Φρεγάτες MEKO 200HN, Ίδιες Δομές-Νέα όπλα-Αυξημένες δυνατότητες
Χωρίς να αποτελεί εναλλακτική του κρίσιμου και απολύτως απαραίτητου Εκσυγχρονισμού Μέσου Ζωής (ΕΜΖ) των συγκεκριμένων φρεγατών του ΠΝ, είναι μια πρόταση που μπορεί να προσθέσει αυξημένες δυνατότητες στις ΜΕΚΟ 200HN, προκειμένου να μην επαναληφθούν τα λάθη του ΕΜΖ των φρεγατών κλάσης «S».
Του Σταύρου Τσαντζαλή, Δρ. Μηχανολόγου Μηχανικού
Το θέμα του εκσυγχρονισμού (EMZ) των φρεγατών κλάσης ΥΔΡΑ παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στην προσπάθεια του Πολεμικού Ναυτικού να διατηρήσει την αποτρεπτική ισχύ του, καθώς δύο από τα πλοία έχουν πλέον ξεπεράσει κατά πολύ το μέσον της «ωφέλιμης επιχειρησιακής ζωής τους» και τα άλλα δύο το έχουν αγγίξει (ΥΔΡΑ 26 ετών, ΣΠΕΤΣΑΙ 22 ετών, ΨΑΡΡΑ 20 ετών, ΣΑΛΑΜΙΣ 20 ετών τον Δεκέμβριο του 2ο18).
Η κατάσταση αντικατοπτρίζει χαρακτηριστικά το πλαίσιο των τεράστιων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της προσπάθειας ενίσχυσής τους στο μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 2000, κάτι που μεγέθυνε σε υπέρμετρο βαθμό η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010.
Αποτέλεσμα της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί με την τεράστια καθυστέρηση του ΕΜΖ είναι πλέον το σχετικό πρόγραμμα να συγκρούεται με την ανάγκη απόκτησης νέων φρεγατών με συνέπειες που είναι εύκολα κατανοητές. Ακόμη όμως και όταν το πρόγραμμα EMZ των MEKO 200HN βρισκόταν στο προσκήνιο υπό ευνοϊκότερες συνθήκες, οι στόχοι του αναφέρονταν ως μια επανάληψη της πρακτικής που είχε ακολουθηθεί και στον εκσυγχρονισμό των 6 φρεγατών κλάσης «S».
Να θυμίσουμε ότι στις τελευταίες (πέρα από μια γενική συντήρηση, αντικατάσταση ορισμένων υποσυστημάτων που δεν μπορούσαν πλέον να υποστηριχθούν και ελάχιστες προσθήκες νέου εξοπλισμού) η προσπάθεια είχε περιοριστεί στην αναβάθμιση των υποδομών του Κέντρου Πληροφοριών Μάχης χωρίς όμως καμία βελτίωση των οπλικών τους συστημάτων. Με το θέμα του ΕΜΖ των MEKO είχαμε ασχοληθεί σε ειδικό άρθρο (Π&Δ 337, «Εκσυγχρονισμός MΕΚΟ 200HN, Επιλογές και λύσεις σε όλο το φάσμα»), με τις περισσότερες από τις προτάσεις που είχαμε αναφέρει τότε να παραμένουν σε ισχύ και να εξακολουθούν να αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο μιας επένδυσης που θα επιτρέψει στα πλοία να συνεχίσουν να υπηρετούν αξιόμαχα για τις επόμενες δεκαετίες.
Προσθέτοντας στα όσα είχαμε αναλύσει στην παλαιότερη αναφορά μας, θα παρουσιάσουμε μια δέσμη προτάσεων που όχι μόνο μπορεί να βοηθήσει στη μη απαξίωση των φρεγατών, αλλά μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των δυνατοτήτων τους χωρίς υπερβολικά κόστη και μεγάλες επεμβάσεις στις υπάρχουσες δομές τους. Υπογραμμίζουμε και πάλι ότι οι παρακάτω επιλογές δεν υποκαθιστούν την ανάγκη υλοποίησης ενός ΕΜΖ, καθώς στοχεύουν στη βελτίωση της μαχητικής ικανότητας χωρίς την επένδυση σε νέους αισθητήρες (που, παρά το γεγονός ότι είναι αναγκαίοι σε έναν εκσυγχρονισμό, επιβαρύνουν το κόστος), αλλά με την προμήθεια νέων όπλων ή με τη βελτίωση/αναβάθμιση των υπαρχόντων.
