Αυτό το κείμενο είναι ένας φιλοσοφικός στοχασμός πάνω στην επίθεση στη Βενεζουέλα και την επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν. Είμαι βέβαιος ότι τώρα, κοιτάζοντας τι συμβαίνει στην παγκόσμια πολιτική, όλοι έχουν επιτέλους συνειδητοποιήσει ότι το διεθνές δίκαιο δεν υπάρχει πια. Δεν υπάρχει πια.
Το διεθνές δίκαιο είναι μια συνθήκη μεταξύ μεγάλων δυνάμεων ικανών να υπερασπιστούν την κυριαρχία τους στην πράξη. Αυτές ορίζουν τους κανόνες —για τις ίδιες και για όλους τους άλλους— για το τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται. Και τους ακολουθούν. Ένα τέτοιο δίκαιο λειτουργεί με διακριτικότητα, εφόσον διατηρείται η ισορροπία μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Βεστφαλικό σύστημα
Το Βεστφαλικό σύστημα, που αναγνώριζε την κυριαρχία των εθνών-κρατών, προέκυψε από ένα αδιέξοδο μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών (με την αντι-αυτοκρατορική Γαλλία να τους προσχωρεί). Εάν οι Καθολικοί είχαν επικρατήσει, η Ρωμαϊκή Έδρα και η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία θα είχαν εγκαθιδρύσει μια εντελώς διαφορετική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική. Ή μάλλον, θα είχαν διατηρήσει την παλιά, μεσαιωνική.
Κατά μία έννοια, οι Προτεστάντες της Βόρειας Ευρώπης ήταν αυτοί που επωφελήθηκαν από την Ειρήνη της Βεστφαλίας το 1648, καθώς αρχικά είχαν εκστρατεύσει για εθνικές μοναρχίες εναντίον του πάπα και του αυτοκράτορα. Ενώ δεν κέρδισαν οριστικά, πέτυχαν τον στόχο τους.
Τυπικά, το σύστημα της Βεστφαλίας έχει επιβιώσει μέχρι σήμερα, καθώς βασίζουμε το διεθνές δίκαιο στην αρχή των εθνών-κρατών, κάτι στο οποίο επέμειναν οι Προτεστάντες κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου. Αλλά, ουσιαστικά, ακόμη και τον 17ο αιώνα, αυτό ίσχυε μόνο για τα ευρωπαϊκά κράτη και τις αποικίες τους, και αργότερα, δεν κατείχε κάθε έθνος-κράτος πραγματική κυριαρχία. Όλα τα έθνη είναι ίσα, αλλά τα ευρωπαϊκά έθνη (οι μεγάλες δυνάμεις) ήταν «πιο ίσα από τα άλλα».
Πολιτικός ρεαλισμός
Υπήρχε ένα ορισμένο στοιχείο υποκρισίας στην αναγνώριση της εθνικής κυριαρχίας των αδύναμων χωρών, αλλά αντισταθμίστηκε πλήρως από τη θεωρία του ρεαλισμού. Αυτή η θεωρία διαμορφώθηκε μόλις τον 20ό αιώνα, αλλά αντανακλούσε μια μακροχρόνια εικόνα των διεθνών σχέσεων. Εδώ, η ανισότητα των χωρών εξισορροπείται από τη δυνατότητα σχηματισμού συνασπισμών και ένα μοτίβο σκακιέρας συμμαχιών – τα αδύναμα κράτη συνάπτουν συμφωνίες με ισχυρότερα για να αντιμετωπίσουν πιθανή επιθετικότητα από άλλα, ισχυρότερα. Αυτό έχει συμβεί και συνεχίζει να συμβαίνει στην πράξη.
