του [Γεωργίου της Οικογενείας Βούλγαρη], Υ.Α.Δ
Στο δημόσιο διάλογο των τελευταίων μηνών κυριαρχεί η συζήτηση για τις νέες ηλεκτρονικές ταυτότητες. Αν και πολλοί πολίτες θεωρούν ότι πρόκειται για μια υποχρέωση που τους επιβάλλεται άνευ εναλλακτικής, η ευρωπαϊκή νομοθεσία παρουσιάζει μια τελείως διαφορετική εικόνα: η έκδοση και κατοχή δελτίου ταυτότητας δεν είναι υποχρεωτική για όλους, ενώ οι υποχρεώσεις που απορρέουν αφορούν μόνο πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Στο παρόν άρθρο εξετάζουμε τα κρίσιμα σημεία του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1157 και του διορθωτικού στην Οδηγία 2004/38/ΕΚ, που ρυθμίζουν το νομικό πλαίσιο για τα δελτία ταυτότητας εντός Ε.Ε.
Τι ρυθμίζει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1157
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1157, που τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2021, έχει ως αντικείμενο την ασφάλεια και τις τεχνικές προδιαγραφές των δελτίων ταυτότητας τα οποία εκδίδουν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους πολίτες τους.
Ωστόσο, το άρθρο 1 παρ. 1 είναι απολύτως σαφές:
«Ο παρών κανονισμός καθορίζει τις προδιαγραφές ασφαλείας και το ελάχιστο περιεχόμενο των δελτίων ταυτότητας […] εφόσον τα κράτη μέλη εκδίδουν τέτοια δελτία.»
Με απλά λόγια, ο Κανονισμός δεν επιβάλλει την έκδοση ή κατοχή δελτίου ταυτότητας από τους πολίτες.
Αντιθέτως, αφήνει στην ευχέρεια κάθε κράτους-μέλους να καθορίσει αν θα εκδίδει τέτοια δελτία και, αν το πράξει, να συμμορφώνεται προς τις τεχνικές προδιαγραφές που ορίζονται.
Διορθωτικό στην Οδηγία 2004/38/ΕΚ: Πότε είναι αναγκαία η ταυτότητα
Η Οδηγία 2004/38/ΕΚ αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της Ε.Ε. και των μελών της οικογένειάς τους από χώρες που είναι εκτός Ε.Ε . Στο άρθρο 5, ορίζεται ότι για την είσοδο σε κράτος μέλος απαιτείται:
«ισχύον δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο».
Αυτό σημαίνει πως η χρήση δελτίου ταυτότητας απαιτείται μόνο για την άσκηση του δικαιώματος μετακίνησης και εισόδου σε άλλο κράτος μέλος. Σε καμία περίπτωση δεν συνδέεται με την υποχρέωση κατοχής ή επίδειξης εντός του κράτους διαμονής, εφόσον δεν εμπλέκεται διασυνοριακή μετακίνηση.
Το διορθωτικό της οδηγίας, που διευκρινίζει σημεία μετά τη θέσπισή της, επιβεβαιώνει ότι η αναγκαία επίδειξη ταυτότητας συνδέεται με την άσκηση ευρωπαϊκών διασυνοριακών δικαιωμάτων, όχι με την απλή ιδιότητα του πολίτη.
Ποιοι υποχρεούνται τελικά σε ηλεκτρονική ταυτότητα;
Από τη συνδυαστική ερμηνεία των παραπάνω πηγών του ενωσιακού δικαίου προκύπτει ότι:
• Μόνο εάν ένα κράτος μέλος επιλέξει να εκδίδει δελτία ταυτότητας, αυτά οφείλουν να πληρούν τις προδιαγραφές του Κανονισμού 2019/1157.
• Δεν επιβάλλεται από την Ε.Ε. υποχρέωση στους πολίτες να φέρουν ή να αποκτούν δελτίο ταυτότητας, εάν δεν είναι απαραίτητο για διασυνοριακές συναλλαγές.
• Η υποχρεωτικότητα ισχύει αποκλειστικά για πρόσωπα που επιθυμούν να κάνουν χρήση των δικαιωμάτων μετακίνησης (π.χ. ταξίδια, εγκατάσταση σε άλλο κράτος-μέλος κ.λπ.) και όχι για τον μέσο πολίτη που ζει και δραστηριοποιείται μόνο εντός της χώρας του.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο απλός πολίτης που δεν επιθυμεί να ταξιδεύει ή να κάνει χρήση υπερεθνικών υπηρεσιών, δεν υποχρεούται σε έκδοση ηλεκτρονικής ταυτότητας.
Καταληκτική σκέψη: Δικαίωμα, όχι επιβολή
Η θεσμική αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης εδράζεται στην ελευθερία, την προσωπική αυτοδιάθεση και την αρχή της αναλογικότητας. Το δελτίο ταυτότητας νέου τύπου αποτελεί ένα εργαλείο εξυπηρέτησης του πολίτη και όχι ένα μέσο επιβολής υποχρεώσεων ερήμην του.
Οποιαδήποτε κρατική πρακτική ερμηνεύει τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1157 ως γενική υποχρέωση όλων των πολιτών για έκδοση ηλεκτρονικής ταυτότητας, συνιστά υπέρβαση της προβλεπόμενης ενωσιακής νομοθεσίας και δύναται να προσβληθεί ενδίκως.
Η πληροφόρηση και η κατανόηση του νομικού πλαισίου είναι το πρώτο βήμα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων μας ως Ευρωπαίων πολιτών.
