Μακριά από την καθημερινότητα, αλλά στενά συνδεδεμένοι με τις ρίζες μας, ας δούμε ένα θέμα ιδιαίτερης αξίας, ελληνικής επινόησης, που αφορά στην εξισορρόπηση του θείου με την λογική και την ευφυΐα του μέτρου, και που παραπέμπει στην ανωτερότητα του ελληνικού πνεύματος, παριστάνεται δε με χαρακτηριστικά άριστο τρόπο στην «Σχολή των Αθηνών»!
«Η Σχολή των Αθηνών» είναι τοιχογραφία του 1510 μ.Χ. από τον μεγάλο ιταλό ζωγράφο και αρχιτέκτονα Ραφαήλ και βρίσκεται στην «αίθουσα των υπογραφών» του Βατικανού. Η όλη παράσταση, αναφέρεται τοπικά μεν στην κλασσική Αθήνα (συγκεκριμένα στην Ακαδημία του Πλάτωνα), χρονικά δε στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα. Η όλη εικόνα αποτελεί αφιέρωση στο πνεύμα της αρχαίας ελληνικής νόησης, συνεπικουρούμενη από την αντίληψη των ανθρωπιστών της Αναγέννησης περί συμβατότητας και πνευματικής αρμονίας μεταξύ της χριστιανικής διδασκαλίας και της ελληνικής φιλοσοφίας.
Στο κέντρο της τοιχογραφίας βρίσκονται οι κορυφές της παγκόσμιας ανθρώπινης φιλοσοφίας, οι Έλληνες Πλάτων και Αριστοτέλης. Αριστερά ο Πλάτων, μια θαυμάσια γεροντική φυσιογνωμία με το δάκτυλο του δεξιού του χεριού να δείχνει προς τον ουρανό, την κατοικία του θείου και των αιώνιων ιδεών, κρατώντας στο αριστερό χέρι το έργο του «Τίμαιος». Δεξιά ο Αριστοτέλης, σε ώριμη ανδρική ηλικία που με το δεξί του χέρι δείχνει προς την γη, στον κόσμο της λογικής και των φαινομένων, ενώ στο αριστερό του χέρι κρατάει το δικό του έργο «Ηθικά Νικομάχεια».
Ένας λακωνικός ορισμός των δύο αυτών ανυπέρβλητων έργων, έχει ως εξής:
-«Τίμαιος»: Ο Πλάτων διαπραγματεύεται το θείο: Τη δημιουργία της φύσης και του αισθητού κόσμου, τη γέννηση καθώς και τη δομή του σύμπαντος, του ανθρώπου και των άλλων έμβιων όντων από ένα μέγιστο γεωμέτρη, από ένα αιώνιο και άριστο δημιουργό, ως εικόνα του, με βάση ένα τέλειο υπόδειγμα, αιώνιο και αμετάβλητο.
-«Ηθικά Νικομάχεια»: Ο Αριστοτέλης διαπραγματεύεται το ανθρώπινο: Η ευτυχία (ευδαιμονία), ως ο σκοπός της ανθρώπινης ζωής, αποκτάται δια των αρετών, με άσκηση, μέσω της λογικής και ενός απλού και μαθηματικού τρόπου. Βασικό στοιχείο η ηθική αρετή, δηλ. η αριστεία του χαρακτήρα που αποκτάται μέσω του εθισμού και όχι εκ φύσεως και ορίζεται ως η μεσότητα μεταξύ δύο ακροτήτων, της υπερβολής και της έλλειψης.
Συμπερασματικά:
-Με τα έργα αυτά (Τίμαιος και Ηθικά Νικομάχεια), την εμβληματική παρουσία των δύο ελλήνων φιλοσόφων, αλλά και με όλο «τον βίο και την πολιτεία» τους, χωρίς υπερβολές ή ελλείψεις, οι δύο άνδρες πετυχαίνουν και διδάσκουν την εξισορρόπηση του θείου (Πλάτωνας) με την λογική (Αριστοτέλης), καθώς και το «μέτρον ως άριστον»!
-Με την εικόνα της παράστασης, επιτυγχάνεται εξισορρόπηση θείου και λογικής ξεχωριστά από τον κάθε φιλόσοφο, αφού ο Πλάτων δείχνει ουρανό (το θείο) και κρατά το βιβλίο των φαινομένων (λογική), ενώ ο Αριστοτέλης δείχνει την γη (λογική) και κρατά το βιβλίο της ηθικής αρετής (θείο).
-Ο καλλιτέχνης της «Σχολής των Αθηνών», ο εκπληκτικός Ραφαήλ, με ένα πραγματικά ανυπέρβλητο τρόπο, μορφοποιεί και αμβλύνει το περιεχόμενο αυτής της κοσμοθεωρητικής σύγκρουσης (θείο-ιδέες και λογική-φαινόμενα), που βρίσκεται στην βάση όχι μόνο της φιλοσοφίας, αλλά και της πολιτικής και κοινωνικής ζωής, από τότε μέχρι σήμερα.
-Οι Έλληνες διαχρονικά προσαρμοσμένοι στην ιδέα της ειρήνης και του μέτρου, λάτρευαν την εξισορρόπηση του θείου με τη λογική, του φωτός με τη σκιά, της υπερβολής με την έλλειψη, του πολέμου με την ειρήνη. Δίδαξαν την ιδέα του μέτρου λέγοντας ότι υπάρχουν τα όρια (χωρίς να πουν ότι δεν τα υπερβαίνουν) και ότι όποιος τα ξεπερνά τιμωρείται σκληρά.
Τέλος, είναι γνωστό ότι, αυτή η κοσμοθεωρία δεν συγκινεί ιδιαίτερα τους λοιπούς Ευρωπαίους, καθώς και άλλους δυτικούς λαούς. Ιδιαίτερα, οι βορειο-Ευρωπαίοι, οπαδοί των ακραίων στερεότυπων του ορθολογισμού και της αυστηρότητας και λάτρεις της ιδέας της κατάκτησης των πάντων, αρνούνται διαχρονικά ότι δεν εξυμνούν. Δεν έχουν μέση οδό.
Με αυτούς ζούμε, με αυτούς πορευόμαστε. Είναι πέραν πάσης αμφιβολίας βέβαιο, ότι όσο απομακρυνόμαστε από τις διαχρονικές πανανθρώπινες αξίες της ζωής και ιδιαίτερα τις αξίες της φυλής μας, τόσο πιο πολύ μας απορρίπτουν και πιο λυσσαλέα μας πολεμούν!
Στο χέρι μας λοιπόν είναι να προοδεύσουμε και να τους ξαναδιδάξουμε τις αξίες του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, ήτοι το μέτρο και την αρμονία, τον λόγο (λογική) και την ελευθερία, το φιλότιμο και την φιλοξενία, την παιδεία και την αρετή, την δημοκρατία και την ανθρωποκεντρική προσέγγιση, έτσι ώστε να μας αποδέχονται και να μας εξυμνούν!
Νικόλαος Ταμουρίδης
Αντιστράτηγος (ε.α) – Επίτιμος Α’ Υπαρχηγός ΓΕΣ