Η Κοινωνία των Εθνών επιδίωξε να προσδώσει στο διεθνές δίκαιο, βασισμένο στο σύστημα της Βεστφαλίας, έναν πιο ισχυρό χαρακτήρα, επιχειρώντας να περιορίσει εν μέρει την κυριαρχία και να θεσπίσει, με βάση τον δυτικό φιλελευθερισμό, τον πασιφισμό και την πρώτη εκδοχή του παγκοσμιοποίησης, παγκόσμιες αρχές που όλες οι χώρες – μεγάλες και μικρές – ήταν υποχρεωμένες να τηρούν. Ουσιαστικά, η Κοινωνία των Εθνών σχεδιάστηκε ως η πρώτη προσέγγιση σε μια παγκόσμια κυβέρνηση. Τότε ήταν που η φιλελεύθερη σχολή των διεθνών σχέσεων τελικά διαμορφώθηκε, ξεκινώντας μια μακρά συζήτηση με τους ρεαλιστές. Οι φιλελεύθεροι πίστευαν ότι το διεθνές δίκαιο αργά ή γρήγορα θα υποκαθιστούσε την αρχή της πλήρους κυριαρχίας των εθνών κρατών και θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός ενιαίου διεθνούς συστήματος. Οι ρεαλιστές στις διεθνείς σχέσεις συνέχισαν να επιμένουν στους δικούς τους, υπερασπιζόμενοι την αρχή της απόλυτης κυριαρχίας των εθνών κρατών – μια άμεση κληρονομιά της Ειρήνης της Βεστφαλίας.
Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και Τρεις Ιδεολογίες Κυριαρχίας
Ωστόσο, μέχρι τη δεκαετία του 1930, είχε καταστεί σαφές ότι ούτε ο φιλελευθερισμός της Κοινωνίας των Εθνών ούτε καν το ίδιο το Βεστφαλικό σύστημα αντιστοιχούσαν στην ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη και τον κόσμο. Η άνοδος των Ναζί στην εξουσία στη Γερμανία το 1933, η εισβολή της φασιστικής Ιταλίας στην Αιθιοπία το 1937 και ο σοβιετικός πόλεμος με τη Φινλανδία το 1939 ουσιαστικά την κατέστρεψαν, έστω και τυπικά. Αν και διαλύθηκε επίσημα μόλις το 1946, η πρώτη προσπάθεια καθιέρωσης του διεθνούς δικαίου ως ενός παγκοσμίως δεσμευτικού συστήματος είχε ήδη αποτύχει τη δεκαετία του 1930.
Ουσιαστικά, τη δεκαετία του 1930, αναδύθηκαν τρεις πόλοι κυριαρχίας — αυτή τη φορά βασισμένοι σε καθαρά ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Αυτό που είχε πλέον σημασία δεν ήταν η τυπική κυριαρχία, αλλά οι πραγματικές δυνατότητες κάθε ιδεολογικού μπλοκ. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ακριβώς η δοκιμασία της βιωσιμότητας και των τριών στρατοπέδων.
Ένα στρατόπεδο ένωνε τις αστικοκαπιταλιστικές χώρες – κυρίως την Αγγλία, τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν ένα φιλελεύθερο στρατόπεδο, αλλά αναπόφευκτα στερούνταν της διεθνιστικής του διάστασης. Οι φιλελεύθεροι αναγκάστηκαν να υπερασπιστούν την ιδεολογία τους απέναντι σε δύο ισχυρούς αντιπάλους – τον φασισμό και τον κομμουνισμό. Αλλά συνολικά – εξαιρουμένου του αδύναμου κρίκου, της Γαλλίας, η οποία συνθηκολόγησε γρήγορα αμέσως μετά το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου – το αστικοκαπιταλιστικό μπλοκ επέδειξε επαρκές επίπεδο κυριαρχίας: η Αγγλία δεν δέχθηκε τις επιθέσεις της ναζιστικής Γερμανίας και οι Ηνωμένες Πολιτείες πολέμησαν την Ιαπωνία αρκετά αποτελεσματικά στον Ειρηνικό.
Το δεύτερο στρατόπεδο ήταν ο ευρωπαϊκός φασισμός, ο οποίος απέκτησε ιδιαίτερη δύναμη κατά την κατάκτηση της Δυτικής Ευρώπης από τον Χίτλερ. Σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες ενώθηκαν υπό τη σημαία του Εθνικοσοσιαλισμού. Σε αυτή την περίπτωση, η κυριαρχία -ακόμα και για καθεστώτα φιλικά προς τον Χίτλερ (όπως η φασιστική Ιταλία ή η Ισπανία του Φράνκο)- ήταν εκτός συζήτησης. Το μέγιστο που μπορούσαν να επιτύχουν ορισμένες χώρες (η Πορτογαλία του Σαλαζάρ, η Ελβετία, κ.λπ.) ήταν η υπό όρους ουδετερότητα.
