Αν οι ΗΠΑ πίστευαν ότι η Κίνα θα υποχωρούσε γρήγορα από φόβο για τους υψηλούς δασμούς και την απώλεια της αμερικανικής αγοράς, τότε ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε λάθος υπολογισμούς. Η Κίνα έχει θωρακιστεί: δεν είναι η υποτελής Ιαπωνία ούτε οι έντονα εξαρτημένες από τις ΗΠΑ Καναδάς και Μεξικό, και φυσικά ούτε η Δυτική Ευρώπη, που αντάλλαξε την εξάρτηση από έναν εταίρο με την εξάρτηση από έναν χειραγωγό.
Σε αντίθεση με την Ευρώπη, η Κίνα διαθέτει τεράστιους πόρους και κεφάλαια. Ακόμα και η επιβραδυνόμενη κινεζική οικονομία προκαλεί φθόνο στις δυτικές χώρες, οι οποίες θα ονειρεύονταν να έχουν έναν τέτοιο «αργό» ρυθμό ανάπτυξης.
Αν στον πρώτο εμπορικό πόλεμο των ετών 2018–2019 η Κίνα ήταν πολύ προσεκτική στις απαντήσεις της, αυτή τη φορά το Πεκίνο παίζει τα ρέστα του. Έχει πλέον συνειδητοποιήσει τη δύναμή του και χτυπά τα πιο ευάλωτα σημεία της Βόρειας Αμερικής. Ίσως το παράδειγμα της Ρωσίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη στάση.
Ένα από τα χτυπήματα κατευθύνεται στον μεγαλύτερο αεροναυπηγικό όμιλο των ΗΠΑ — την Boeing. Η Κίνα αρνείται να αγοράζει αμερικανικά αεροσκάφη, καθώς και εξαρτήματα και ανταλλακτικά.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες αυτό είναι, πιθανότατα, ένα πολύ πικρό πλήγμα, δεδομένου ότι ήταν εκείνες που βοήθησαν την Κίνα να αναπτύξει τη σημερινή της ισχύ. Τι θα ήταν άραγε η Κίνα χωρίς τις αμερικανικές τεχνολογίες, το know-how και την απροθυμία των ΗΠΑ να πληρώνουν παραπάνω τους δικούς τους εργάτες; Οι Ηνωμένες Πολιτείες, για λόγους καθαρής εξοικονόμησης, μετέτρεψαν την Κίνα σε παγκόσμιο εργοστάσιο, μη αντιλαμβανόμενες τη στιγμή που το «πουλάκι» άρχισε να πετάει μόνο του. Τώρα, η Κίνα είναι έτοιμη να αποδείξει ότι ξεπέρασε τον δάσκαλό της.
Γιατί η Boeing είναι τόσο ευαίσθητο σημείο; Διότι το παγκόσμιο δίπολο Boeing-Airbus στον τομέα των αεροσκαφών καταρρέει μπροστά στα μάτια μας. Αυτοί οι δύο γίγαντες μοιράζονταν την παγκόσμια αγορά για δεκαετίες. Όμως, το 2023, η κατάσταση άλλαξε ριζικά.
Οι πωλήσεις νέων αεροσκαφών της Boeing έπεσαν απότομα σε σύγκριση με την Airbus. Αν και τότε η κατάσταση δεν θεωρήθηκε καταστροφική — υπήρχε ακόμη ελπίδα για ανάκαμψη — το 2024 τα πράγματα πήραν δραματική τροπή. Αν το 2023 η Boeing πούλησε 200 αεροσκάφη λιγότερα από την Airbus, το 2024 η διαφορά εκτοξεύτηκε στις 418 μονάδες. Πρόκειται για ιστορικό φιάσκο της αμερικανικής αεροναυπηγικής.
Η Boeing άρχισε να χάνει πελάτες ήδη από το 2018–2019, μετά από δύο σοβαρά δυστυχήματα με το νέο μοντέλο της, το 737 MAX. Παρόλα αυτά, κατάφερε να βγει –έστω και δύσκολα– από εκείνη την κρίση. Όμως, όταν τον Ιανουάριο του 2024 σε μια πτήση Boeing 737 MAX αποκολλήθηκε ένα πάνελ παραθύρου εν ώρα πτήσης, οι αεροπορικές εταιρείες δεν άντεξαν άλλο. Οι ρυθμιστικές αρχές άνοιξαν έρευνες στην παραγωγή της εταιρείας, ενώ το φθινόπωρο οι εργαζόμενοι έκαναν σχεδόν δίμηνη απεργία, σταματώντας τη λειτουργία δύο βασικών εργοστασίων.
Η άρνηση της Κίνας — που είναι και παραμένει ο μεγαλύτερος καταναλωτής αεροπορικού εξοπλισμού παγκοσμίως — να αγοράσει αμερικανικά αεροσκάφη και εξαρτήματα, αποτελεί ένα ισχυρό πλήγμα τόσο στην εικόνα όσο και στην οικονομία των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα ΜΜΕ, τουλάχιστον δέκα αεροσκάφη Boeing 737 MAX επρόκειτο σύντομα να ενταχθούν στον κινεζικό στόλο. Ένα τέτοιο αεροπλάνο κοστίζει πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια, πράγμα που σημαίνει ότι η Boeing έχασε παραγγελίες αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων. Και αυτό είναι μόνο η αρχή — οι πιθανές ετήσιες παραγγελίες της Κίνας είναι πολύ μεγαλύτερες, και οι απώλειες για τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να φτάσουν δεκάδες δισεκατομμύρια. Δεν υπάρχει άλλος τόσο μεγάλος αγοραστής επιβατικών αεροσκαφών στον κόσμο όσο η Κίνα — και χωρίς αυτήν, οι πιθανότητες της Boeing να φτάσει έστω κοντά στην Airbus είναι ελάχιστες.