Οι επιλογές αυτές έχουν διευρυνθεί μέσα από πρόσφατες εξελίξεις στα οπλικά συστήματα των πλοίων με τη σχετική δέσμη να έχει τουλάχιστον τρεις προτάσεις.
Η κυριότερη από αυτές, δεδομένου ότι αφορά την αναβάθμιση της κρίσιμης δυνατότητας αντιαεροπορικής άμυνας των φρεγατών, περιστρέφεται γύρω από την προμήθεια του ESSM Block 2. Οι πρώτες δοκιμές της αναβαθμισμένης έκδοσης του πυραύλου επιφανείας-αέρος πραγματοποιήθηκαν από το Αμερικανικό Ναυτικό στις 12 Ιουνίου 2017, όταν δύο βλήματα εκτοξεύθηκαν από το διασκευασμένο πλοίο κλάσης Spruance USS Paul F. Foster (DD-964) σε πεδίο βολής στις ακτές της Νότιας Καλιφόρνιας, και ήταν απόλυτα επιτυχημένες, ικανοποιώντας ένα σημαντικό milestone του προγράμματος.
Ο ESSM Block 2 αποτελεί άμεση εξέλιξη του RIM-162 Evolved Sea Sparrow Missile (ESSM) Block 1 που χρησιμοποιούν οι ΜΕΚΟ του ΠΝ. Έχει αρκετές ομοιότητες με την προηγούμενη έκδοση, ώστε να μπορούν να διατηρηθούν οι υφιστάμενες υποδομές όπως του κανίστρου που επιτρέπει σε τέσσερις από αυτούς να «χωρούν» ανά θύλακα εκτόξευσης του συστήματος Mk41. Να θυμίσουμε ότι οι ελληνικές φρεγάτες της κλάσης είχαν υιοθετήσει τον εκτοξευτή Μk48 με μονούς θύλακες, που επίσης παραμένουν συμβατοί με τη νέα έκδοση. Επιπλέον, οι ESSM Block 2, όπως και οι προκάτοχοί τους, μπορούν να βληθούν και από «κλασικούς» εκτοξευτές Sea Sparrow όπως οι Mk29, με τους οποίους είναι εφοδιασμένες οι φρεγάτες κλάσης «S» (εκσυγχρονισμένες και μη). Στην περίπτωση του ΠΝ όμως δεν έγινε ποτέ η αναγκαία μετατροπή τους για να μπορούν να κάνουν χρήση των ESSM Block 1, πιθανότατα λόγω κόστους της ίδιας της διαδικασίας αλλά -κυρίως- λόγω μικρού αποθέματος πυραύλων και ανυπαρξίας κονδυλίων για να αποκτηθούν επιπλέον RIM-162.
Οι Block 2 χρησιμοποιούν τον ίδιο πυραυλοκινητήρα με αυτόν των Block 1 όπως και την υποδομή ελέγχου διεύθυνσης (thrust vectoring hot section), κάτι που μειώνει το κόστος υποστήριξης, εφόσον κάποιος χρήστης έχει στο οπλοστάσιό του και τις δυο εκδόσεις. Το νεότερο βλήμα διαφοροποιείται φυσικά στον ερευνητή του, όπου αντί της γνωστής υποδομής καθοδήγησης ημιενεργού ραντάρ SARH (Semi-Αctive Radar Homing, στην οποία το πλοίο με τη βοήθεια των καταυγαστήρων συνεχούς κύματος καταυγάζει τον στόχο) ο ESSM Block 2 ενσωματώνει τόσο ενεργό ερευνητή ραντάρ όσο και ημιενεργό αισθητήρα.
Αυτή η διαμόρφωση διπλής λειτουργίας των αισθητήρων συνδυάζεται με ζεύξη δεδομένων που επιτρέπει στον πύραυλο να βάλλεται προς στόχους χωρίς αυτοί να καταυγάζονται καθόλου από το πλοίο που εκτελεί τη βολή. Το βλήμα ανανεώνει τα στοιχεία στην ενδιάμεση φάση της πτήσης του μέσω της ζεύξης, ειδικά σε βολή κατά στόχων που βρίσκονται σε μέση ή μεγάλη απόσταση. Για τους εγγύτερους μπορεί να βληθεί σε λειτουργία «fire-and-forget» βασιζόμενο αποκλειστικά στο δικό του ενεργό ραντάρ.