Μόνο η Γερμανία, ή, πιο συγκεκριμένα, ο χιτλερισμός ως ιδεολογία, ήταν κυρίαρχος.
Το τρίτο στρατόπεδο εκπροσωπούνταν από την ΕΣΣΔ, και παρόλο που ήταν μόνο ένα κράτος, βασιζόταν σε μια ιδεολογία – τον Μαρξισμό-Λενινισμό. Και πάλι, αφορούσε λιγότερο την εθνική ταυτότητα και περισσότερο την ιδεολογική διαμόρφωση.
Τη δεκαετία του 1930, το διεθνές δίκαιο, η πιο πρόσφατη εκδοχή του οποίου ήταν η Συνθήκη των Βερσαλλιών και η Κοινωνία των Εθνών, κατέρρευσε. Η ιδεολογία και η βία πλέον αποφάσιζαν τα πάντα.
Επιπλέον, κάθε μία από τις ιδεολογίες είχε τη δική της άποψη για τη μελλοντική δομή του κόσμου και, ως εκ τούτου, λειτουργούσε με τη δική της εκδοχή του διεθνούς δικαίου.
Η ΕΣΣΔ πίστευε στην παγκόσμια επανάσταση και την κατάργηση των κρατών (ως αστικό φαινόμενο), κάτι που αντιπροσώπευε τη μαρξιστική εκδοχή της παγκοσμιοποίησης και του προλεταριακού διεθνισμού.
Ο Χίτλερ διακήρυξε ένα «χιλιετές Ράιχ» με πλανητική κυριαρχία για την ίδια τη Γερμανία και την «Άρια φυλή».
Δεν προβλέπονταν κυριαρχία για κανέναν εκτός από τον παγκόσμιο Εθνικοσοσιαλισμό.
Μόνο η αστική-καπιταλιστική —ουσιαστικά καθαρά αγγλοσαξονική— Δύση διατήρησε την προσήλωσή της στο βεστφαλιανό σύστημα, ελπίζοντας στη μετάβαση στον φιλελεύθερο διεθνισμό και, τελικά, στην παγκόσμια διακυβέρνηση. Στην πραγματικότητα, η Κοινωνία των Εθνών, τυπικά διατηρημένη αλλά ανενεργή, ήταν, εκείνη την εποχή, ένα υπόλειμμα του παλιού παγκοσμιισμού και ένα πρωτότυπο αυτού που επρόκειτο να ακολουθήσει.
Σε κάθε περίπτωση, το διεθνές δίκαιο «ανεστάλη» — ουσιαστικά καταργήθηκε. Ξεκίνησε μια μεταβατική εποχή, όπου ο μόνος αποφασιστικός παράγοντας ήταν ο συνδυασμός ιδεολογίας και βίας, ο οποίος έπρεπε να αποδειχθεί στο πεδίο της μάχης.
Έτσι φτάσαμε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως την κορύφωση αυτής της σύγκρουσης δυνάμεων – ιδεολογιών. Το διεθνές δίκαιο δεν υπήρχε πλέον.
Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα της βίαιης και ιδεολογικής αντιπαράθεσης μεταξύ φιλελευθερισμού, φασισμού και κομμουνισμού οδήγησε στην κατάργηση ενός από τους πόλους του – του ευρωπαϊκού εθνικοσοσιαλισμού.
Η αστική Δύση και η αντι-αστική σοσιαλιστική Ανατολή σχημάτισαν έναν αντιχιτλερικό συνασπισμό και, μαζί (με την ΕΣΣΔ να παίζει σημαντικό ρόλο), κατέστρεψαν τον φασισμό στην Ευρώπη.
