Γραφεί ο Αμερικανός Ορθόδοξος Γουόλτ Γκάρλινγκτον (Walt Garlington)
[Ο Γουόλτ Γκάρλινγκτον είναι χημικός μηχανικός που έγινε συγγραφέας (και, όταν μπορεί, καλλιεργητής). Ζει στη Λουιζιάνα, στο Ντίξι, και είναι συντάκτης της ιστοσελίδας «Confiteri: A Southern Perspective».]
Η σύγχρονη Δύση υπερηφανεύεται για τα επιστημονικά της επιτεύγματα, βλέποντας σε αυτά την επιβεβαίωση ότι το μοντέλο του πολιτισμού της είναι το καλύτερο που έχει εμφανιστεί στην παγκόσμια ιστορία.
Αυτή η εκδοχή της Δύσης αρέσκεται να αντιπαραβάλλει τον εαυτό της με την Ορθόδοξη Εκκλησία, ισχυριζόμενη συχνά ότι η τελευταία είναι νωθρή, οκνηρή και αδαής, ευτυχισμένη μέσα στη στασιμότητά της. Η γεωπολιτική σχολιάστρια της Βραζιλίας Μπρούνα Φρασκόλα (Bruna Frascolla) επανέλαβε αυτή την προσβολή πρόσφατα:
«Για να αναστοχαστώ πάνω σε αυτό το θέμα, χρησιμοποίησα το βιβλίο του Γάλλου συγγραφέα Ζωρζ Μινουά (Georges Minois), η “Ιστορία του Μεσαίωνα”. Από εκεί, μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε ότι η αφήγηση που αντιπαραθέτει τον θρησκευτικό σκοταδισμό στην αθεϊστική επιστήμη έχει μεγαλύτερη πειστικότητα στην ιστορία της Ρωσίας παρά στην ιστορία της Γαλλίας, επειδή ενώ η Γαλλική Επανάσταση αποκεφάλισε στη γκιλοτίνα τον πατέρα της Χημείας, Αντουάν Λαβουαζιέ, οι κομμουνιστές στην πραγματικότητα πήραν μια αγροτική Ρωσία και, σε λιγότερο από έναν αιώνα, την ανύψωσαν στο επίπεδο να διεκδικεί η Ρωσία την πρωτοπορεία στην κατάκτηση του διαστήματος. Αν πιστέψουμε τον Μινουά, αυτό έχει να κάνει με την κηδεμονία των Ορθόδοξων μοναχών, την μεγάλη επιρροή τους, πάνω στη βυζαντινή δημόσια ζωή.»
«Στην πραγματικότητα, ο βυζαντινός (ανατολικός) κλάδος του Χριστιανισμού φαίνεται να έχει προνομιακή θέση στη φιλολογία έναντι της φιλοσοφίας, γεγονός που οδήγησε σε πάγωμα του χρόνου: Ενώ ο Ρωμαϊκός (δυτικός) κλάδος του Χριστιανισμού διακινδυνεύει να ασχοληθεί με την κοινωνική θεωρία (βλ. Rerum novarum (Νέα πράγματα) και τις εξελίξεις του [Το Rerum novarum, ή Δικαιώματα & Καθήκοντα του Κεφαλαίου & της Εργασίας, είναι μια εγκύκλιος που εκδόθηκε από τον Πάπα Λέοντα ΙΓ΄ στις 15 Μαΐου 1891]) για να προσπαθήσει να καθοδηγήσει την ανθρωπότητα εν μέσω των μεγάλων κοινωνικών αλλαγών. Την ίδια στιγμή ο Βυζαντινός κλάδος παραμένει πεισματικά προσκολλημένος στο παρελθόν. Το ίδιο το γεγονός ότι η Ρωσία έγινε επιστημονική δύναμη δεν συνοδεύτηκε, απ’ όσο γνωρίζω, από κανένα Ορθόδοξο επιστήμονα αντίστοιχο του Βέλγου Καθολικού Ιερέα Ζωρζ Λεμαίτρ (1894-1966), [που υπήρξε διακεκριμένος καθηγητής της φυσικής, της αστρονόμος, της κοσμολόγος και μαθηματικός] ή του Αυστριακού μοναχού Γκρέγκορ Μέντελ (1822 –1884), ο οποίος ανακάλυψε του νόμους της κληρονομικότητας, τους γνωστούς “Νόμους του Μέντελ”. Από την άλλη πλευρά, ο πιο σημαντικός Ρώσος επιστήμονας αναδείχθηκε ο Χημικός & εφευρέτης Ντμίτρι Μεντελέγιεφ (1834–1907), ο οποίος, έχοντας πεθάνει πριν από τη Ρωσική Επανάσταση των Μπολσεβίκων, είχε κάθε λόγο να είναι ένας τέλειος Ορθόδοξος Χριστιανός, και όμως αντί για αυτό ήταν θεϊστής.»
