Γράφει ο Αντρέας Μαρτσιλιάνο
Ευρώπη, Ευρωπαίοι… λέξεις που συχνά χρησιμοποιούνται με συμβατικό τρόπο. Μερικές φορές, τις περισσότερες φορές, ακατάλληλα.
Και, πάνω απ’ όλα, συγχέουμε την Ευρώπη με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η οποία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Αυτή είναι εντελώς, ριζικά, κάτι το αφηρημένο. Κατασκεύασμα ανίκανων οικονομολόγων που δεν θέλουν να δουν την πραγματικότητα. Να δουν, απλά, τη γεωγραφία.
Η γεωγραφία που μας λέει κάτι πολύ συγκεκριμένο & σαφές. Η Ευρώπη, ως ξεχωριστή ήπειρος, απλά δεν υπάρχει.
Κοιτάξτε έναν χάρτη. Κατά προτίμηση κάποιον σε πραγματική κλίμακα, και όχι έναν επινοημένο όπως είναι οι σχολικοί.
Η Ευρώπη είναι ένα μικρό δυτικό παρακλάδι, μια χερσόνησος, μιας τεράστιας χερσαίας μάζας. Της Ασίας, και κοιτάζοντας νότια, της Αφρικής.
Μιλάμε για τεράστιες εκτάσεις. Απέραντες, αχανείς. Έρημοι & βουνά, δάση, ζούγκλες… και πόλεις, τεράστιες μεγαλουπόλεις, δίπλα σε χωριά, σπίτια πάνω σε πασσάλους, ανθρώπους που εξακολουθούν να ζουν ακόμα μέσα στην άγρια φύση, ενώ άλλοι, πάρα πολλοί άλλοι, καταβροχθίζονται από έναν πυρετώδη κόσμο των πόλεων.
«Το Παγκόσμιο Νησί», το ονόμασε ο Άγγλος γεωγράφος Τζον Μάκιντερ (1861 – 1947), ο πατέρας της σύγχρονης γεωπολιτικής.
Και αυτό το νησί έχει μια απεραντοσύνη που σου κόβει την ανάσα.
Αντιπροσωπεύει ή μάλλον είναι το κέντρο του Κόσμου. Των χερσαίων αναδυόμενων εδαφών. Και, επομένως, η καρδιά της ιστορίας.
Τα άλλα «Νησιά», ειδικά οι Αμερικές, παραμένουν αναπόφευκτα περιφερειακές.
Είναι η βαθιά Δύση.
Νησιά. Τεράστια, απέραντα… αλλά νησιά. Και, πράγματι, περιφερειακά.
Ο Κόσμος έχει το κέντρο του αλλού. Και ο Σερ Τζον Μάκιντερ διατύπωσε τη θεωρία ότι για τον έλεγχο όλου του κόσμου είναι απαραίτητο, να κυριαρχήσεις πρώτα στην Καρδιά του Κόσμου.
Μια καρδιά που βρίσκεται στην Ευρασία. Ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, επομένως. Λαμβάνοντας υπόψη, φυσικά, ότι η Ευρώπη περιλαμβάνει και τις απέραντες εκτάσεις της Ρωσίας. Οι οποίες, στην πραγματικότητα, αντιπροσωπεύουν το συνεχές, την απέραντη έκταση των δασών, των πεδιάδων, των στέπων, και της τούνδρας που φτάνει μέχρι τον Βερίγγειο Πορθμό.
Εκεί που το ανατολικότερο άκρο της Σιβηρίας εφάπτεται και συνορεύει με την Αλάσκα. Την άκρη της Δύσης.
Η Ευρώπη, αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε Ευρώπη, επομένως, αντιπροσωπεύει μόνο το δυτικότερο άκρο του “Παγκόσμιου Νησιού”. Δεν είναι μια ξεχωριστή ήπειρος από μόνη της.
