Ιρίνα Alksnis
Σύμφωνα με το τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της Βουλγαρίας έχει πέσει κάτω από τα 7.000.000 άτομα. Όπως σχολίασε ο Βούλγαρος ακαδημαϊκός Πιοτρ Ιβάνοφ με αυτή την είδηση, “η Βουλγαρία βρίσκεται σε κλινικό δημογραφικό θάνατο, πεθαίνει… Είμαστε το ταχύτερα- υπό εξαφάνιση έθνος στον κόσμο. ”
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την απογραφή του πληθυσμού της 1946, υπήρχαν 7.029.349 άτομα στη χώρα, και το 1985 υπήρχαν 8.948.649 κάτοικοι. Έτσι, κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών, 2.000.000 άνθρωποι έχουν χαθεί, η κατάσταση τώρα είναι χειρότερη από ό, τι ήταν αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Αυτή η είδηση θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μιας έντονης συζήτησης σχετικά με τα βασικά ζητήματα της σύγχρονης παγκόσμιας τάξης.
Από τη μία πλευρά, τα αίτια της δυσκολότερης, αν όχι καταστροφικής, απερήμωσης της Βουλγαρίας είναι αρκετά προφανή-και δεν είναι κάτι παράξενο που συμβαίνει για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διότι το φαινόμενο αποτελεί άμεση συνέπεια της “Ευρωπαϊκής επιλογής” αυτής της χώρας.
Ακόμα σχετικά πρόσφατα, η ακμάζουσα, αγροτική και βιομηχανική Βουλγαρία έχει τώρα απλά συρρικνωθεί από την πολιτική της ΕΕ με τις ποσοστώσεις, τις επιδοτήσεις και τους αυστηρούς κανονισμούς. Το αποτέλεσμα ήταν η καταστροφή στη Βουλγαρία σχεδόν όλων των ανταγωνιστικών επιχειρήσεων και η καταστροφή της οικονομίας, η οποία, με τη σειρά της, είχε μοιραία επίπτωση στις δημογραφικές διεργασίες: τη μαζική έξοδο του εργαζόμενου πληθυσμού, την πτώση του ποσοστού των γεννήσεων κ.ο.κ.
Παρόμοιες καταστάσεις αντιμετωπίζουν σχεδόν όλες οι χώρες που ανήκουν στην περιφέρεια της ΕΕ και φιλοδοξούν να εισέλθουν σε αυτή . Αυτό είναι ιδιαίτερα αισθητό στο μετα-σοβιετικό χώρο: από τις Βαλτικές χώρες μέχρι την Ουκρανία.
Από την άλλη πλευρά, κάποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι δεν είναι για τη Ρωσία να επισημάνει τα προβλήματα της Βουλγαρίας και να αντιδράσει στην Ευρώπη, δεδομένου ότι η πλέον δυσμενής δημογραφική κατάσταση έχει διαμορφωθεί και σε αυτήν.
Και φέτος η κατάσταση απειλεί να επιδεινωθεί σοβαρά, και το ενδιαφέρον για τα Βουλγαρικά προβλήματα-είναι μόνο πειραματικοί κόκκοι για ένα παράξενο μάτι.
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι αυτός ο “περίεργος που το ψάχνει” έχει δίκιο σε κάποιο βαθμό.
Ας δούμε γιατί η Ρωσία δεν έχασε όπως η Βουλγαρία το ένα τέταρτο του πληθυσμού της διότι τα δημογραφικά προβλήματα της Ρωσίας είναι πολύ γνωστά.
Για παράδειγμα, στο Μπασκορτοστάν από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του τρέχοντος έτους γεννήθηκαν 759 βρέφη λιγότερα από την ίδια περίοδο το περασμένο έτος, και στην Ουντμούρτ ο αριθμός των γεννήσεων μειώθηκε στις 525. Η Ρωσία έχει πράγματι ολισθήσεις στο προβλεπόμενο δημογραφικό λάκκο που παράγεται από τις καταστροφικές χαμηλές γεννήσεις της δεκαετίας του 1990- που η γενιά τους έχει εισέλθει στην ενεργό αναπαραγωγική ηλικία. Τα σημερινά κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα, φυσικά, επηρεάζουν επίσης τη δημογραφική συμπεριφορά των πολιτών.
