Εθνικό Δόγμα Γεωπολιτικής Ασφάλειας, Βιοασφάλειας και Βιοηθικής: Η Πρόταση για μια Ισχυρή Ελλάδα
Γράφει ο Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr. Dr. Habil. Αλέξιος Π. Παναγόπουλος
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία γενικόλογη συζήτηση περί «εθνικής ασφάλειας». Χρειάζεται συγκεκριμένο εθνικό στρατηγικό σχέδιο. Η γεωπολιτική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου, του Αιγαίου, των Βαλκανίων και της ευρύτερης περιοχής απαιτεί από την εποχή του Άμισθου Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια και από το νέο ελληνικό κράτος δικαίου να αντιμετωπίσει την ασφάλεια του όχι μόνο ως ζήτημα στρατιωτικής ισχύος, αλλά ως ένα σύνθετο σύστημα Εθνικής άμυνας, οικονομίας, τεχνολογίας, ενέργειας, υγείας, κυβερνοασφάλειας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Η νέα εποχή επιβάλλει επομένως μια διαφορετική αντίληψη, δίχως την αντισυνταγματικότητα της Υποχρεωτικότητας.
Η γεωπολιτική ασφάλεια χωρίς βιοηθική θα είναι ελλιπής. Βιοηθική χωρίς εθνική ασφάλεια είναι επίσης ελλιπής. Τα Ιδανικά και οι Αξίες εξίσου να αποτελούν αναφορά στο ομολογιακό προοίμιο του Ελληνικού Συντάγματος. Το ζητούμενο είναι η σύνδεσή τους.
1. Η Ελλάδα χρειάζεται Εθνικό Δόγμα Γεωπολιτικής Ασφάλειας. Η πρώτη συγκεκριμένη ανάγκη είναι η διαμόρφωση ενός Αυστηρού Εθνικού Δόγματος Γεωπολιτικής Ασφάλειας, με ορίζοντα τουλάχιστον δεκαπενταετίας.
Το δόγμα αυτό πρέπει να καθορίζει με σαφήνεια το
ποιες θεωρούνται οι βασικές απειλές για την Ελλάδα, ποια είναι τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα,
ποια είναι τα κρίσιμα σημεία της ελληνικής επικράτειας, ποιοι είναι οι στρατηγικοί σύμμαχοι,
ποια είναι τα όρια των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας, ποιες παραγωγικές δυνατότητες πρέπει να διαθέτει η Ελλάδα, ποια τεχνολογία πρέπει να αναπτύσσει η ίδια,
και ποιο είναι το οικονομικό κόστος της εθνικής ασφάλειας. Δεν μπορεί κάθε νέα κυβέρνηση να ξεκινά από την αρχή με μία διαφορετική αφετηρία. Η εξωτερική πολιτική μπορεί να έχει πολιτικές διαφοροποιήσεις. Η θεμελιώδης εθνική στρατηγική ασφάλειας, όμως, χρειάζεται συνέχεια.
2. Εθνικό Συμβούλιο Γεωπολιτικής Ασφάλειας.
Χρειάζεται ένας μόνιμος θεσμός στρατηγικού σχεδιασμού, κι όχι από άπειρους ή ονειροπόλους ή αλαζόνες. Ένα Εθνικό Συμβούλιο Γεωπολιτικής Ασφάλειας, στο οποίο θα συμμετέχουν, ανάλογα με την αρμοδιότητα: Η πολιτική ηγεσία, Οι Ένοπλες Δυνάμεις, Η διπλωματική υπηρεσία, Οι
ειδικοί στο διεθνές δίκαιο και στο συνταγματικό δίκαιο, Οι ακαδημαϊκοί ακαδημιών τών Επιστημών ημεδαπής ή Αλλοδαπής Έλληνες, οι
πανεπιστημιακοί, Οι
ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια, Οι
επιστήμονες της βιοτεχνολογίας, Οι
ειδικοί στη βιοηθική και τεχνοηθική, Οι κοινωνιολόγοι, οι ορθόδοξοι θεολόγοι και
οικονομολόγοι, Οι
ειδικοί στην ενέργεια και στις κρίσιμες υποδομές.