Ωστόσο, διαφορετική είναι η αντίληψη για το πνεύμα της Ευρώπης. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη κατάσταση. Μια διαφορετικότητα, μια ποικιλομορφία, μια διάκριση, που ίσως έχει τις ρίζες της στον δεύτερο Περσικό Πόλεμο. Εκεί στις Θερμοπύλες, στη Σαλαμίνα & στις Πλαταιές.
Και που, ωστόσο, όμως πήρε την οριστικά μορφή της με τη Ρώμη. Με την αυτοκρατορία που εκτείνονταν από τη Βρετανία μέχρι τις σαρματικές στέπες. Και περιλαμβάνει ολόκληρη την ακτή της Βόρειας Αφρικής.
Ευρώπη. Ο μύθος της όμορφης κοπέλας που ιππεύει τον άσπρο ταύρο. Η ιστορία ή μάλλον οι ιστορίες του ρωμαϊκού πολιτισμού, ο οποίος αποίκισε, επηρέασε, αποπλάνησε & σαγήνευσε διαφορετικούς λαούς, συχνά πολύ διαφορετικούς, ως προς τη γλώσσα, τα έθιμα, τους τρόπους και τις παραδόσεις.
Λατίνοι και Κέλτες. Γερμανοί και Σλάβοι. Βέρβεροι και Ιρανοί.
Ένα πολύμορφο σύμπαν, ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο καλειδοσκόπιο.
Ωστόσο, είχε μια σταθερά. Μια κοινή πολιτιστική κληρονομιά.
Από όλα αυτά, σήμερα, έχουν απομείνει ελάχιστα.
Σχεδόν κάποια ξεχασμένα απομεινάρια. Μνήμη που διαλύεται & ξεθωριάζει μέρα με τη μέρα, διαβρωμένη από την εισβολή μιας Βαθιάς Σκοτεινής Δύσης που φέρει τα στίγματα μιας ριζικής διαφορετικότητας. Ενός Νέου Κόσμου, αν θέλετε. Αλλά ενός κόσμου όχι θαυμάσιου ή υπέροχου. Αντίθετα, από πολλές απόψεις, είναι πράγματι, ένας συλλογικός εφιάλτης που συγκεντρώνεται, σαν μολυβένια σύννεφα, πριν ξεσπάσει η καταιγίδα, πάνω από την Γη.
Έτσι, είναι άσκοπο, ή σχεδόν άχρηστο, να μιλάμε για την Ευρώπη. Για τις «ευρωπαϊκές αξίες», την ευρωπαϊκή κοινωνία και άλλα τέτοια παρόμοια μικροπράγματα. Τα οποία, πλέον, είναι απλώς τα απομεινάρια ενός γιγάντιου ναυαγίου, μιας καραβοτσακισμένης ΕΕ. Και, πολύ συχνά, απομεινάρια που έχουν διαφθαρεί από την παλίρροια του χρόνου.
Η παλίρροια της ιστορία μετατοπίζεται, ή αν προτιμάτε οι ιστορίες, ακολουθούν πλέον άλλες κατευθύνσεις. Προς την Ανατολή. Η Ρωσία που ανακάλυψε εκ νέου την ευρασιατική της διάσταση. Η Κίνα, η βαθιά Άπω Ανατολή, ο γίγαντας που αφυπνίζεται & η γη τρέμει, που προχωρά, διακλαδώνεται, επεκτείνει την διάχυτη επιρροή της. Και μετά έρχεται η αφύπνιση της Ιαπωνίας. Ο Ινδικός γίγαντας. Αλλά ακόμη και η Αφρική βρίσκεται σε μεγάλη αναταραχή αφύπνισης…
Και, από την άλλη πλευρά του ωκεανού, η βαθιά Άγρια Δύση. Η Αμερική. Όλο και πιο απομακρυσμένη και πιο αποξενωμένη από τις παλιές, τις αρχαίες ευρωπαϊκές ρίζες της…
Δεν έχει νόημα, μάλλον είναι άσκοπο, να μιλάμε για κάποια γενική Ευρώπη. Δεν υπάρχει πια, έτσι όπως είναι κατακλυσμένη & συντετριμμένη από την πραγματικότητα άλλου μεταμοντέρνου κόσμου.
