Η λίρα σε ελεύθερη πτώση
Η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη νομισματική κρίση. Η λίρα κατρακυλά, ο πληθωρισμός καλπάζει, και η κεντρική τράπεζα της Άγκυρας εξαντλεί κάθε διαθέσιμο όπλο για να σταματήσει την αιμορραγία. Σε μια κίνηση απόγνωσης, η Τουρκία ξεπούλησε αμερικανικά ομόλογα ύψους 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων και μεγάλες ποσότητες χρυσού, σε μια προσπάθεια να στηρίξει το εθνικό νόμισμα και να αποτρέψει ένα ολοκληρωτικό κραχ.
Το γεγονός αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Είναι η απόλυτη επιβεβαίωση ότι η ενεργειακή κρίση, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και ο πόλεμος με το Ιράν έχουν πλήξει θανάσιμα την τουρκική οικονομία – η οποία ήταν ήδη ευάλωτη από την υπερχρέωση και τα συναλλαγματικά αποθέματα χαμηλής ποιότητας. Αυτό που βλέπουμε στην Τουρκία είναι η αρχή μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που μπορεί να καταπιεί γείτονές μας.
Η κίνηση ματ – Γιατί η Τουρκία ξεπούλησε τα αποθέματά της
Σύμφωνα με πληροφορίες από διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία και αναλυτές αγορών, η Τουρκία προχώρησε σε μια μαζική ρευστοποίηση των αμερικανικών ομολόγων και των αποθεμάτων χρυσού που κατείχε. Η κίνηση ήταν απεγνωσμένη και αποσκοπούσε σε δύο πράγματα:
-
Συγκράτηση της λίρας: Πωλώντας δολάρια (από τα ομόλογα) και χρυσό, η Τράπεζα της Τουρκίας αντλεί ρευστότητα για να παρέμβει στην αγορά συναλλάγματος και να σταματήσει την ελεύθερη πτώση της λίρας.
-
Εξόφληση χρεών: Η Τουρκία έχει τεράστιες υποχρεώσεις σε δολάρια. Με τη λίρα να υποτιμάται ραγδαία, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχει γίνει δυσβάστακτο. Τα δολάρια από τα ομόλογα χρησιμοποιούνται για να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες.
Το αποτέλεσμα; Τα συναλλαγματικά αποθέματα της Τουρκίας έχουν ήδη μειωθεί κατά 25 δισεκατομμύρια δολάρια από την αρχή του έτους, και η συνεχιζόμενης αιμορραγία απειλεί να αφήσει τη χώρα με άδεια ταμεία.
Το παρασκήνιο – Η ασιατική κρίση χτυπά την πόρτα
Η τουρκική κρίση δεν είναι μεμονωμένη. Είναι η μετάδοση της ασθένειας. Από τον Μάρτιο, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος με το Ιράν, όλες οι αγορές της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής τελούν υπό καθεστώς πολιορκίας. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές ενέργειας, πλήττοντας θανάσιμα την Τουρκία που εισάγει σχεδόν το σύνολο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που καταναλώνει.
Παράλληλα, η Τουρκία είχε βασιστεί σε μια επικίνδυνη στρατηγική «φθηνού χρήματος»: δανειζόταν φτηνά από τις διεθνείς αγορές σε δολάρια και ευρώ, και τα μετέτρεπε σε λίρες για να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη. Τώρα, με τα επιτόκια να ανεβαίνουν παγκοσμίως και τη λίρα να καταρρέει, το «ανατολικομεσογειακό carry trade» αντιστρέφεται και γίνεται εφιάλτης.
Η αντίδραση της Άγκυρας – Capital controls και πάγωμα περιουσιακών στοιχείων
Μπροστά στην επικείμενη κατάρρευση, η κυβέρνηση Ερντογάν επιστρατεύει έκτακτα μέτρα. Ήδη, έχουν επιβληθεί άτυπα capital controls, περιορίζοντας τις αναλήψεις σε συνάλλαγμα και τις μεταφορές κεφαλαίων στο εξωτερικό. Παράλληλα, η κεντρική τράπεζα έχει «παγώσει» για τριάντα ημέρες ορισμένα περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια για να αποτρέψει την εκροή.
Ωστόσο, τα μέτρα αυτά είναι επώδυνα και κατεδαφίζουν ό,τι απέμεινε από την εμπιστοσύνη. Οι ξένοι επενδυτές αποχωρούν μαζικά, και οι Τούρκοι πολίτες στρέφονται σε δολάρια, ευρώ ή χρυσό, επιταχύνοντας την πτώση.
