Σε μια νέα, επικίνδυνη φάση γεωπολιτικής αναταραχής μοιάζει να εισέρχεται η Μέση Ανατολή.
Αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο Benjamin Netanyahu προωθεί το όραμα του «Μεγάλου Ισραήλ», που θα εκτείενεται από τις ακτές του Νείλου ως τις ακτές του Ευφράτη, με στρατηγικό στόχο την ενίσχυση της ισραηλινής ηγεμονίας. Το σχέδιο αυτό φέρεται να περιλαμβάνει σημαντικές ανακατατάξεις στην περιοχή, ακόμη και με απειλή διάλυσης της Τουρκίας.
Ειδικότερα, οι ισορροπίες παγκοσμίως είναι έτοιμες να τιναχθούν στον αέρα καθώς η σύγκρουση με το Ιράν κλιμακώνεται…
Παράλληλα, έχει ανοίξει ξανά μια σκοτεινή γεωπολιτική συζήτηση γύρω από τον ρόλο του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή και τις πραγματικές επιδιώξεις του σε ό,τι αφορά την περιοχή…
Τι επιδιώκει πραγματικά το Τελ Αβίβ; Σχεδιάζει απλώς να εξαλείψει την «ιρανική απειλή» ή μήπως βρίσκεται σε εξέλιξη ένα πολύ ευρύτερο σχέδιο γεωπολιτικής αναδιάταξης;
Σύμφωνα με τον Βρετανό πολιτικό επιστήμονα και πρόεδρο του έργου ΗΠΑ–Μέσης Ανατολής Daniel Levy, το Ισραήλ δεν επιδιώκει απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, αλλά την αποσταθεροποίηση της περιοχής εν συνόλω.
Κατά τον ίδιο, το Τελ Αβίβ επιδιώκει την κατάρρευση κρατικών δομών και την πρόκληση χάους, κατακερματισμού και τον de facto αποκλεισμό του Ιράν από την περιφερειακή εξίσωση.
Ένα τέτοιο σενάριο θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση χωρών όπως το Ιράκ, η Τουρκία, τα κράτη του Κόλπου, αλλά ακόμη και το Αφγανιστάν και το Πακιστάν.
Όπως εκτιμά ο Levy, το Ισραήλ βρίσκεται αρκετά μακριά από το επίκεντρο των κρίσεων ώστε να μπορεί να αποκομίσει γεωπολιτικά οφέλη, την ώρα που οι γειτονικές χώρες θα βυθίζονται σε χάος και εσωτερικές συγκρούσεις.
Μέσα σε μια τέτοια κατάσταση αποσταθεροποίησης, η ισραηλινή ισχύς θα μπορούσε να αναδειχθεί ως η πλέον κυρίαρχη.
Κατά την άποψή του, η λεγόμενη «μεγάλη στρατηγική» του Ισραήλ είναι η εγκαθίδρυση περιφερειακής ηγεμονίας, σε ένα σύστημα όπου κανένα κράτος της Μέσης Ανατολής δεν θα είναι σε θέση να αμφισβητήσει την ηγεσία του.
Ο Levy εκτιμά επίσης ότι μετά από μια ενδεχόμενη σύγκρουση με το Ιράν, το Τελ Αβίβ θα μπορούσε να ενισχυθεί τόσο πολύ ώστε να επιχειρήσει ακόμη και τη δημιουργία ενός περιφερειακού στρατιωτικού μπλοκ, ανάλογου με το ΝΑΤΟ.
Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι το Ισραήλ μιλά ήδη ανοιχτά για τη συμμαχία του με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Ινδία και την Αιθιοπία.
Στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, δεν αποκλείεται σε αυτό το τρίγωνο να ενταχθούν και η Σαουδική Αραβία με το Κατάρ, χώρες που θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με την ανάγκη αποδοχής μιας νέας ισορροπίας δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Το ερώτημα όμως είναι αν θα το αποδεχθούν.
Οι μοναρχίες του Κόλπου μπορεί να αντιμετωπίζουν το Ιράν με δυσπιστία, αλλά δεν βλέπουν με συμπάθεια ούτε το Ισραήλ.
Άλλο πράγμα είναι να ανέχονται την ύπαρξή του και άλλο να συμμετέχουν σε έναν στρατιωτικό συνασπισμό μαζί του.
Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι το 2024 ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu πρότεινε στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δημιουργία μιας συμμαχίας στη Μέση Ανατολή, παρόμοιας με το ΝΑΤΟ, με στόχο την αντιμετώπιση της «ιρανικής απειλής».
Ωστόσο, στην πράξη μόνο το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε άμεση σύγκρουση με το Ιράν, ενώ πολλοί αμφιβάλλουν αν η Ουάσιγκτον θα ενέκρινε μια τόσο ανεξέλεγκτη ενίσχυση της ισραηλινής ισχύος.
Μύθοι ή πραγματικότητα;
Το ερώτημα παραμένει αν όλα αυτά αποτελούν πραγματικά σχέδια ή αν πρόκειται για υπερβολικές γεωπολιτικές ερμηνείες.
Τι προσπαθεί τελικά να πετύχει το Ισραήλ στην περιοχή; Θα αρκεστεί στην εξάλειψη της ιρανικής απειλής;
Ο Vladimir Blinov, αναπληρωτής καθηγητής σε ρωσικό Οικονομικό Πανεπιστήμιο, υποστηρίζει ότι σήμερα κυκλοφορούν πολλές εκδοχές για τα «τρομακτικά σχέδια» των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ σε σχέση με το Ιράν, αλλά δεν πρέπει να υποκύπτουμε σε τέτοιου είδους συναισθηματικές ερμηνείες.
Κατά τον ίδιο, οι αραβικές μοναρχίες τρέφουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Ισραήλ, καθώς λειτουργούν ως εταίροι και συμβάλλουν στην εξουδετέρωση των αντιισραηλινών αισθημάτων στους πληθυσμούς τους.
Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, είναι ένα κοσμικό κράτος που επιτρέπει στον εαυτό του σκληρή ρητορική κατά του σιωνιστικού καθεστώτος, αλλά περιορίζεται σε αυτήν.
Ο Blinov επισημαίνει επίσης ότι το χάος στη Μέση Ανατολή δεν εξυπηρετεί τα ισραηλινά συμφέροντα.
Το κύριο εμπόδιο για την επέκταση των συνόρων του κράτους είναι ο σχετικά μικρός αριθμός των Σιωνιστών.
Ακόμη και αν το Ισραήλ επεκτείνει την επιρροή του στη Συρία, δεν θα μπορέσει να ενσωματώσει αυτά τα εδάφη στο κράτος του.
Κατά τον ίδιο, το βασικό μέλημά του είναι να εκδιώξει τους κατοίκους της Γάζας από το κράτος, να αφομοιώσει τη Δυτική Όχθη και να καταστρέψει τη στρατιωτική απειλή του Ιράν.
Το απόλυτο χάος σε αυτά τα εδάφη δεν είναι προς το συμφέρον του Ισραήλ, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει στην εμφάνιση ακόμη πιο επικίνδυνων καθεστώτων, ίσως ακόμη πιο ακραίων από αυτά που προέκυψαν μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979.
Τα καθεστώτα των τοπικών μοναρχιών και των σάχηδων εξυπηρετούν σε μεγάλο βαθμό τα ισραηλινά συμφέροντα, καθώς πολλές πετρελαιοφόρες περιοχές του Περσικού Κόλπου κατοικούνται από σιίτες, οι οποίοι σε περίπτωση κρίσης θα μπορούσαν να ενταχθούν σε φιλοϊρανικές δυνάμεις.
Από την πλευρά του, ο Gevorg Mirzayan, επίσης αναπληρωτής καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο, τονίζει ότι ο αποκλεισμός μιας μεγάλης δύναμης από την περιφερειακή εξίσωση οδηγεί αναπόφευκτα στην αποσταθεροποίηση ολόκληρου του συστήματος.
Το Ιράν λειτουργούσε επί δεκαετίες ως εξισορροπητής ανάμεσα σε δύο άλλες μεγάλες δυνάμεις της περιοχής, την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία.
Οι περιφερειακές σχέσεις στη Μέση Ανατολή είχαν οικοδομηθεί γύρω από αυτό το γεωπολιτικό τρίγωνο.
Οι τριγωνικές δομές ισχύος θεωρούνται από τις πιο σταθερές στη διεθνή πολιτική, καθώς επιτρέπουν σε δύο δυνάμεις να ανταγωνίζονται ενώ η τρίτη διατηρεί την ισορροπία.