Ο μεταπολεμικός κόσμος και το διπολικό σύστημα
Το 1945, ιδρύθηκαν τα Ηνωμένα Έθνη ως το θεμέλιο ενός νέου συστήματος διεθνούς δικαίου. Αυτό ήταν εν μέρει μια αναβίωση της Κοινωνίας των Εθνών, αλλά ταυτόχρονα, η απότομη άνοδος της ΕΣΣΔ, η οποία είχε εδραιώσει τον πλήρη ιδεολογικό και πολιτικό έλεγχο στην Ανατολική Ευρώπη (και τη Δυτική Πρωσία – τη ΛΔΓ), εισήγαγε ένα σαφώς ιδεολογικό στοιχείο στο σύστημα των εθνικών κυριαρχιών. Ο πραγματικός φορέας της κυριαρχίας ήταν το σοσιαλιστικό στρατόπεδο, του οποίου τα κράτη ενώθηκαν στρατιωτικά στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας και οικονομικά στο Συμβούλιο Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (ΣΟΑΒ). Κανείς σε αυτό το στρατόπεδο δεν ήταν κυρίαρχος εκτός από τη Μόσχα και, κατά συνέπεια, το ΚΚΣΕ.
Στον αστικοκαπιταλιστικό πόλο, ουσιαστικά συμμετρικές διαδικασίες λάμβαναν χώρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν πλέον ο πυρήνας της κυρίαρχης φιλελεύθερης Δύσης. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο, το κέντρο και η περιφέρεια είχαν ανταλλάξει θέσεις – η ηγεσία είχε πλέον περάσει από τη Μεγάλη Βρετανία στην Ουάσιγκτον.
Οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης και, ευρύτερα, το καπιταλιστικό στρατόπεδο βρέθηκαν στη θέση των Αμερικανών υποτελών. Αυτό εδραιώθηκε με τη δημιουργία του ΝΑΤΟ και τη μετατροπή του δολαρίου σε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Ο ΟΗΕ καθιέρωσε ένα σύστημα διεθνούς δικαίου που τυπικά βασιζόταν στην αναγνώριση της κυριαρχίας, αλλά στην πραγματικότητα στην ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των νικητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μόνο η Ουάσινγκτον και η Μόσχα ήταν πραγματικά κυρίαρχες. Έτσι, το μεταπολεμικό μοντέλο διατήρησε τη σύνδεσή του με την ιδεολογία, καταργώντας τον Εθνικοσοσιαλισμό αλλά ενισχύοντας σημαντικά το σοσιαλιστικό στρατόπεδο.
Αυτός ήταν ο διπολικός κόσμος, που προέβαλε την επιρροή του στον υπόλοιπο πλανήτη. Όλα τα κράτη, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατα απελευθερωμένων αποικιών του Παγκόσμιου Νότου, αντιμετώπιζαν μια επιλογή: ποιο από τα δύο ιδεολογικά μοντέλα να υιοθετήσουν. Αν επέλεγαν τον καπιταλισμό, παραχωρούσαν την κυριαρχία τους στην Ουάσιγκτον και το ΝΑΤΟ. Αν επέλεγαν τον σοσιαλισμό, την παραχωρούσαν στη Μόσχα.
Το Κίνημα των Αδεσμεύτων επιχείρησε να δημιουργήσει έναν τρίτο πόλο, αλλά δεν διέθετε ούτε τους ιδεολογικούς ούτε τους βασικούς πόρους ισχύος για να το πράξει.
Η μεταπολεμική εποχή καθιέρωσε ένα σύστημα διεθνούς δικαίου βασισμένο στην πραγματική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ δύο ιδεολογικών στρατοπέδων. Η εθνική κυριαρχία αναγνωρίστηκε επίσημα, αλλά όχι στην πράξη. Η αρχή της Βεστφαλίας διατηρήθηκε κατ’ όνομα. Στην πραγματικότητα, όλα κρίθηκαν από την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ της ΕΣΣΔ και των Ηνωμένων Πολιτειών και των δορυφόρων τους.
Μονοπολικό σύστημα
Το 1989, κατά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, που προκλήθηκε από τις καταστροφικές μεταρρυθμίσεις του Γκορμπατσόφ, το Ανατολικό Μπλοκ άρχισε να καταρρέει και το 1991 η ΕΣΣΔ διαλύθηκε. Οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες υιοθέτησαν την ιδεολογία των αντιπάλων τους του Ψυχρού Πολέμου. Αναδύθηκε ένας μονοπολικός κόσμος.