Η λειτουργία «fire-and-forget» μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και για βολές μεγάλης απόστασης, με τον πύραυλο να κατευθύνεται μέσω αυτόματου πιλότου και INS κατ’ εκτίμηση για το πού θα βρίσκεται ο στόχος προτού ενεργοποιήσει το ενεργό ραντάρ, αν και η διαμόρφωση αυτή προσφέρει μικρότερο ποσοστό επιτυχίας σε σχέση με την ανανέωση στοιχείων κατά την πτήση.
Οι διαφορές όσον αφορά στα υπόλοιπα χαρακτηριστικά ανάμεσα στα Block 1 και Block 2 ESSM είναι ελάχιστες, με τη μέγιστη ακτίνα δράσης να παραμένει θεωρητικά στα 30-45 μίλια. Δεδομένης όμως της βελτιστοποιημένης πορείας προς τον στόχο, βάση της τερματικής του καθοδήγησης, θα επιτυγχάνονται ακόμα μεγαλύτερες ακτίνες δράσης και ακόμα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας. Το διπλό σύστημα καθοδήγησης επιλύει όμως κυρίως το σοβαρότερο πρόβλημα του ESSM Block 1: τα πλοία μπορεί να έχουν μεγάλο αριθμό πυραύλων έτοιμων για βολή (16 στην περίπτωση των MEKO 200HN), αλλά η δυνατότητα αναχαίτισης στόχων περιορίζεται στον αριθμό των καταυγαστήρων που διαθέτουν για την τερματική καθοδήγηση των πυραύλων. [Πρακτικές όπως η εκτόξευση περισσότερων βλημάτων εν αναμονή καταύγασης στόχων δεν αποτελεί φυσικά λύση παρά σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις αναχαιτίσεων.]
Το πρόβλημα του περιορισμένου αριθμού καταυγαστήρων επιλύει η χρήση συστημάτων ραντάρ AESA, με το αντίστοιχο όμως υψηλό κόστος. Με βάση τα παραπάνω, τα πλοία που θα είναι εφοδιασμένα με τον ESSM Block 2 θα μπορούν να αμυνθούν αποτελεσματικά ακόμα και σε περιπτώσεις κορεσμού αεράμυνας, περιλαμβανομένων και προσβολών από πυραύλους που υλοποιούν διαφορετικά προφίλ πτήσης και τερματικής καθοδήγησης. Ταυτόχρονα ο ESSM Block 2 διατηρεί και το ημιενεργό σύστημα καθοδήγησης με τη χρήση των υπαρχόντων καταυγαστήρων του πλοίου που αποδίδουν καλύτερα σε μερικές περιπτώσεις αναχαιτίσεων.
Επιπλέον, κάνοντας ταυτόχρονη χρήση και των δύο τρόπων λειτουργίας επιτυγχάνονται ακόμα καλύτερα αποτελέσματα αεράμυνας. Ένα άλλο μεγάλο πλεονέκτημα του ESSM Block 2 στο δικτυοκεντρικό περιβάλλον επιχειρήσεων που ισχύει σήμερα είναι ότι έχει τη δυνατότητα αναχαίτισης πυραύλων κατά πλοίων, που πετούν σε πολύ μικρό ύψος από την επιφάνεια της θάλασσας (προφίλ sea skimming) σε μεγαλύτερες αποστάσεις απ’ ό,τι σήμερα ο Block 1. Ο τελευταίος περιορίζεται από την ικανότητα των συστημάτων ραντάρ του πλοίου να αποκαλύψουν την απειλή αλλά και των καταυγαστήρων για πολύ χαμηλά ιπτάμενους στόχους.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο ESSM Block 2 μπορεί να κάνει χρήση των δεδομένων του στόχου και από αισθητήρες άλλου πλοίου ή αεροσκάφους. Σε τέτοιες αναχαιτίσεις (με βάση τις πρακτικές cooperative engagement initiatives του USN) ο ESSM θα εκτοξεύεται προς τη γενικότερη κατεύθυνση του στόχου πετώντας σε ύψος και θα εκτελεί βύθιση κάνοντας χρήση του ραντάρ στη ζώνη συχνοτήτων «Χ» (8-12 GHz) για τον εγκλωβισμό του, κάτι που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε παράκτια περιβάλλοντα.
Με όλα τα παραπάνω ο RIM-162 ESSM Block 2 προσφέρει πολλές πρόσθετες δυνατότητες χωρίς να χρειάζεται πλήρης αναθεώρηση της σχεδίασης και με το πρόγραμμα να χρηματοδοτείται από κοινού από τις ΗΠΑ (40%) και τους ήδη υπάρχοντες χρήστες κατά 60% με πλήρη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα το 2020. Ο ESSM Block 2 θα μπορούσε να αποτελέσει και διάδοχο στους απαρχαιωμένους πλέον HAWK του ΕΣ, επιτυγχάνοντας οικονομίες κλίμακας στην αντικατάσταση του συστήματος (Π&Δ 336, «Improved HAWK, Το μέλλον της μεγάλης ασπίδας του ΕΣ»).
