψεις και δελτίο σε πολλά σημεία του πλανήτη, με την Ασία να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και την Ευρώπη να ακολουθεί κατά πόδας.
Cushing και Στρατηγικό Απόθεμα: Στο Χαμηλότερο Σημείο από το 1983
Τα στοιχεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Τα αποθέματα αργού στον κόμβο αποθήκευσης του Cushing της Οκλαχόμα έχουν πέσει κάτω από τα 20 εκατομμύρια βαρέλια τις τελευταίες εβδομάδες, προκαλώντας την αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας (EIA) να εξηγήσει τη σημασία των λεγόμενων «tank bottoms». Οι δεξαμενές αποθήκευσης χρειάζονται έναν ελάχιστο όγκο αργού για να παραμείνουν λειτουργικές – όταν τα αποθέματα αγγίζουν αυτά τα κατώτατα επίπεδα, μεγάλο μέρος του πετρελαίου που εμφανίζεται στα βιβλία παραμένει πρακτικά απρόσιτο. Την ίδια ώρα, το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ έχει συρρικνωθεί στο χαμηλότερο σημείο από το 1983, καθώς οι διαδοχικές κρίσεις – ο πόλεμος με το Ιράν και η σύγκρουση στην Ουκρανία – ανάγκασαν την Ουάσιγκτον να απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες. Το μαξιλάρι που κάποτε προσέφερε ψυχολογική ασφάλεια έχει πια εξαϋλωθεί.
Μπαμπ ελ Μαντέμπ: Το Κλείσιμο που θα Αποτελειώσει την Αγορά
Σαν να μην έφτανε το μπλοκάρισμα του Ορμούζ, το Ιράν έδωσε εντολή στους αντάρτες Χούθι της Υεμένης να ετοιμαστούν να κλείσουν το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, την κρίσιμη πύλη που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα και τη διώρυγα του Σουέζ. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters που επιβεβαιώθηκαν από τρεις πηγές, η ιρανική ηγεσία ζήτησε πρόσφατα από τους Χούθι να θέσουν σε εφαρμογή το σχέδιο αποκλεισμού, ενώ πύραυλοι και drones έχουν ήδη αναπτυχθεί κατά μήκος της θαλάσσιας οδού. Όπως προειδοποίησε η Nadwa Al-Dawsari του Middle East Institute, η απειλή αυτή πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Η ταυτόχρονη διακοπή των δύο στενών – Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ – δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία και θα προκαλέσει έκρηξη στις τιμές του πετρελαίου που θα ξεπεράσει κάθε προηγούμενο.
Ρωσία: Ο Πετρελαϊκός Γίγαντας που Λιμοκτονεί από Βενζίνη
Την ώρα που οι γεωπολιτικές συγκρούσεις σφίγγουν τον κλοιό στο νότο, η Ρωσία, ένας από τους τρεις μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο, βιώνει τη δική της οδυνηρή ενεργειακή παράνοια. Τα αδιάκοπα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν αφήσει το μισό της διυλιστικής ικανότητας της χώρας ανενεργό, προκαλώντας πτώση 35% στην ημερήσια παραγωγή βενζίνης. Σε 13 περιφέρειες της χώρας έχουν αναπτυχθεί δυνάμεις της Εθνοφρουράς και αστυνομία για να τηρήσουν την τάξη στα πρατήρια, όπου οι οδηγοί αναμένουν τουλάχιστον δυόμιση ώρες υπό όριο 20 έως 40 λίτρων ανά όχημα. Η κατάσταση έχει πάρει τραγικές διαστάσεις: ένας 80χρονος υπέστη καρδιακό επεισόδιο περιμένοντας να γεμίσει το ντεπόζιτό του στην πόλη Λύσβα, ενώ ένας 75χρονος άφησε την τελευταία του πνοή στην ουρά στο Πετροζαβόντσκ. Έχοντας στραγγίξει κάθε εσωτερικό απόθεμα, η Μόσχα αναγκάστηκε να ζητήσει εισαγωγές βενζίνης από την Ινδία και το Καζακστάν, με κολοσσούς όπως η Rosneft, η Gazprom Neft και η Lukoil να προσεγγίζουν ινδικά διυλιστήρια μέσω traders. Ένας από τους κορυφαίους εξαγωγείς του κόσμου έχει μετατραπεί σε επαίτη ενεργειακών πόρων.
Επιπτώσεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Για την Ελλάδα, μια χώρα που εξαρτάται ενεργειακά από τις θαλάσσιες οδούς της Ανατολικής Μεσογείου, αυτές οι εξελίξεις αποτελούν βόμβα στα θεμέλια της εθνικής οικονομίας. Οι τιμές των καυσίμων θα κινηθούν σε δυσθεώρητα ύψη, παραλύοντας τη ναυτιλία, τον τουρισμό και κάθε παραγωγική δραστηριότητα. Η Ευρώπη, η οποία δεν διαθέτει πλέον σημαντικά αποθέματα ασφαλείας, θα βρεθεί αντιμέτωπη με δελτίο και κρατικές παρεμβάσεις που υπενθυμίζουν τις μαύρες μέρες της πετρελαϊκής κρίσης του ’70. Το μόνο σίγουρο είναι πως ο πλανήτης μπαίνει σε ένα νέο κεφάλαιο, όπου η ενεργειακή αυτάρκεια και η γεωπολιτική σταθερότητα δεν είναι πλέον δεδομένες.