Οι Δυτικοί μετά το Σχίσμα του 1054 απολαμβάνουν την εικόνα του εαυτού τους ως μη στάσιμων και συνεχώς μεταβαλλόμενων που προσαρμόζονται στις εξελίξεις. Ο Αγγλικός ιστορικός του 20ού αιώνα Κρίστοφερ Ντόουσον συχνά έγραφε για αυτό με υπερηφάνεια. Το European Conservative τον παραθέτει με επιδοκιμασία:
«Κανένας πολιτισμός, ούτε καν αυτός της αρχαίας Ελλάδας, δεν έχει υποστεί ποτέ μια τόσο συνεχή και βαθιά διαδικασία μετασχηματισμού όπως η Δυτική Ευρώπη τα τελευταία 900 χρόνια. … Η αρχή της αλλαγής ήταν πνευματική και η πρόοδος του δυτικού πολιτισμού συνδέεται άρρηκτα με το δυναμικό ήθος του Δυτικού Χριστιανισμού».
Αυτός ο δυναμισμός της Δύσης που τον αγαπάει τόσο πολύ είναι και η αιτία της αποδυνάμωσης και τώρα της παρακμής της. Την κρατάει απασχολημένη με τα κύματα και τους αφρούς στην επιφάνεια του ωκεανού της ζωής, προσπαθώντας μάταια να διαμορφώσει αυτά τα ρηχά νερά σε διάφορα σχήματα που δεν πρόκειται θα παραμείνουν ποτέ.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία υπερβαίνει τον επιφανειακό παφλασμός των κυμάτων και εισχωρεί, βυθίζεται στα βάθη του ωκεανού της ζωής, μαθαίνοντας και βιώνοντας το βάθος, την πολυπλοκότητα και την ομορφιά της ανθρώπινης ζωής και ολόκληρου του σύμπαντος.
Οι Ορθόδοξοι, επομένως, θα δουν τη θέση & την σημασία της επιστήμης διαφορετικά από τη Δύση μετά το Μεγάλο Σχίσμα. Ο Άγγλος Ελληνιστής συγγραφέας, Φίλιπ Σέραρντ (Philip Sherrard, 1922-1995) εξηγεί:
«Μέχρι τη σύγχρονη εποχή, ήταν η Ανατολή αυτή που είχε το συγκεκριμένο «πειραματικό» μυαλό, όχι η Δύση, και ήταν η Ανατολή και όχι η Δύση αυτή που κατείχε την κυριαρχία των τεχνικών και των τεχνικών διαδικασιών, είτε αυτές είχαν υλικούς ή μαγικούς σκοπούς, είτε σκοπούς που συνδέονταν άμεσα με την πραγματοποίηση της πνευματικής ζωής….