Μια άλλη επιλογή για την αύξηση δυνατοτήτων των ΜΕΚΟ μέσω νέων όπλων θα ήταν η προμήθεια ή και αναβάθμιση των υπαρχόντων πυραύλων Harpoon στην έκδοση Block 2+ER. Η νέα έκδοση κάνει χρήση ενός αποδοτικότερου πυραυλοκινητήρα με ταυτόχρονη υιοθέτηση μικρότερης κεφαλής, που έχει συνδυαστικά ως αποτέλεσμα τον διπλασιασμό σχεδόν της ακτίνας δράσης του από τα περίπου 130 (Block 2) στα 250 χιλιόμετρα. Η Boeing έχει ανακοινώσει ότι η διαδικασία αναβάθμισης των υπαρχόντων πυραύλων μπορεί να γίνει μέσω αντίστοιχης συλλογής μετατροπής (kit). Ο πύραυλος ενσωματώνει και σύστημα ζεύξης δεδομένων, με την κεραία να είναι τοποθετημένη κοντά στο ρύγχος του πυραύλου. Σχετικές δοκιμές έχουν γίνει ήδη και η Φιλανδία έχει αιτηθεί την προμήθειά τους στην έκδοση επιφανείας-επιφανείας τόσο για καινούρια βλήματα όσο και kit αναβάθμισης υπαρχόντων προηγούμενης γενιάς.
Μια τρίτη αναβάθμιση θα μπορούσε να είναι ο εκσυγχρονισμός τού υπάρχοντος Phalanx στην έκδοση CIWS Mk15 Phalanx Block 1B Baseline 2, όπως έκανε πρόσφατα η Ιαπωνία, με κόστος περίπου 45 εκ $ για 24 συστήματα. Η συγκεκριμένη έκδοση διαθέτει νέο, ψηφιακό ραντάρ υψηλότερων επιδόσεων και βελτιωμένης αξιοπιστίας καθώς και ηλεκτροοπτικό υποσύστημα, αποτελούμενο από τηλεοπτική κάμερα και μονάδα θερμικής απεικόνισης υψηλής ανάλυσης της Leonardo (DRS Phalanx Thermal Imager) τεχνολογίας Scanning Array (SADA-II).
Το τελευταίο αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμο στον παθητικό εντοπισμό και ιχνηλάτηση στόχων, όπως χαμηλά ιπτάμενων βλημάτων και ελισσόμενων ταχέων σκαφών επιφανείας, αλλά παρέχει και δυνατότητα χειροκίνητου ελέγχου (οπτική αναγνώριση και δράση σε περιβάλλον παρεμβολών). Το Phalanx Block 1B Baseline 2 θα μπορούσε να έχει και ρόλο RWS (Remote Weapon System) που αποτελεί σημαντική έλλειψη από τις Ελληνικές Φρεγάτες για την αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών. Η θερμική κάμερα έχει ανάλυση 640×480 και λειτουργεί στα 8-12 µm με δυνατότητες οπτικής θέας NFOV (Narrow Field of View) 2×1,3 μοιρών έως και WFOV (Wide Field of View) 6×3,9 μοιρών.
Τέλος, άκρως καλοδεχούμενη είναι η επιλογή να τοποθετηθεί Ε/Ο σύστημα της Miltech Hellas σε σταθεροποιημένη βάση HI-PTU100-DSG της επίσης Ελληνικής Hellenic Instruments στη φρεγάτα ΣΑΛΑΜΙΣ με προοπτική να αποκτηθούν συνολικά 15 συστήματα (στο πλαίσιο παλαιότερων ανεκτέλεστων αντισταθμιστικών ωφελημάτων της Raytheon) για τις υπόλοιπες MEKO, τις μη εκσυγχρονισμένες «S», μη εκσυγχρονισμένες πυραυλακάτους αλλά και κανονιοφόρους. Το σύστημα ενσωματώνει ψυχόμενη θερμική κάμερα ανάλυσης 640×512 με οπτικό σύστημα φακών από 15 mm έως 280 mm, αποστασιόμετρο λέιζερ και κάμερα ημέρας full HD με ανεξάρτητη κονσόλα ελέγχου που διαθέτει οθόνη 19 ιντσών.