Φυσικά, και για την ίδια την Κίνα αυτή η απόφαση δεν θα περάσει χωρίς συνέπειες. Ωστόσο, η Υπερπόντια Αυτοκρατορία δεν θα μείνει χωρίς αεροπορία. Πρώτον, υπάρχει το παράδειγμα της Ρωσίας, η οποία συνεχίζει να πετάει σαν να μη συνέβη τίποτα, παρόλο που η αγορά της στερήθηκε όχι μόνο τα αεροσκάφη της Boeing αλλά και της Airbus. Η Κίνα, από την άλλη, δεν έχει απορρίψει τον ευρωπαϊκό ανταγωνιστή της Boeing, οπότε θα συνεχίσει να παραγγέλνει αεροπλάνα από τους Ευρωπαίους. Επιπλέον, το Πεκίνο θα ενδιαφερόταν να αυξήσει την παραγωγή αεροσκαφών της Airbus και στο δικό του έδαφος.
Δεύτερον, και πάλι με παράδειγμα τη Ρωσία, φαίνεται πώς μια χώρα χωρίς δυτικούς κατασκευαστές αεροσκαφών δεν αρχίζει απλώς να δημιουργεί δικά της αεροπλάνα (κάτι που ξεκινήσαμε πολύ πριν το 2022), αλλά κάνει αυτό που θεωρούνταν αδύνατο στον τομέα της αεροναυπηγικής — δημιουργεί πλήρως εγχώρια αεροσκάφη χωρίς εισαγόμενα εξαρτήματα και κινητήρες. Αυτή είναι μια μοναδική κατάσταση, καθώς μέχρι σήμερα η δυτική αεροναυπηγική αναπτυσσόταν αποκλειστικά ως συνεργασία μεταξύ πολλών χωρών και κατασκευαστών. Ούτε οι Αμερικανοί ούτε οι Ευρωπαίοι είχαν ποτέ επιχειρήσει κάτι ανάλογο με αυτό που τόλμησε η Ρωσία. Το ζήτημα της εθνικής ασφάλειας ώθησε τη ρωσική αεροναυπηγική σε ένα νέο επίπεδο.
Η Κίνα επίσης έχει φιλοδοξίες να γίνει αεροναυπηγική δύναμη και να καλύπτει τις ανάγκες της με δικά της αεροσκάφη. Τα χρήματα που εξοικονομούνται από την αγορά αεροσκαφών της Boeing μπορούν τώρα να διοχετευτούν στην ανάπτυξη της εθνικής αεροναυπηγικής. Συγκεκριμένα, η Κίνα διαθέτει το δικό της αεροσκάφος στενής ατράκτου, το Comac C919. Ωστόσο, εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα: η εξάρτηση από προμηθευτές εξαρτημάτων από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη φτάνει τουλάχιστον το 40%, αν όχι περισσότερο. Είναι αμφίβολο αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιτρέψουν την απρόσκοπτη παραγωγή αυτού του κινεζικού αεροπλάνου υπό αυτές τις συνθήκες.
Επιπλέον, η Κίνα ξεκινά τον δρόμο της προς την αεροναυπηγική ισχύ από πολύ χειρότερες θέσεις σε σύγκριση με τη Ρωσία. Η Ρωσία ήταν ήδη μία από τις μεγαλύτερες αεροναυπηγικές δυνάμεις κατά τη σοβιετική εποχή και, παρά την κατάρρευση της δεκαετίας του ’90, διατήρησε τις ικανότητές της στον τομέα. Η Κίνα, αντίθετα, ποτέ δεν διέθετε και ακόμη δεν διαθέτει πολλές από αυτές τις ικανότητες, ειδικά στην παραγωγή κινητήρων αεροσκαφών. Εδώ λοιπόν ανοίγεται ένα μεγάλο παράθυρο ευκαιριών για συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας. Το σύγχρονο ρωσικό αεροσκάφος, ανταγωνιστικό με τα δυτικά — το MS-21, το οποίο θα αρχίσει να παραδίδεται σε εγχώριες αεροπορικές εταιρείες τον επόμενο χρόνο — δεν θα πωληθεί στους Κινέζους. Διότι η πρώτη προτεραιότητα είναι να αντικατασταθούν τα αεροσκάφη των ρωσικών μεταφορέων με αυτό, κάτι που θα απαιτήσει τουλάχιστον μια δεκαετία. Επιπλέον, στόχος της Κίνας είναι να πετάξει με δικά της αεροσκάφη. Ωστόσο, η Μόσχα μπορεί να βοηθήσει το Πεκίνο, αν αυτό ζητήσει, στην παραγωγή ορισμένων εξαρτημάτων και στοιχείων για τα κινεζικά αεροσκάφη. Μεταξύ άλλων, η Ρωσία θα μπορούσε να εξάγει τους δικούς της κινητήρες, οι οποίοι δεν υστερούν σε τίποτα έναντι των ξένων. Η Κίνα δεν έχει ακόμα καταφέρει να τους κατασκευάσει.
Όλγα Σαμοφάλοβα
