Από τους Δρόμους στην Εξουσία: Το Φοιτητικό Κίνημα της Σερβίας Ανατρέπει τον Βούτσιτς και Γράφει Ιστορία
Η «Φοιτητική Λίστα» Θριαμβεύει στις Εκλογές – Από τις Διαδηλώσεις για την Τραγωδία στο Νόβι Σαντ στη Μεγαλύτερη Πολιτική Ανατροπή της Χώρας εδώ και 14 Χρόνια
Σε μια από τις πιο εντυπωσιακές πολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών στην Ευρώπη, το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας κατάφερε να μετατρέψει δύο χρόνια διαδηλώσεων και ακτιβισμού σε μια αδιαμφισβήτητη εκλογική νίκη, τερματίζοντας τη 14ετή κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS).
Ο ίδιος ο Βούτσιτς παραδέχτηκε την ήττα του το βράδυ της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Χάσαμε τις εκλογές. Η Φοιτητική Λίστα κέρδισε» . Σύμφωνα με τις πρώτες προβολές, η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» εξασφαλίζει περίπου 53% των ψήφων και 138-140 έδρες στο κοινοβούλιο των 250 εδρών, έναντι 39% και 103-105 εδρών για το κόμμα του Βούτσιτς .
Το Χρονικό της Εξέγερσης: Από την Τραγωδία στην Πολιτική
Η ιστορία ξεκινά την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση της τέντας του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους . Η τραγωδία αποδόθηκε σε διαφθορά και κακοτεχνίες στις εργασίες ανακαίνισης – ένα έργο που είχε εγκαινιαστεί πανηγυρικά από τον Βούτσιτς και τον Ούγγρο ομόλογό του, Βίκτορ Όρμπαν, το 2022 .
Οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας διαφανή έρευνα και λογοδοσία. Κατά τους επόμενους μήνες, οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα, με αποκλεισμούς πανεπιστημίων και καταλήψεις δημόσιων χώρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, συγκεντρώθηκαν έως και 150.000 άνθρωποι – σε μια χώρα λιγότερο από 7 εκατομμύρια κατοίκους .
Το κίνημα δεν είχε κανέναν αρχηγό. Όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν μέσω πληθωριστικών συνελεύσεων (plenum) στις σχολές, σε ένα πρωτοφανές πείραμα άμεσης δημοκρατίας .
Η Γέννηση μιας Πολιτικής Δύναμης
Τον Μάιο του 2025, οι φοιτητές ανακοίνωσαν δημόσια τη πρόθεσή τους να κατέβουν στις εκλογές με δικό τους ψηφοδέλτιο, ζητώντας από τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης να μην παρουσιάσουν ανταγωνιστικούς υποψηφίους .
Η διαδικασία επιλογής των 250 υποψηφίων ήταν ριζοσπαστική: οι φοιτητικές συνελεύσεις αναζήτησαν ενεργά πρόσωπα από την κοινωνία – πανεπιστημιακούς, επιστήμονες, γιατρούς, καλλιτέχνες, αθλητές, ακόμη και αγρότες – και τους ζήτησαν να θέσουν υποψηφιότητα. Δεν περίμεναν αιτήσεις· τις προκάλεσαν .
Μεταξύ των υποψηφίων βρίσκονται ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καρδιολόγος και καθηγητής Ιατρικής, ο Ντέγιαν Μποντίρογκα, θρύλος του σερβικού μπάσκετ και πρόεδρος της Euroleague, ο Ντέγιαν Σόσκιτς, πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας, και ο φιλόσοφος Αλεξάνταρ Μπάουτσαλ .
Το πρόγραμμά τους, το «Φοιτητικό Σχέδιο», εστιάζει στην καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, στην παιδεία, τη στέγαση και την υγεία .
Η Στρατηγική του Βούτσιτς και το Τέλος Εποχής
Αντιμέτωπος με τη λαϊκή πίεση, ο Βούτσιτς επέλεξε μια ριψοκίνδυνη στρατηγική: παραιτήθηκε από την προεδρία στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026 και κατέβηκε ως υποψήφιος πρωθυπουργός, επιδιώκοντας να διατηρήσει την πραγματική εξουσία μέσω του κοινοβουλίου .
Παράλληλα, λίγες ώρες πριν την παραίτησή του, χρησιμοποίησε τις προεδρικές του εξουσίες για να απονείμει χάρη σε δεκάδες άτομα, συμπεριλαμβανομένων φοιτητών και κομματικών στελεχών .
Η προεκλογική εκστρατεία του SNS χαρακτηρίστηκε από κατάχρηση κρατικών πόρων και μέσων ενημέρωσης, ενώ οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κατήγγειλαν εκφοβισμούς, συλλήψεις και επιθέσεις κατά ακτιβιστών . Δεκάδες φοιτητές αντιμετώπισαν ποινικές διώξεις, ενώ κάποιοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα .
Το Μήνυμα της Νίκης
Η νίκη της Φοιτητικής Λίστας δεν είναι απλώς μια αλλαγή κυβέρνησης. Είναι ένα ισχυρό μήνυμα ότι η συλλογική δράση, η επιμονή και η πίστη στις δημοκρατικές διαδικασίες μπορούν να ανατρέψουν ακόμη και τα πιο εδραιωμένα καθεστώτα.
Ο Γιουγκοσλάβ Γκάσιτς, ένας από τους υποψηφίους, δήλωσε μπροστά στο πλήθος: «Δίνουμε τέλος σε 14 χρόνια ταπείνωσης, χάους και προδοσίας» .
Οι Σέρβοι πολίτες, με συμμετοχή που άγγιξε το 70%, έστειλαν ένα ηχηρό μήνυμα ότι η κοινωνία των πολιτών μπορεί να γίνει η ίδια η πολιτική δύναμη που αλλάζει την ιστορία .