Αυτό σήμαινε ότι και το διεθνές δίκαιο είχε υποστεί μια ποιοτική αλλαγή. Τώρα, παρέμενε μόνο μία κυρίαρχη αρχή, μια που είχε γίνει παγκόσμια: οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η συλλογική Δύση. Μία ιδεολογία, μία δύναμη: ο καπιταλισμός, ο φιλελευθερισμός, το ΝΑΤΟ. Η αρχή της κυριαρχίας των εθνών-κρατών και ο ίδιος ο ΟΗΕ έγιναν κειμήλια του παρελθόντος, όπως ακριβώς είχε γίνει κάποτε και η Κοινωνία των Εθνών. Το διεθνές δίκαιο καθιερωνόταν πλέον μόνο από έναν πόλο – τους νικητές του Ψυχρού Πολέμου. Οι ηττημένοι (το πρώην σοσιαλιστικό στρατόπεδο και, πάνω απ’ όλα, η ΕΣΣΔ) υιοθέτησαν την ιδεολογία των νικητών, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά την υποτέλειά τους στη συλλογική Δύση.
Σε αυτή την κατάσταση, η φιλελεύθερη Δύση είδε μια ιστορική ευκαιρία να συνδυάσει τη διεθνή φιλελεύθερη τάξη και την αρχή της καταναγκαστικής ηγεμονίας. Αυτό απαιτούσε την προσαρμογή του διεθνούς δικαίου στην πραγματική κατάσταση πραγμάτων. Έτσι, τη δεκαετία του 1990, ξεκίνησε ένα νέο κύμα παγκοσμιοποίησης. Αυτό σήμαινε την άμεση υποταγή των εθνών-κρατών σε ένα υπερεθνικό όργανο (μια παγκόσμια κυβέρνηση) και την εγκαθίδρυση άμεσου ελέγχου πάνω σε αυτά από την Ουάσινγκτον, η οποία είχε γίνει η πρωτεύουσα του κόσμου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε ακριβώς ως μοντέλο για ένα τέτοιο υπερεθνικό σύστημα για όλη την ανθρωπότητα. Οι μετανάστες μεταφέρθηκαν μαζικά ακριβώς για αυτόν τον σκοπό – για να δείξουν πώς θα έπρεπε να μοιάζει η παγκόσμια, διεθνής ανθρωπότητα του μέλλοντος.
Σε αυτή την κατάσταση, ο ΟΗΕ έχασε τον σκοπό του. Πρώτον, χτίστηκε με βάση την αρχή της εθνικής κυριαρχίας (η οποία δεν αντιστοιχούσε πλέον σε τίποτα). Δεύτερον, οι ειδικές θέσεις της ΕΣΣΔ και της Κίνας και οι έδρες τους στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ήταν ένα λείψανο της διπολικής εποχής.
Ως εκ τούτου, η Ουάσινγκτον άρχισε να μιλάει για τη δημιουργία ενός νέου —ανοιχτά μονοπολικού— συστήματος διεθνών σχέσεων. Ονομάστηκε «Ένωση των Δημοκρατιών» ή «Φόρουμ των Δημοκρατιών».
Ταυτόχρονα, στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, η παγκοσμιοποίηση έχει χωριστεί σε δύο ρεύματα:
ιδεολογικός φιλελευθερισμός, καθαρός διεθνισμός (ο Σόρος με την «Ανοιχτή Κοινωνία» του, η USAID, η ατζέντα της αφύπνισης, και ούτω καθεξής)·
άμεση αμερικανική ηγεμονία με την υποστήριξη του ΝΑΤΟ (νεοσυντηρητικοί).
Στην ουσία, και οι δύο προσεγγίσεις ήταν εξαιρετικά κοντά, αλλά σύμφωνα με την πρώτη, η κύρια προτεραιότητα είναι η παγκοσμιοποίηση και η εμβάθυνση της φιλελεύθερης δημοκρατίας σε όλες τις χώρες του πλανήτη, ενώ η δεύτερη στοχεύει στη διασφάλιση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν άμεσα ολόκληρη την επικράτεια του πλανήτη σε στρατιωτικοπολιτικό και οικονομικό επίπεδο.
