Η Πρόταση Κανονισμού για το Χρήμα ως Νόμιμο Μέσο Πληρωμής – Ο Ρόλος της ΕΚΤ και οι Εθνικές Εξαιρέσεις
Τις τελευταίες εβδομάδες, η συζήτηση γύρω από την υποχρεωτική αποδοχή μετρητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενταθεί, με πολλούς να κάνουν λόγο για «νέο κανονισμό της ΕΚΤ» που επιβάλλει την αποδοχή τους από τράπεζες και εμπόρους. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη: δεν πρόκειται για έναν κανονισμό που έχει ήδη τεθεί σε ισχύ, αλλά για μια πρόταση Κανονισμού που βρίσκεται στο τελικό στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ, και η οποία αναμένεται να αλλάξει ριζικά το τοπίο των πληρωμών .
Τι Ισχύει Σήμερα: Το Υφιστάμενο Πλαίσιο
Πριν εξετάσουμε τι αλλάζει, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τι ισχύει αυτή τη στιγμή. Σύμφωνα με τη Σύσταση 2010/191/ΕΕ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:
-
Οι έμποροι δεν μπορούν να αρνηθούν πληρωμές σε μετρητά, εκτός εάν και τα δύο μέρη έχουν συμφωνήσει να χρησιμοποιήσουν διαφορετικό μέσο πληρωμής .
-
Η ανάρτηση πινακίδας που δηλώνει ότι ο έμπορος δεν δέχεται μετρητά δεν αρκεί. Ο έμπορος πρέπει να επικαλεστεί νόμιμο λόγο, όπως δυσκολία διατήρησης επαρκών αποθεμάτων για ρέστα ή συγκεκριμένους κινδύνους ασφαλείας .
-
Οι δημόσιοι φορείς που παρέχουν βασικές υπηρεσίες δεν μπορούν να επιβάλουν περιορισμούς ή να αρνηθούν πληρωμές σε μετρητά χωρίς επαρκή αιτιολόγηση .
Ωστόσο, το πλαίσιο αυτό δεν είναι δεσμευτικό με την αυστηρή έννοια του όρου. Πρόκειται για Σύσταση, όχι για Κανονισμό, και η εφαρμογή του ποικίλλει μεταξύ των κρατών-μελών.
Τι Αλλάζει: Η Πρόταση Κανονισμού για το Νόμιμο Χρήμα
Τον Ιούνιο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση Κανονισμού για το νόμιμο χρήμα των τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ . Η πρόταση αυτή στοχεύει να αντικαταστήσει την αποσπασματική εφαρμογή της Σύστασης του 2010 με ενιαίους, δεσμευτικούς κανόνες σε ολόκληρη την ευρωζώνη.
Το Βασικό Περιεχόμενο
Ο προτεινόμενος Κανονισμός θεσπίζει μια γενική υποχρέωση αποδοχής μετρητών, με περιορισμένες εξαιρέσεις . Αυτό σημαίνει ότι, κατ’ αρχήν, κανένας έμπορος ή τράπεζα δεν θα μπορεί να αρνηθεί πληρωμή σε μετρητά, εκτός εάν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις που ορίζονται στον Κανονισμό.
Οι Εξαιρέσεις που Προβλέπονται
Οι εξαιρέσεις που έχουν συμφωνηθεί σε επίπεδο Συμβουλίου περιλαμβάνουν :
-
Αγορές εξ αποστάσεως (ηλεκτρονικό εμπόριο, τηλεφωνικές παραγγελίες)
-
Αυτόματα μηχανήματα (πωλητές, χώροι στάθμευσης)
-
Περιπτώσεις όπου η αποδοχή μετρητών θα συνεπαγόταν δυσανάλογη επιβάρυνση ή κινδύνους ασφαλείας
-
Συγκεκριμένοι τομείς όπου τα κράτη-μέλη μπορούν να θεσπίσουν πρόσθετες εξαιρέσεις, υπό αυστηρές προϋποθέσεις
Επιπλέον, τα κράτη-μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να θεσπίσουν εθνικές εξαιρέσεις για λόγους δημόσιου συμφέροντος, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούν την αρχή της αναλογικότητας . Αυτό σημαίνει ότι οι εθνικές εξαιρέσεις πρέπει να είναι κατάλληλες για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου και να μην υπερβαίνουν ό,τι είναι αναγκαίο.