Ωστόσο, θα μπορούσε να σημειωθεί ότι οποιαδήποτε συζήτηση για την επιδείνωση της δημογραφίας της Βουλγαρίας (ή της Ρωσίας) σε απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο δεν είναι σοβαρή, δεδομένου ότι το σύνολο των ανεπτυγμένων (και ήδη σημαντικό μέρος του δεν είναι πολύ ανεπτυγμένο) κόσμο αντιμετωπίζει τα πιο δύσκολα προβλήματα σε αυτό συμπεριλαμβανομένης της γήρανσης του πληθυσμού, της φθίνουσας γονιμότητας και ούτω καθεξής. Έτσι, τα προβλήματα της Λετονίας, της Ιαπωνίας, της Βουλγαρίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας και σε δεκάδες άλλες χώρες έχουν, στην πραγματικότητα, ένα λόγο. Ακριβώς η τοπική ιδιαιτερότητα επιβάλλει σε κάθε κράτος το αποτύπωμά της, το οποίο δίνει την παραγωγή διάφορων-ή αισθητά-ενός διαφορετικού αποτελέσματος. Για παράδειγμα, μια εστιασμένη πολιτική μεγάλης κλίμακας για την προσέγγιση των μεταναστών στην Ευρώπη έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της γήρανσης του πληθυσμού και τη μείωση της εργασίας στη Δύση, με αποτέλεσμα τα δημογραφικά στατιστικά στοιχεία στην “γηραιά” Ευρώπη να δείχνουν πολύ καλύτερη απόδοση από ό,τι στο ανατολικό τμήμα της ΕΕ.
Αυτή η άποψη είναι επίσης απολύτως δικαιολογημένη. Η “κρίση είναι πράγματι παγκόσμια στο πεδίο εφαρμογής, όπου κάθε χώρα καταδεικνύει τις διάφορες παραλλαγές της.
Αλλά υπάρχει μια θεμελιώδης σημαντική λεπτομέρεια : υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ του βάθους αυτής της κρίσης και του επιπέδου κυριαρχίας μιας χώρας.
Ως αποτέλεσμα, οι χώρες που είναι απόλυτα εξαρτημένες στις υψηλότερες δομές (είτε η Βουλγαρία είτε η Λιθουανία έναντι της ΕΕ ή της Ιαπωνίας προς τις ΗΠΑ ) πάσχουν από πολύ πιο περίπλοκα δημογραφικά προβλήματα από εκείνα τα κράτη που επιδιώκουν να διεξαγάγουν ανεξάρτητη πολιτική.
Οι λόγοι είναι προφανείς. Οι ιριδίζουσες ψευδαισθήσεις μιας περιόδου ακμάζουσας φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης ξεθώριασαν, και κατέστη σαφές ότι ήταν κρυμμένες οι νεοαποικιακές πρακτικές όπου οι κυρίαρχες εξουσίες αντλούν συνήθως πόρους από δευτερεύουσες χώρες, τόσο φυσικές όσο και οικονομικές, και ανθρώπινες. Στην πραγματικότητα, η Βουλγαρία με αυτή την έννοια λαμπρότερο παράδειγμα: η οικονομία της καταστρέφεται, ο πληθυσμός της έχει φύγει στην Δύση, βοηθώντας στην επίλυση των προβλημάτων της “Γηραιάς” Ευρώπης.
Είναι δυνατόν να συζητήσουμε πόσο επιτυχημένη και αληθινή ήταν η απόφαση να ληφθούν στην ΕΕ τεράστιες μάζες μεταναστών από την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, αλλά είναι αναμφισβήτητο ότι η ηγεσία της Ένωσης ενήργησε με πολύ ουσιαστικό τρόπο, προσπαθώντας να επιλύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει με τον πληθυσμό της και την ίδια στιγμή είχε την πολιτική βούληση και τους πόρους για αυτήν την εκστρατεία.
Παρόμοια κατάσταση έχει και η Ρωσία, η οποία έχει την καλύτερη κατάσταση σε αυτό το θέμα μεταξύ των Ευρωπαϊκών μετασοβιετικών χωρών (εκτός από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας). Τα μέτρα που έλαβε η Ρωσική ηγεσία για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων προβλημάτων είναι επίσης ευρέως γνωστά, με τη συμμετοχή των μεταναστών στην τόνωση της γονιμότητας.
Αλλά το βασικό είναι ότι η Μόσχα έχει το απαραίτητο επίπεδο κυριαρχίας για την εφαρμογή αυτών των μέτρων, τα οποία τελικά δείχνουν τα αποτέλεσμα τους τα τελευταία χρόνια, παρά τις δυσκολίες και τους αρνητικούς παράγοντες.
Στην πραγματικότητα, για την Βουλγαρία (και τις υπόλοιπες χώρες που βρίσκονται σε μια βαριά δημογραφική κρίση) υπάρχει μια συνταγή που μπορεί να αντιστρέψει την κατάσταση και να σταματήσει τη διαδικασία του δικού τους “θανάτου”. Πρέπει “μόνο” να επανακτήσουν την εθνική τους κυριαρχία.
Αυτό είναι ακριβώς εάν οι αρχές της χώρας έχουν μια τέτοια επιθυμία και, το πιο σημαντικό, την ευκαιρία, σε ένα φλέγον ζήτημα.