Η Άνοδος της Πολυπολικότητας
Ωστόσο, η μετάβαση από ένα διπολικό μοντέλο διεθνούς δικαίου σε ένα μονοπολικό δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ πλήρως, παρά την εξαφάνιση ενός από τους ιδεολογικούς/πόλους ισχύος. Αυτό παρεμποδίστηκε από την ταυτόχρονη άνοδο της Κίνας και της Ρωσίας υπό τον Πούτιν, όταν άρχισαν να διαφαίνονται ξεκάθαρα τα περιγράμματα μιας εντελώς διαφορετικής παγκόσμιας αρχιτεκτονικής – της πολυπολικότητας. Μια νέα δύναμη αναδύθηκε από τους παγκοσμιοποιητές (τόσο τους αριστερούς – καθαρά φιλελεύθερους διεθνιστές – όσο και τους δεξιούς – νεοσυντηρητικούς). Αν και δεν είχε ακόμη καθοριστεί σαφώς ιδεολογικά, απέρριψε παρόλα αυτά το ιδεολογικό πρότυπο της φιλελεύθερης-παγκοσμιοποιητικής Δύσης. Αυτή η αρχικά αόριστη δύναμη άρχισε να υπερασπίζεται τον ΟΗΕ και να αντιτίθεται στην τελική διαμόρφωση της μονοπολικότητας, δηλαδή στον μετασχηματισμό της ισχύος και του ιδεολογικού status quo (της πραγματικής κυριαρχίας της συλλογικής Δύσης) σε ένα αντίστοιχο νομικό σύστημα.
Έτσι, βρεθήκαμε σε μια κατάσταση που έμοιαζε με χάος. Αποδείχθηκε ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν πέντε λειτουργικά συστήματα για διεθνείς σχέσεις που λειτουργούν ταυτόχρονα στον κόσμο, τόσο ασύμβατα όσο και λογισμικό από διαφορετικούς κατασκευαστές.
Αδρανώς, ο ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζουν την κυριαρχία των εθνών-κρατών, η οποία στην πραγματικότητα έχασε την ισχύ της πριν από περίπου εκατό χρόνια και υπάρχει ως ένα φανταστικό άκρο.
Ωστόσο, η κυριαρχία εξακολουθεί να αναγνωρίζεται και μερικές φορές γίνεται επιχείρημα στη διεθνή πολιτική.
Επίσης, λόγω αδράνειας, ορισμένοι θεσμοί διατηρούν απομεινάρια του εδώ και καιρό ανενεργού διπολικού κόσμου. Αυτό δεν αντιστοιχεί σε τίποτα, αλλά κάνει αισθητή την παρουσία του κατά καιρούς — για παράδειγμα, στο ζήτημα της πυρηνικής ισοτιμίας μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η συλλογική Δύση συνεχίζει να πιέζει για την παγκοσμιοποίηση και το κίνημα προς μια παγκόσμια κυβέρνηση.
Αυτό σημαίνει ότι όλα τα έθνη-κράτη καλούνται να παραχωρήσουν την κυριαρχία τους σε υπερεθνικούς θεσμούς όπως το Διεθνές Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ή το Δικαστήριο της Χάγης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει να αποτελεί πρότυπο για ολόκληρο τον κόσμο όσον αφορά την εξάλειψη όλων των συλλογικών ταυτοτήτων και την αποχαιρετισμό από την εθνική κρατική υπόσταση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες —ειδικά υπό τον Τραμπ— υπό την επιρροή των νεοσυντηρητικών, ενεργούν ως ο μοναδικός ηγεμόνας, θεωρώντας όλα όσα είναι προς το συμφέρον της Αμερικής «σωστά». Αυτή η μεσσιανική προσέγγιση αντιτίθεται εν μέρει στην παγκοσμιοποίηση, αγνοώντας την Ευρώπη και τον διεθνισμό, αλλά επιμένει εξίσου στην αποκυριαρχία όλων των κρατών —απλώς με το δικαίωμα της ισχύος.
Τέλος, τα περιγράμματα ενός πολυπολικού κόσμου γίνονται ολοένα και πιο σαφή, όπου ο φορέας της κυριαρχίας είναι ένα πολιτισμικό κράτος, όπως η σύγχρονη Κίνα, η Ρωσία ή η Ινδία. Αυτό απαιτεί ένα άλλο σύστημα διεθνούς δικαίου. Οι χώρες BRICS ή άλλες πλατφόρμες περιφερειακής ολοκλήρωσης θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πρωτότυπο για ένα τέτοιο μοντέλο – χωρίς τη συμμετοχή της Δύσης (καθώς φέρνει τα δικά της, πιο σαφή και άκαμπτα μοντέλα).