Ο Ρόλος της ΕΚΤ: Γνωμοδότηση, Όχι Νομοθέτηση
Είναι κρίσιμο να ξεκαθαρίσουμε τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η ΕΚΤ δεν εκδίδει Κανονισμούς για την υποχρεωτική αποδοχή μετρητών. Ο ρόλος της είναι συμβουλευτικός: γνωμοδοτεί επί των νομοθετικών προτάσεων που αφορούν το νόμιμο χρήμα, σύμφωνα με το άρθρο 127.4 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ .
Η ΕΚΤ έχει εκδώσει σειρά γνωμοδοτήσεων (Opinions) σχετικά με την πρόταση Κανονισμού, στις οποίες τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της αποδοχής μετρητών, τονίζοντας ότι «τα μετρητά παραμένουν το προεπιλεγμένο μέσο πληρωμής για το προβλέψιμο μέλλον» . Παράλληλα, όμως, προειδοποιεί ότι οι περιορισμοί πρέπει να είναι αναλογικοί και να μην οδηγούν σε de facto κατάργηση των μετρητών .
Γιατί Τώρα; Η Μείωση της Αποδοχής Μετρητών
Η ανάγκη για ένα ενιαίο, δεσμευτικό πλαίσιο προέκυψε από μια ανησυχητική τάση: η αποδοχή μετρητών στην ευρωζώνη μειώθηκε από 96% το 2021 σε 88% το 2024 . Η πτώση αυτή, σε συνδυασμό με την άνοδο των ψηφιακών πληρωμών, εγείρει ανησυχίες για χρηματοοικονομικό αποκλεισμό ομάδων που εξαρτώνται από τα μετρητά, αλλά και για την ανθεκτικότητα του συστήματος πληρωμών σε περιόδους κρίσης.
Πού Βρίσκεται η Διαδικασία Σήμερα
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία:
-
Δεκέμβριος 2025: Το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξε σε γενική προσέγγιση (Council Agreement) επί της πρότασης .
-
Πρώτο εξάμηνο 2026: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να καθορίσει τη θέση του.
-
Στη συνέχεια: Θα ακολουθήσουν τριμερείς διαπραγματεύσεις (trilogues) μεταξύ Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής.
-
Μετά την πολιτική συμφωνία: Ο Κανονισμός θα εγκριθεί επίσημα και θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ.
Αυτό σημαίνει ότι ο Κανονισμός δεν είναι ακόμη σε ισχύ. Όταν τεθεί σε εφαρμογή, θα αντικαταστήσει την εθνική νομοθεσία όπου αυτή υπάρχει (όπως στην Ελλάδα), και η υποχρέωση αποδοχής μετρητών θα αποκτήσει άμεσο, δεσμευτικό χαρακτήρα σε ολόκληρη την ευρωζώνη .
Τι Σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η χώρα μας έχει ήδη θεσπίσει υποχρέωση αποδοχής μετρητών, αλλά η εφαρμογή της παρουσιάζει κενά. Με την έκδοση του Κανονισμού:
-
Οι έμποροι θα υποχρεούνται να δέχονται μετρητά, με συγκεκριμένες και περιορισμένες εξαιρέσεις
-
Οι τράπεζες θα υποχρεούνται να παρέχουν επαρκείς υπηρεσίες μετρητών (αναλήψεις, καταθέσεις) χωρίς υπερβολικές χρεώσεις
-
Οι καταναλωτές θα έχουν νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα πληρωμής σε μετρητά για βασικά αγαθά και υπηρεσίες
Αναφορές
- https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2026/html/ecb.sp260603_1~2801335beb.en.html
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52026AB0003#2#1
- https://www.ecb.europa.eu/euro/cash_strategy/faqs/html/index.en.html
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A52026AB0003&trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block#3#1
- https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2026/html/ecb.sp260603_1~2801335beb.it.html
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/sv/TXT/?uri=CELEX:52026AB0014
- https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2026/html/ecb.sp260603_1~2801335beb.de.html
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/SV/TXT/PDF/?uri=CELEX:52026AB0014#3#1
- https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2026/html/ecb.sp260603_1~2801335beb.nl.html
- https://www.dnb.nl/media/yprfnzsx/jaarrapportage-2025-maatschappelijk-overleg-betalingsverkeer.pdf#8#6
- https://www.ecb.europa.eu/euro/cash_strategy/html/index.en.html
- https://open.overheid.nl/documenten/c791573f-a00f-4a45-947a-3891b8976c07/file#1#1