«… Εκτός από την αρχιτεκτονική – και σχεδόν όλη η αρχιτεκτονική μεγάλης κλίμακας είχε θρησκευτικό κίνητρο – η Δύση κατά τη μεσαιωνική χριστιανική περίοδο επέδειξε μια μοναδική έλλειψη τεχνικής βούλησης ή νοοτροπίας…»
«Η Δύση έχει αναπτυχθεί τεχνολογικά σε άμεση σχέση με την παρακμή της χριστιανικής συνείδησης, για τον απλό λόγο ότι η «εκκοσμίκευση» της φύσης, που της επιτρέπει να θεωρείται ως αντικείμενο και έτσι να αξιοποιείται τεχνολογικά, έρχεται σε άμεση αντίθεση με το μυστηριακό πνεύμα του Χριστιανισμού…»
Ήταν ο τύπος της κοινωνίας του μεσαιωνικού κόσμου, μαζί με τον κυρίαρχο προσανατολισμό και τις επιδιώξεις του, που η επιστημονική επανάσταση κατέστρεψε. Η νέα ανόργανη επιστημονική τάξη είναι είναι ανθρωπογενής, όχι θεϊκή. Είναι μια τάξη που αντιπροσωπεύει πράγματι μια προβολή του ανθρώπινου νου που έχει διακόψει τους δεσμούς του με το θεϊκό και με τη γη» (The Rape of Man and Nature, Golgonooza Press, Ipswich, Suffolk, Αγγλία, 1991, σελ. 66, 67).
Οι Ορθόδοξοι ανέκαθεν έθεταν τις φυσικές επιστήμες σε δευτερεύουσα θέση στην ιεραρχία των αξιών τους, των πιο πολύτιμων πραγμάτων. Για αυτούς, η ζωή στον κόσμο είναι φευγαλέα & παροδική, προσωρινή και, επομένως, έχει μόνο σχετική αξία. Η απόκτηση της αγιότητας, της πληρότητας του Αγίου Πνεύματος, για τους ίδιους και η μετάδοση αυτής της αγιότητας στο υπόλοιπο της δημιουργίας είναι οι απώτεροι, τελικοί στόχοι της ζωής. Αυτό που έχει ξεχάσει η σύγχρονη Δύση είναι ότι μαζί με την αγιότητα έρχεται και η γνώση κάθε είδους (συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής), καθώς η αγιότητα προέρχεται από την ένωση με τον Θεό, την Αγία Τριάδα, την Πηγή κάθε γνώσης.
Ο Άγιος γέροντας Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης (1906 – 1991) αποτελεί ένα παράδειγμα των παραπάνω διατυπώσεων. Ήταν ένας απλός, αγράμματος άνθρωπος, αλλά συχνά βοηθούσε τους γιατρούς να διαγνώσουν διάφορες ασθένειες. Για παράδειγμα:
«Η ειδικότητά του ήταν η «τηλεδιάγνωση». Έβλεπε τις αλλαγές στον εαυτό του και στους άλλους με εκπληκτική ακρίβεια· συχνά ακόμη και στους γιατρούς του.»
«Ο ίδιος μου εξήγησε ότι διέγνωσε υπογοναδισμό [*μια κατάσταση δεν παράγουν επαρκείς ποσότητες σεξουαλικών ορμονών] σε έναν νεαρό άνδρα απλά κοιτάζοντάς τον. Διέγνωσε κάταγμα της σπονδυλικής στήλης σε μια καλόγρια που ζούσε σε μία άλλη πόλη. Υπάρχουν πιθανώς χιλιάδες άτομα που διαγνώστηκαν από αυτόν και αργότερα η ασθένειά τους επιβεβαιώθηκε επιστημονικά.»