Δεν προτείνεται ένα ακόμη κυβερνητικό όργανο χωρίς αρμοδιότητες ή μία Ειδική Επιτροπή από τις τόσες πολλές που χάνεις τη μπάλα. Προτείνεται ένας μηχανισμός στρατηγικής συνέχειας, ώστε οι κρίσιμες αποφάσεις να στηρίζονται σε Εθνική και επιστημονική και διακλαδική αξιολόγηση.
3. Η άμυνα δεν μπορεί να σημαίνει μόνο αγορά όπλων, ας το χωνέψουμε. Η Ελλάδα θα χρειαστεί αμυντικές επενδύσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εθνική αμυντική πολιτική πρέπει να μετατραπεί σε διαρκή αγορά εισαγόμενων συστημάτων και με μία ακόμα περισσότερο πτώχευση του Λαού μας. Η χώρα πρέπει να θέσει το συγκεκριμένο στόχο: κάθε μεγάλη αμυντική δαπάνη να δημιουργεί, όπου είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό, εθνική ελληνική προστιθέμενη αξία. Αυτό σημαίνει: ελληνική αμυντική βιομηχανία, ναυπηγική παραγωγή, ηλεκτρονικά συστήματα, drones, κυβερνοάμυνα, λογισμικό, τεχνητή νοημοσύνη, αισθητήρες, συστήματα επιτήρησης, ελληνικές δορυφορικές εφαρμογές, κρυπτογραφία,
παραγωγή ανταλλακτικών.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να είναι μόνο ο πρόθυμος βλαξ πελάτης της γεωπολιτικής. Πρέπει να γίνει και παραγωγός της στρατηγικής τεχνολογίας.
4. Η κυβερνοασφάλεια είναι πλέον άμεση εθνική άμυνα. Ένα κράτος δικαίου δεν μπορεί να έχει ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις και ταυτόχρονα να είναι ευάλωτο εάν παραλύσουν:
τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας,
οι τηλεπικοινωνίες,
οι τράπεζες,
τα νοσοκομεία,
τα αεροδρόμια,
τα λιμάνια,
τα συστήματα ύδρευσης,
οι κρατικές βάσεις δεδομένων.
Επομένως χρειάζεται Εθνικό Δόγμα της Κυβερνοάμυνας και των Κρίσιμων Υποδομών. Η ασφάλεια ενός νοσοκομείου από κυβερνοεπίθεση είναι πλέον ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η προστασία ενός λιμανιού από ψηφιακή επίθεση είναι εθνική ασφάλεια. Η προστασία των ενεργειακών δικτύων είναι εθνική ασφάλεια.
5. Εδώ αρχίζει η ορθόδοξη Βιοηθική. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη απουσία από τον παραδοσιακό κοινωνικό και πολιτικό διάλογο. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, η οποία αποτελεί συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας και εξετάζει τις ηθικές, κοινωνικές και νομικές συνέπειες της βιολογίας, της βιοτεχνολογίας, της ιατρικής, της γενετικής, της τεχνητής νοημοσύνης, των προηγμένων αλγορίθμων και της ρομποτικής. Το επόμενο βήμα θα είναι να συνδεθεί η βιοηθική με την εθνική ασφάλεια. Για παράδειγμα η
Τεχνητή νοημοσύνη. Ποιος θα αποφασίζει όταν ένας αλγόριθμος συμμετέχει σε στρατιωτική ή κρατική απόφαση; Τα Αυτόνομα οπλικά συστήματα και το ποιο θα είναι το επιτρεπτό όριο αυτονομίας μιας μηχανής όταν διακυβεύεται ανθρώπινη ζωή; Βιομετρικά δεδομένα, άραγε ποιος έχει την επικίνδυνη πρόσβαση στα δεδομένα προσώπου, ίριδας, δακτυλικών αποτυπωμάτων και γενετικών πληροφοριών των πολιτών; Επίσης τα γενετικά δεδομένα, μπορούν να χρησιμοποιούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας και, εάν ναι, υπό ποιες αυστηρές προϋποθέσεις;
Βιοασφάλεια – πώς αντιμετωπίζεται μια φυσική ή τεχνητά προκαλούμενη βιολογική απειλή χωρίς να παραβιάζονται τα συνταγματικά θεμελιώδη δικαιώματα; Η Υγεία σε κατάσταση κρίσης, ποια είναι τα όρια της κρατικής εξουσίας όταν μια επιδημία, πανδημία ή βιολογική απειλή θά δημιουργεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης; Αυτά δεν είναι απλά θεωρητικά ερωτήματα. Είναι άμεσα ζητήματα εθνικής πολιτικής για την επόμενη δεκαετία.
