Ελευθέριος Ανδρώνης
Να λοιπόν που το γένος το οποίο φωταγώγησε την οικουμένη με το φέγγος των γραμμάτων και των επιστημών, έφτασε σήμερα να βουλιάζει στο σκότος του λειτουργικού αναλφαβητισμού. Δηλαδή της ανικανότητας για βασικές δεξιότητες ανάγνωσης, γραφής και κατανόησης κειμένου. Νοητική αφασία. Με μία λέξη; Αποβλάκωση!
Σύμφωνα με τα συνταρακτικά στοιχεία του ΟΟΣΑ (που προκύπτουν από τον διαγωνισμό PISA 2025), οι μισοί Έλληνες μαθητές αδυνατούν να αναπτύξουν έστω τη βασική ικανότητα λειτουργικού εγγραμματισμού. Το 49,5% στα Μαθηματικά, το 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και το 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες βρίσκονται κάτω από το όριο ασφαλείας.
Σε σχέση με τα δεδομένα του 2022, η ελληνική μαθητική κοινότητα σήμερα σημειώνει πτώση 16 ολόκληρων μονάδων στην ανάγνωση, 7 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες και 6 μονάδων στα Μαθηματικά. Αν δούμε το φαινόμενο σε εύρος δεκαετίας (2015-2025), η Ελλάδα βουλιάζει στον αναλφαβητισμό με τριπλάσια ταχύτητα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ!
Βασικές αιτίες αυτής της κυριολεκτικής συμφοράς; Ένα πανάθλιο εκπαιδευτικό σύστημα που βασίζεται στη λογική της παπαγαλίας. Η απαξίωση της κλασσικής λογοτεχνίας και του ελληνικού πνεύματος στα σχολεία, δηλαδή η αποξένωση των παιδιών από την πολιτιστική κληρονομιά τους. Η νοσηρή εξάρτηση από τα social media. Η αποβλάκωση στις οθόνες των τάμπλετ και του Netflix. Η υποχώρηση της γλωσσικής βάσης και η υπονόμευση του λεξιλογίου από τη woke κουλτούρα. Το εκπαιδευτικό προβάδισμα της σάρκας (και των άπειρων θελημάτων της) έναντι του πνεύματος (και της φυσικής τροφής του).
Η διάρρηξη της σχέσης μαθητή – δασκάλου και η καταφρόνηση του λειτουργήματος της διδασκαλίας. Η τυποποίηση της παιδείας και η υπερβολική εξάρτηση από τα φροντιστήρια. Η ανυπαρξία εξατομικευμένης στήριξης στον κάθε μαθητή και τον μοναδικό χαρακτήρα του. Η αποθέωση των αυτοματισμών και η κουλτούρα «εύκολης λύσης». Τα μολυσμένα πρότυπα της «αρπαχτής», του πανσεξουαλισμού, της βίας και της επιβολής στον πλησίον. Ο θεσμικός ευτελισμός της έννοιας «αριστεία».
Και πάμε στα ακόμη βαθύτερα αίτια της μαζικής αποχαύνωσης. Είναι η καταστροφή της (πραγματικής) οικογένειας ως ιερού θεσμού και ως βάσης για την ορθή διαμόρφωση της σκέψης. Είναι η εμμονή πολλών γονέων για το αδειανό περιτύλιγμα ενός πτυχίου και όχι για το πραγματικό περιεχόμενο μόρφωσης που το συνοδεύει. Είναι η συστημική (και συστηματική) δολιοφθορά στην Ορθόδοξη πίστη που έχει ως αποτέλεσμα τον εκμηδενισμό των αξιών, την εξάλειψη των κινήτρων, το αδιέξοδο της ματαιότητας, την απροθυμία για ιεράρχηση στόχων. Και είναι ο υπέρμετρος κορεσμός από πληροφορίες στην εξωσχολική ζωή, που δεν αφήνει χώρο και φαιά ουσία στην ύλη της μάθησης.
Και σαν τελευταίο καρφί στο φέρετρο της νόησης, έρχεται η καταστροφική επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ολοένα και περισσότερο, οι νέες γενιές εκπαιδεύονται να μεταφορτώνουν όλες τις νοητικές λειτουργίες του εγκεφάλου τους στον υπερ-εγκέφαλο της Νέας Τάξης. Την ανάγνωση, τη σκέψη, τη μελέτη, την απορία, την έρευνα, τη γραφή, τη φαντασία, τις ιδέες, την επικοινωνία, την ενημέρωση, την κρίση, την άποψη, την απόφαση, ακόμα και την ευεργετική διάδραση της φιλίας και του έρωτα.
Οδεύουμε ολοταχώς προς το «πολίτευμα» της «Ηλιθιοκρατίας», την πιο παντοδύναμη μορφή «βελούδινης» δικτατορίας όπου το περίφημο απόφθεγμα του Καρτέσιου: «Σκέφτομαι άρα υπάρχω» θα αντικατασταθεί από το ανεστραμμένο (και διεστραμμένο) νόημά του: «Υπάρχω γιατί σκέφτεται κάποιος άλλος για λογαριασμό μου».