«Εδώ θα αναφέρω μια διάγνωση που έκανε στον ίδιο τον εαυτό του. Επαλήθευσε αλλαγές στο ηλεκτροκαρδιογράφημά του χωρίς την βοήθεια καρδιογράφου. Ένα βράδυ, με πήρε τηλέφωνο αρκετά ανήσυχος, «Έλα εδώ, όσο αργά κι αν είναι, για να δεις τις αλλαγές στο καρδιογράφημα. Σήμερα ένιωσα πόνο πολλές φορές και ο πόνος ήταν στηθαγχικός». Πράγματι, τον επισκέφθηκε και στο καρδιογράφημα διαπίστωσα ότι υπήρχαν ισχαιμικές μεταβολές (στις αρτηρίες V3-V6). Τον ρώτησε αν πέρασε κάποιο στρες, εκείνη την ημέρα και ο γέροντας κλαίγοντας, άρχισε να του περιγράφει λεπτομερώς σκηνές από οδομαχίες την Ρουμανία (Χριστούγεννα 1989). Ήταν η μέρα που ο λαός εξεγέρθηκε εναντίον του Τσαουσέσκου το 1989 στην Τιμισοάρα, πρώτα. Με το χάρισμά του έβλεπε τους πυροβολισμούς και τους θανάτους στους δρόμους & στις πλατείες, όπως δημοσιεύτηκαν την επόμενη μέρα στις εφημερίδες. Συνέχισε να κλαίει και τον παρακάλεσα να ζητήσει από τον Θεό να αφαιρέσει για λίγο αυτή την «όραση» επειδή κινδύνευε από εκτεταμένο έμφραγμα λόγω του στρες & της θλίψης. Η απόφραξη των αρτηριών μπορούσε να γίνει ακόμη πιο σοβαρή.
«… Πήγαινα στο κελί του ως διαγνωστικός γιατρός, αλλά πολλές φορές ήταν αυτός που μου έκανε και αυτός τη διάγνωση. Θα αναφέρω δύο από αυτές τις περιπτώσεις.»
«Είχα χειρουργηθεί από τον καθηγητή Χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής των Αθηνών, Βασίλειο Γολέματη, δύο κήλες ταυτόχρονα, και ενώ ανάρρωνα, πήγαμε με τη γυναίκα μου στον Ωρωπό. Δεν ξέρω αν είχε μάθει για την εγχείρησή μου από τους φίλους μου, αλλά μόλις μπήκαμε στο κελί του, κοίταξε προσεκτικά την κοιλιά μου για πολύ ώρα και μου είπε: «Βλέπω ότι η εγχείρηση στη δεξιά πλευρά ήταν καλή, αλλά αυτή στην αριστερή ήταν αριστοτεχνική. Γιατί σας χειρούργησε καλύτερα από την άλλη πλευρά;» Η σύζυγός μου μου έκανε νόημα: «Τι λέει ο Γέροντας;» Δεν είχα πει ούτε σε αυτήν ούτε σε κανέναν άλλο ότι ο χειρουργός είχε εφαρμόσει τη μέθοδο Souldaice στην αριστερή πλευρά, επειδή ήταν μεγάλη κήλη. Ο Γέροντας όμως το «είδε».
«Τον Δεκέμβριο του 1990, ήμουν στο κρεβάτι με σοβαρή αιμορραγία στο στομάχι. Κάποια στιγμή υπήρχε μεγάλη ανησυχία για το αν έπρεπε να χειρουργηθώ ή όχι. Χτύπησε το τηλέφωνο. Σας μεταφέρω τα ακριβή λόγια του Γέροντα: «Σας επισκέπτομαι συχνά αυτές τις μέρες. Με το χάρισμα που μου έδωσε ο Θεός, ενεργώ με θεραπευτικό τρόπο. Δεν έχω μπει ποτέ στο σπίτι σας τόσες πολλές φορές σε τόσο λίγες μέρες… «Κάτι μου λέει ότι δεν πρέπει να κάνετε την χειρουργική επέμβαση τώρα, αλλά πρέπει να αλλάξετε τρόπο ζωής, να χαλαρώσετε λίγο. Αφήστε το χειρουργικό τραπέζι προς το παρόν, θα το σκεφτούμε αργότερα. Τι κάνω τώρα; Είμαι γιατρός του γιατρού; (Γελάει.) Πρέπει να χαλαρώσετε περισσότερο επειδή οι άνθρωποι σας αγαπούν. Μου έχετε κλέψει τη δόξα.» (Γελάει.) Μπορείτε να φανταστείτε πώς ένιωθα κάτω από αυτή την προστατευτική παρουσία.»