6. Προσωπικός Αριθμός, ψηφιακή ταυτότητα και ελευθερία. Η ψηφιακή μετάβαση πρέπει επίσης να αντιμετωπίζεται με όρους βιοηθικής και συνταγματικού δικαίου. Το κράτος έχει δικαίωμα να γνωρίζει όσα είναι αναγκαία για τη λειτουργία του. Ο πολίτης, όμως, έχει δικαίωμα να γνωρίζει: ποιος συλλέγει τα δεδομένα του, γιατί τα συλλέγει, το πού αποθηκεύονται, ποιος τα χρησιμοποιεί και για πόσο χρόνο; Η ψηφιακή διοίκηση δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε ψηφιακή επιτήρηση. Η τεχνολογία πρέπει να αυξάνει την ελευθερία του πολίτη και την αποτελεσματικότητα του κράτους δικαίου — όχι να καταργεί την ιδιωτικότητα. Όχι στην αντισυνταγματικότητα της Υποχρεωτικότητας.
7. Η βιοηθική πρέπει να γίνει μέρος της εθνικής άμυνας. Αυτό είναι ίσως το πιο συγκεκριμένο σημείο της πρότασης. Σε κάθε μελλοντικό μεγάλο εξοπλιστικό ή τεχνολογικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει: τεχνητή νοημοσύνη, βιοτεχνολογία,
νευροτεχνολογία,
βιομετρικά συστήματα,
αυτόνομα συστήματα,
μεγάλης κλίμακας επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, θα πρέπει να υπάρχει υποχρεωτική ανεξάρτητη αξιολόγηση βιοηθικής και συνταγματικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όχι για να εμποδίζεται η άμυνα. Αλλά για να διασφαλίζεται ότι η εθνική άμυνα θα παραμένει συμβατή με το Σύνταγμα, το διεθνές δίκαιο και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
8. Ποιος πληρώνει την ασφάλεια; Η συζήτηση για την αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν μπορεί να γίνεται χωρίς οικονομική διαφάνεια. Όταν το κράτος αυξάνει σημαντικά τις δαπάνες ασφάλειας, πρέπει να παρουσιάζει στον πολίτη: πόσο κοστίζει, τι αποκτά, ποιο είναι το επιχειρησιακό όφελος, ποια είναι η διάρκεια ζωής του συστήματος και ποιο είναι το συνολικό κόστος συντήρησης. Η εθνική άμυνα είναι υπεράνω κομματικών αντιπαραθέσεων. Οι δημόσιες δαπάνες όμως δεν μπορούν να είναι υπεράνω του κοινωνικού ελέγχου. Κι αυτό δεν αποδυναμώνει την άμυνα, αλλά την κάνει εθνικά, θεσμικά ισχυρότερη.
9. Και τα ελληνικά πολιτικά κόμματα; Σήμερα η πολιτική εικόνα είναι εθνικά κατακερματισμένη. Το ένα κόμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην άμυνα και την ασφάλεια, ενώ το κυβερνητικό πρόγραμμα έως το 2030 συνδέει την εξωτερική πολιτική και την άμυνα με τη συνολική κυβερνητική στρατηγική. Το άλλο κόμμα έχει διατυπώσει θέσεις για εδαφική ακεραιότητα, εθνική ανεξαρτησία, αμυντική πολιτική και δημοκρατικό έλεγχο των αμυντικών επιλογών.
Άλλο κόμμα δίνει έμφαση στην εθνική άμυνα και στην κοινωνική διάσταση της άμυνας, ενώ κάποιο άλλο δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αποτροπή και στα εθνικά ζητήματα. Ενώ το ΚΚΕ ακολουθεί διαφορετική στρατηγική προσέγγιση, ασκώντας κριτική στην εμπλοκή της Ελλάδας στους διεθνείς στρατιωτικούς ανταγωνισμούς. Αυτό όμως είναι ακριβώς το σημείο της κριτικής: κανένα από τα παραπάνω πολιτικά ρεύματα δεν έχει παρουσιάσει, μέχρι σήμερα, ως ολοκληρωμένο ενιαίο ένα εθνικό δόγμα για την εξίσωση, Γεωπολιτική + Εθνική Ασφάλεια + Τεχνολογία + Βιοασφάλεια + Βιοηθική. Αυτό είναι το εθνικό κενό που θα πρέπει να συζητηθεί κοινωνικά και πολιτικά.