Τώρα όμως αυτό το τρίγωνο κινδυνεύει να καταρρεύσει.
Σε μια τέτοια περίπτωση η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει υπερβολική επιρροή στην περιοχή, γεγονός που θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα για τον αραβικό κόσμο.
Στο ερώτημα αν το Ισραήλ θα επιδίωκε την αποσταθεροποίηση των μοναρχιών του Κόλπου ή της Τουρκίας, παρά τις σχετικά καλές σχέσεις μαζί τους και τη συνεργασία σε ενεργειακά ζητήματα όπως το πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν που περνά μέσω Τουρκίας, ο Mirzayan εκτιμά ότι το Ισραήλ μπορεί να ωφεληθεί από το χάος ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
Σε μια κατάσταση όπου όλοι συγκρούονται με όλους, το Ισραήλ θα μπορούσε να επιβιώσει υποστηρίζοντας εναλλάξ τη μία ή την άλλη πλευρά.
Πρόκειται για μια στρατηγική που θυμίζει τη βρετανική ηπειρωτική πολιτική του παρελθόντος, όταν η Μεγάλη Βρετανία ενδιαφερόταν οι χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης να πολεμούν μεταξύ τους χωρίς να απειλούν την ίδια.
Σε ό,τι αφορά τις πιθανές εδαφικές φιλοδοξίες του Ισραήλ, ο Mirzayan σημειώνει ότι το Τελ Αβίβ θα μπορούσε να στραφεί σε περιοχές που θεωρεί ιστορικά δικές του.
Για παράδειγμα, τμήμα της ιστορικής ισραηλινής επικράτειας, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, βρίσκεται σήμερα στην Ιορδανία.
Επιπλέον, το Ισραήλ έχει ήδη καταλάβει τη νότια περιοχή της Συρίας, ενώ δεν αποκλείεται παρόμοια εξέλιξη και στον Λίβανο, γεγονός που σημαίνει ότι οι εδαφικές του διεκδικήσεις θα μπορούσαν να αυξηθούν.
Παρά ταύτα, ο Mirzayan απορρίπτει την άποψη ότι το Ισραήλ χρειάζεται έναν μόνιμο πόλεμο για να επιβιώσει.
Ο πόλεμος εξαντλεί το κράτος και δημιουργεί σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα στον πληθυσμό.
Το Ισραήλ χρειάζεται επιβίωση και ασφάλεια, χωρίς να απειλείται και χωρίς να το αγγίζει κανείς.
Υπό αυτή την έννοια, μοιάζει σε κάποιο βαθμό με το Ιράν, καθώς και τα δύο κράτη είναι σε μεγάλο βαθμό απομονωμένα στη Μέση Ανατολή.
Το ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής
Όσο για το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός «ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής», ο Mirzayan το θεωρεί εξαιρετικά απίθανο.
Οι αραβικές χώρες δύσκολα θα συμμετείχαν σε μια τέτοια συμμαχία, καθώς οι κοινωνίες τους παραμένουν βαθιά αρνητικές απέναντι στο Ισραήλ.
Ακόμη και η εξομάλυνση των πολιτικών σχέσεων με το Ισραήλ έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις και αμφισβητήσεις στους αραβικούς πληθυσμούς.
Τέλος, στο ερώτημα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν μια υπερβολική ενίσχυση του Ισραήλ και το χάος που θα μπορούσε να τη συνοδεύσει, η απάντηση δεν είναι σαφής.
Ορισμένοι Αμερικανοί θεωρούν ότι το Ισραήλ αποτελεί φυσικό σύμμαχο της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή και πρέπει να ενισχυθεί.
Άλλοι, όμως, εκτιμούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομικές απώλειες και σε απότομη ενίσχυση ισλαμιστικών κινημάτων που στρέφονται όχι μόνο κατά του Ισραήλ αλλά και κατά των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Και ενώ η γεωπολιτική συζήτηση φουντώνει, ένα ερώτημα συνεχίζει να πλανάται πάνω από τη Μέση Ανατολή: αν τελικά καταρρεύσει το Ιράν, ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος;
Η απάντηση των ειδικών παραμένει προσεκτική αλλά σαφής: το Ιράν δεν έχει πέσει ακόμη και δεν πρόκειται να πέσει εύκολα.
Chevalier Noir
www.bankingnews.gr