Η αγιότητα του Γέροντα ξεχείλιζε και στα ζώα:
«Ο Γέροντας δεν ήταν μόνο γιατρός, ήταν και κτηνίατρος. Αγαπούσε τα ζώα. Εξημέρωνε επιθετικούς παπαγάλους και τους δίδασκε την Προσευχή του Ιησού. Ξαφνιάστηκα όταν άκουσα τον παπαγάλο να επαναλαμβάνει την Προσευχή του Ιησού στο κελί του. «Είναι πιο πνευματικός από μένα», είπε ο Γέροντας. «Εγώ κουράζομαι και κοιμάμαι, αλλά αυτός μένει ξύπνιος και προσεύχεται». Πρόσφατα προσπάθησε να εξημερώσει έναν αετό.
«Ένα Σαββατοκύριακο στη Βόρεια Εύβοια, όπου ξεκουραζόταν, συνέβη το εξής, όπως ο ίδιος διηγήθηκε: «Μια βοσκοπούλα μου ζήτησε να διαβάσω μια προσευχή για το κοπάδι της, επειδή τα κατσίκια της αρρώσταιναν. Συμφώνησα και έφεραν όλο το κοπάδι κοντά στην Εκκλησία όπου ζούσα. Στάθηκα μπροστά στο κοπάδι. Σήκωσα τα χέρια μου ψηλά και είπα διάφορες προσευχές από εδάφια των Ψαλμών που αναφέρονται στα ζώα. Κανένα από αυτά δεν κουνήθηκε. Τότε κατέβασα τα χέρια μου και ένα τράγος κινήθηκε προς το μέρος μου μόνος του. Ήρθε κοντά μου, μου φίλησε το χέρι μου και απομακρύνθηκε ήσυχα. Έτσι δεν είναι;» ρώτησε μια μοναχή που στεκόταν εκεί κοντά. «Ναι, Γέροντα, έτσι ακριβώς συνέβη. Ήμουν εκεί».
Ο δυναμισμός της Δύσης που επισημαίνουν άνθρωποι όπως ο καθηγητής Ντόουσον είναι ως επί το πλείστον ένας φανταχτερός, επιφανειακός, εξωτερικός δυναμισμός που αφήνει τον εσωτερικό άνθρωπο – την ψυχή, το νου, την καρδιά – σε μεγάλο βαθμό ατροφικό και υπανάπτυκτο. Ο δυναμισμός της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι σε μεγάλο βαθμό εσωτερικός, αναπτύσσοντας ακριβώς εκείνες τις εσωτερικές δυνάμεις, οι οποίες στα σαρκικά μάτια της μετά το Σχίσμα Δύσης κάνουν τους Ορθόδοξους Χριστιανούς να φαίνονται στάσιμοι, οπισθοδρομικοί ή «κολλημένοι στο παρελθόν», όπως το έθεσε η κα Φρασκόλα. Αλλά αυτό δεν ισχύει. Υπάρχει μια έντονη εσωτερική δραστηριότητα που οι σύγχρονοι, μη Ορθόδοξοι Δυτικοί όπως είναι αυτή απλά δεν μπορούν να διακρίνουν λόγω της διαστρεβλωμένης θεολογίας, ανθρωπολογίας και κοσμολογίας με τις οποίες έχουν διαπαιδαγωγηθεί και αφομοιώσει.
Τα αποτελέσματα είναι εύκολα ορατά στα διάφορα είδη των τεχνουργημάτων και των ανθρώπων που έχει δημιουργήσει ο κάθε πολιτισμός. Η σύγχρονη Δύση έχει αναπτύξει προηγμένη τεχνολογία όπως τα πυρηνικά όπλα, την τεχνητή νοημοσύνη και το blockchain, αλλά οι άνθρωποι που γεννάει είναι υποβαθμισμένα και προβληματικά. Οι σημαντικότερες προσωπικότητες των τελευταίων αιώνων είναι κυρίως άνδρες και γυναίκες με κοσμικές φιλοδοξίες: Η Βασίλισσα Ελισάβετ Α΄, ο Λουδοβίκος ΙΔ΄, ο Ναπολέων, η Μέρκελ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κ.ά. – είναι μια παρέλαση ναρκισσιστών και γενοκτονικών πολεμοχαρών· ανθρώπων άπληστων, ζηλόφθονων, ανελέητων & αδίστακτων.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι πιο συγκρατημένη στην υιοθέτηση της τεχνολογίας, δαπανώντας το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς της στη δημιουργία έργων με πνευματικό βάθος και ομορφιά: Εικόνες, εκκλησίες, άμφια, ύμνοι κ.λπ. Και οι αρχετυπικοί ανθρώπινοι χαρακτήρες που παράγει η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι οι Άγιοι, οι οποίοι, λόγω της ταπεινότητας και της αγάπης τους, πολλοί είναι και θαυματουργοί: ο Άγιος Αντώνιος ο Μέγας, ο Άγιος Νικόλαος ο Στρατηγός, ο Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ, ο Άγιος Ιωάννης της Ρίλας, ο Άγιος Σάββας της Σερβίας, ο Άγιος Παΐσιος του Αγίου Όρους, ο προαναφερθείς Άγιος Πορφύριος και πλήθος άλλων.