10. Η συγκεκριμένη πρόταση. Η Ελλάδα θα μπορούσε να θεσπίσει ένα:
«Εθνικό Δόγμα Γεωπολιτικής Ασφάλειας, Βιοασφάλειας και Βιοηθικής» με επτά συγκεκριμένους πυλώνες:
1. Εθνική κυριαρχία και αποτροπή. Αξιόπιστες Ένοπλες Δυνάμεις και μακροχρόνιος αμυντικός σχεδιασμός.
2. Ελληνική αμυντική και τεχνολογική παραγωγή. Σύνδεση άμυνας, πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων.
3. Κυβερνοασφάλεια και κρίσιμες υποδομές. Ενέργεια, ύδρευση, τηλεπικοινωνίες, τράπεζες, λιμάνια, αεροδρόμια και νοσοκομεία.
4. Βιοασφάλεια. Εθνική ετοιμότητα έναντι βιολογικών απειλών και κρίσεων δημόσιας υγείας.
5. Βιοηθική και τεχνοηθική.
Υποχρεωτική αξιολόγηση των επιπτώσεων νέων τεχνολογιών στον άνθρωπο.
6. Προστασία προσωπικών και βιομετρικών δεδομένων. Καμία ανεξέλεγκτη χρήση δεδομένων υπό τον γενικό τίτλο της «ασφάλειας».
7. Δημοκρατικός έλεγχος.
Κοινοβουλευτική εποπτεία, οικονομική λογοδοσία και θεσμική διαφάνεια. Το πραγματικό εθνικό δίλημμα. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται μπροστά στο ψευδές δίλημμα: «Ή ασφάλεια ή ελευθερία».
Το πραγματικό ζητούμενο είναι: «Πώς θα έχουμε ασφάλεια ώστε να διατηρούμε την ελευθερία;» Αυτό είναι το ουσιαστικό εθνικό ερώτημα. Δεν αρκεί να αγοράζουμε ακόμα περισσότερα όπλα και να τα στέλνουμε αλλού για αλλού. Δεν αρκεί να ψηφίζουμε περισσότερους νόμους. Δεν αρκεί να ψηφιοποιούμε το κράτος για αλλότρια συμφέροντα. Δεν αρκεί να μιλάμε θεωρητικά για τεχνητή νοημοσύνη. Χρειάζεται να συνδέσουμε όλα αυτά σε μία συνεκτική ηθική και εθνική στρατηγική. Η Ελλάδα πρέπει να υπερασπίζεται τα σύνορά της, χωρίς να χάνει τα όρια της αληθινής δημοκρατίας. Να αποκτά τεχνολογική ισχύ, χωρίς να εγκαταλείπει τη βιοηθική. Να ενισχύει την άμυνά της, χωρίς να μετατρέπει την κοινωνία σε μόνιμη οικονομία πολέμου. Και πάνω απ’ όλα: Να προστατεύει το κράτος δικαίου για να προστατεύει τον άνθρωπο — κι όχι να χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως μέσο για την ισχύ του κράτους. Αυτό θα μπορούσε να είναι το εθνικό θεμέλιο μιας σύγχρονης ελληνικής πολιτικής: Εθνική κυριαρχία. Γεωπολιτική ασφάλεια. Τεχνολογική αυτονομία. Βιοασφάλεια. Βιοηθική. Αληθινή Δημοκρατία. Ανθρώπινη αξιοπρέπεια ενός ιστορικού περήφανου ελληνικού λαού. Κι αυτό είναι πλέον πολύ πιο συγκεκριμένο και πολιτικά αξιοποιήσιμο, ενώ δεν θα μένει στη πολιτική θεωρία, αλλά θα περιγράφει τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα ελληνικό εθνικό δόγμα και ποιο θεσμικό κενό υπάρχει σήμερα που θα μπορεί να θεραπευτεί και καλυφθεί, όπως σχετικά αναπτύσσω στο νέο μου βιβλίο υπό έκδοση.
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade.
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen.
Post-Doc in Bioethics University of Patras.
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology,
Degree of History/Philology, Degree of Music.
Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE.
Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain.
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA.
Member Club of Rome – SC.
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