Και τα πέντε συστήματα λειτουργούν ταυτόχρονα και, φυσικά, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, προκαλώντας συνεχείς διαταραχές, συγκρούσεις και αντιφάσεις. Συμβαίνει ένα φυσικό βραχυκύκλωμα του δικτύου, δημιουργώντας την εντύπωση χάους ή απλώς την απουσία οποιουδήποτε διεθνούς δικαίου. Εάν υπάρχουν πέντε αμοιβαία αποκλειόμενα συστήματα διεθνούς δικαίου που λειτουργούν ταυτόχρονα, τότε, ουσιαστικά, δεν υπάρχει κανένα.
Στην άκρη της αβύσσου
Το συμπέρασμα αυτής της ανάλυσης είναι αρκετά ανησυχητικό. Τέτοιες αντιφάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, μια τόσο βαθιά σύγκρουση ερμηνειών, σχεδόν ποτέ στην ιστορία (ειλικρινά, ποτέ) δεν έχουν επιλυθεί ειρηνικά.
Όσοι αρνούνται να αγωνιστούν για τη δική τους παγκόσμια τάξη ηττώνται αμέσως. Και θα πρέπει να αγωνιστούν για την παγκόσμια τάξη κάποιου άλλου, αλλά ως υποτελείς.
Επομένως, ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος είναι κάτι παραπάνω από πιθανός. Και πιο πιθανός το 2026 παρά το 2025 ή νωρίτερα. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε καταδικασμένοι. Απλώς σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση.
Εξ ορισμού, ένας παγκόσμιος πόλεμος περιλαμβάνει τους πάντες, ή σχεδόν τους πάντες—γι’ αυτό και είναι παγκόσμιος πόλεμος. Αλλά κάθε παγκόσμιος πόλεμος έχει τους δικούς του κύριους πρωταγωνιστές.
Σήμερα, αποτελούν τη συλλογική Δύση και στις δύο μορφές της (φιλελεύθερη-παγκοσμιοποιητική και ηγεμονική) και τους ανερχόμενους πόλους του πολυπολικού κόσμου: Ρωσία, Κίνα, Ινδία.
Όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς εργαλεία προς το παρόν.
Η Δύση έχει ιδεολογία, ενώ ο πολυπολικός κόσμος δεν έχει. Η ίδια η πολυπολικότητα έχει ήδη εκδηλωθεί γενικά, αλλά ιδεολογικά δεν έχει ακόμη επισημοποιηθεί.
Εάν δεν υπάρχει διεθνές δίκαιο, και η υπεράσπιση της Συνθήκης Ειρήνης της Γιάλτας, του παλιού ΟΗΕ και της αδράνειας της διπολικότητας είναι εγγενώς αδύνατη, τότε πρέπει να αναπτύξουμε το δικό μας νέο σύστημα διεθνούς δικαίου. Η Κίνα καταβάλλει κάποιες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση (η Κοινότητα Κοινού Πεπρωμένου), η Ρωσία σε μικρότερο βαθμό (εξαιρέσεις περιλαμβάνουν τη θεωρία ενός πολυπολικού κόσμου και την Τέταρτη Πολιτική Θεωρία). Αλλά αυτό είναι σαφώς ανεπαρκές. Ίσως φέτος θα πρέπει να συμμετάσχουμε σε έναν πλανητικό αγώνα όλων εναντίον όλων, κατά τον οποίο θα καθοριστεί το μέλλον, η αντίστοιχη παγκόσμια τάξη και το σύστημα του διεθνούς δικαίου. Προς το παρόν, δεν υπάρχει. Αλλά πρέπει να υπάρχει ένα διεθνές δίκαιο που θα μας επιτρέψει να είμαστε αυτό που υποτίθεται ότι είμαστε – ένα κράτος-πολιτισμός, ένας ρωσικός κόσμος. Αυτό πρέπει να καταλάβουμε το συντομότερο δυνατό.