Η τραγωδία για τη Δύση είναι ότι κάποτε ήταν πλήρως Ορθόδοξη, δημιουργώντας μέσα στις ποικίλες εθνοτικές της ομάδες Αγίους του ίδιου αναστήματος με αυτούς που μόλις αναφέρθηκαν: Οι στρατιώτες-μάρτυρες όπως ο Άγιος Σεβαστιανός της Ρώμης, παρθένες μάρτυρες όπως η Αγία Ευγενία, η απλή παρουσία της οποίας προκάλεσε κάποτε την κατάρρευση ενός Ναού της Άρτεμης, Άγιους που αγαπούσαν τη φύση και τα ζώα όπως ο Άγιος Κολουμβανός του Λουξεμβούργου και ο Άγιος Κουθβέρτος του Λιντισφάρν, βασιλιάδες-αγίους όπως ο Άγιος Βασιλιάς Δαγοβέρτος Β΄ της Αυστρασίας, τους αγίους της ερήμου η των ιερών νησιών Λερίν και Ιόνα και των βουνών της Ιούρα, θεολόγους όπως ήταν οι Άγιοι Ιλαρίωνας του Πουατιέ και ο Αμβρόσιος του Μιλάνου, και ούτω καθεξής.
Αλλά οι λαοί της Δύσης, εξαπατημένοι από τα πονηρά πνεύματα, απέρριψαν όλα αυτά για να εδραιώσουν την αξιολύπητη λατρεία του Ανθρώπου, (του λεγόμενου Ανθρωπισμού, “μέτρο των πάντων ο άνθρωπος”), πρώτα στο πρόσωπο του Ρωμαιοκαθολικού Πάπα, στη συνέχεια στα πρόσωπα των Προτεσταντών, και τώρα στα πρόσωπα των αυτόνομων κυρίαρχων πολιτών των Δυτικών επαναστατικών, αντιμοναρχικών δημοκρατιών. Η επιστήμη είναι ένα εργαλείο που τους βοηθά να επιτύχουν τον επιθυμητό τους στόχο του Μεταανθρωπισμού/Αυτοθεοποίησης – αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για την ανάδυση του Τρανσανθρωπισμού στη Δύση σήμερα.
Αλλά τα ψευδή συστήματα πεποιθήσεων δεν διαρκούν. Έχουν κοντά ποδάρια. Από τον Αρειανισμό μέχρι τον κομμουνισμό, τελικά όλα στο τέλος καταρρέουν. Μια κατάρρευση έρχεται και για τις δυτικές χώρες, λόγω της υιοθέτησης του επιστημονισμού και των αλαζονικών αντιλήψεων περί δυτικής ανωτερότητας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία των προγόνων τους θα μπορούσε να τους προστατεύσει κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης και να φέρει θεραπεία στα χωριά, τις πόλεις και τα έθνη τους μετά. Ωστόσο, όπως πάντα, το ερώτημα παραμένει: Θα συνεχίσουν οι Δυτικοί να αρνούνται τα θαυμαστά δώρα που τους προσφέρει η Ορθόδοξη Εκκλησία;