Η δυστοπική κοινωνία του «Idiocracy»
Στην προφητική ταινία δυστοπικής σάτυρας «Idiocracy» βλέπουμε μια μελλοντική εκδοχή του πλανήτη όπου η ανθρωπότητα έχει μετατραπεί σε μία μάζα αποβλακωμένων δούλων, που κολυμπούν στην αυταπάτη ότι είναι ελεύθεροι και ευτυχισμένοι. Η νοημοσύνη τους έχει εκφυλιστεί σε σημείο που αδυνατούν να αρθρώσουν μια απλή πρόταση. Το λεξιλόγιο έχει συρρικνωθεί σε λίγες δεκάδες λέξεων, όπου κυριαρχεί η ακατάσχετη βωμολοχία.
Οι τέχνες δεν υπάρχουν πια. Οι θετικές επιστήμες έχουν αφανιστεί. Κανείς δεν κατανοεί πώς λειτουργούν οι συσκευές και ο κόσμος απλά τις χρησιμοποιεί μηχανικά. Ο κάθε πολίτης είναι χαμένος σε μια νιρβάνα ηδονοθηρίας και απόλυτης ανυπαρξίας κάθε νοήματος. Όλοι οι θεσμοί και όλες οι υπηρεσίες λειτουργούν ως κωμικές καρικατούρες του παρελθόντος, αφού κανένας αξιωματούχος δεν διαθέτει νου για να εκτελέσει σωστά τα καθήκοντά του. Οι γιατροί είναι ανήμποροι να πραγματοποιήσουν μια απλή γνωμάτευση και εμπιστεύονται τυφλά μια συσκευή που παράγει αυτοματοποιημένα πορίσματα.
Οι πόλεις είναι γεμάτες με βουνά από καταναλωτικά σκουπίδια, αφού κανείς δεν αντιλαμβάνεται τον λόγο για να τα μαζέψει. Η διαχείριση των φυσικών πόρων έχει καταρρεύσει πλήρως και η γη έξω από τις πόλεις έχει γίνει άγονη έρημος. Η γεωργία έχει εξαλειφθεί ολοκληρωτικά, αφού η χρήση νερού έχει εκλείψει ως βιολογικό αξίωμα, σε σημείο που κανείς δεν γνωρίζει ότι οι σπόροι χρειάζονται πότισμα με νερό για να φυτρώσουν. Το marketing μιας πολυεθνικής εταιρείας (που ουσιαστικά κυβερνά τον κόσμο), έπεισε την ανθρωπότητα ότι μπορεί να ζήσει μόνο με το ενεργειακό ποτό «Brawndo» που η ίδια η εταιρεία εμπορεύεται ως μονοπώλιο.
Σκηνοθετικό επιστέγασμα της δυστοπίας, ότι όλοι οι άνθρωποι σφραγίζονται πρόθυμα στο χέρι με κώδικα barcode και όποιος δεν διαθέτει χάραγμα συλλαμβάνεται άμεσα ως «τρομοκράτης».
Όμως ο κάθε πολίτης (ακόμα και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι στις φυλακές) μπορεί να πέσει θύμα εξαπάτησης πιο εύκολα και από ένα τρίχρονο παιδί. Σε αυτή τη συνθήκη ισορροπημένης βλακείας, κανείς δεν έχει την εξυπνάδα να κοροϊδέψει κανέναν και έτσι το σύστημα μπορεί να λειτουργεί στοιχειωδώς. Όμως ενώ έχει επέλθει αυτή η τέλεια νοητική καθίζηση, δύο άνθρωποι του μακρινού παρελθόντος ξυπνούν το έτος 2505 στην κοινωνία του «Idiocracy», έπειτα από 500 χρόνια κρυοσυντήρησης. Παρόλο που στον καιρό τους διέθεταν χαμηλή ευφυία, στον πλανήτη της «Ηλιθιοκρατίας» αποδεικνύονται αυτόματα ιδιοφυίες που διαθέτουν τα προσόντα να ελέγξουν άνετα ολόκληρο τον πλανήτη. Έναν κόσμο των τυφλών, όπου εύκολα κυβερνούν οι μονόφθαλμοι.
Πίσω από την υπερβολή της σάτιρας και των συμβολισμών, αναλογιστείτε πόσο επικίνδυνα πλησιάζει η σημερινή κοινωνία μας στα δεδομένα ενός «Idiocracy». Και κυρίως σκεφτείτε ποιοι ωφελούνται από την εξηλιθίωση του ανθρώπινου γένους, με ποιους τρόπους και με ποιους στόχους. Όταν η ικανοποίηση υπερσκελίζει το ένστικτο της ανάγκης και γίνεται αυτοσκοπός, η αποβλάκωση είναι μονόδρομος. Ο μόνος τρόπος αντίστασης είναι το συνεχές ακόνισμα της σκέψης, της δικής μας και των παιδιών μας.
Ο Αργεντινός συγγραφέας Χόρχε Λουίς Μπόρχες, έγραφε σχετικά:
«Οι δικτατορίες τρέφουν την καταπίεση, οι δικτατορίες τρέφουν την υποδούλωση, οι δικτατορίες τρέφουν τη βαναυσότητα. Το πιο απαίσιο είναι που τρέφουν και την ηλιθιότητα»…
