Σαρωτικά μέτρα κατά του παράνομου τζόγου: Φυλακή έως 10 χρόνια -Χρηματικό πρόστιμο έως 100.000 ευρώ
Η πρόσφατη είδηση για αυστηροποίηση των ποινών κατά του παράνομου τζόγου, με απειλή πολυετών καθείρξεων και βαριά διοικητικά πρόστιμα, παρουσιάζεται ως αποφασιστικό χτύπημα στην παραοικονομία και στο οργανωμένο έγκλημα. Όμως πίσω από τον ηχηρό τίτλο κρύβεται μια βαθιά πολιτική και ηθική αντίφαση: Ο τζόγος διώκεται όταν δεν φορολογείται — και προστατεύεται όταν αποφέρει έσοδα.
Αν μια πράξη είναι κοινωνικά επικίνδυνη, εθιστική και καταστροφική για οικογένειες και νοικοκυριά, τότε είναι το ίδιο επικίνδυνη ανεξάρτητα από το ποιος την οργανώνει. Το πάθος του τζογαδόρου δεν μειώνεται επειδή η πλατφόρμα έχει άδεια. Η εξάρτηση δεν θεραπεύεται επειδή το κράτος εισπράττει ΦΠΑ και φόρο παιγνίων.
Κι όμως, αυτό ακριβώς συμβαίνει: Η ίδια δραστηριότητα βαφτίζεται «νόμιμη ψυχαγωγία» όταν διεξάγεται από αδειοδοτημένους φορείς, αλλά γίνεται «βαρύ ποινικό αδίκημα» όταν τελείται εκτός του φορολογικού και επιχειρηματικού πλαισίου.
Ο τζόγος δεν αλλάζει φύση με μια σφραγίδα
Το επιχείρημα της πολιτείας είναι γνωστό: Η ρύθμιση προστατεύει τον πολίτη, ελέγχει την αγορά, περιορίζει το μαύρο χρήμα και θέτει όρους διαφάνειας.
Όμως το ουσιώδες ερώτημα παραμένει: Αλλάζει η φύση του τζόγου όταν εντάσσεται σε θεσμικό πλαίσιο;
Ο τζόγος βασίζεται στην εκμετάλλευση της ανθρώπινης αδυναμίας. Στην ψευδαίσθηση της γρήγορης επιτυχίας. Στην πιθανότητα που, στατιστικά, είναι δομημένη ώστε να εξασφαλίζει το κέρδος του διοργανωτή. Είτε ο διοργανωτής είναι εγκληματικό κύκλωμα είτε πολυεθνική με κρατική άδεια, ο μηχανισμός είναι ο ίδιος: Η μαθηματική υπεροχή είναι υπέρ του «σπιτιού».
Αν η πολιτεία θεωρεί ότι ο παράνομος τζόγος καταστρέφει ζωές, τότε οφείλει να παραδεχθεί ότι και ο νόμιμος κάνει ακριβώς το ίδιο, απλώς με παραστατικά.
Η ηθική αντίφαση του «φορολογημένου εθισμού»
Η υποκρισία κορυφώνεται στο εξής: Το κράτος, από τη μια πλευρά, προβάλλει εκστρατείες κατά του εθισμού. Από την άλλη, στηρίζει έσοδα δισεκατομμυρίων από τη βιομηχανία του στοιχήματος και των τυχερών παιγνίων. Δηλαδή, το ίδιο το Δημόσιο γίνεται συνέταιρος σε μια δραστηριότητα που αναγνωρίζει ως κοινωνικά επιβλαβή.
Αν το κριτήριο είναι η προστασία του πολίτη, τότε γιατί η απαγόρευση αφορά μόνο τον «μη αδειοδοτημένο»; Αν το κριτήριο είναι η νομιμότητα, τότε γιατί αυτή εξαρτάται από το ποιος κερδίζει;
Στην πράξη, το μήνυμα είναι σαφές: Δεν απαγορεύεται ο τζόγος. Απαγορεύεται να μην αποδίδει έσοδα στο κράτος και στους αδειοδοτημένους παρόχους.
Το επιχείρημα της «ελεύθερης επιλογής»
Θα ειπωθεί ότι οι πολίτες είναι ελεύθεροι να επιλέξουν. Ότι ο τζόγος αποτελεί μορφή ψυχαγωγίας. Ότι δεν μπορεί το κράτος να παρεμβαίνει σε κάθε ρίσκο.
Όμως εδώ δεν μιλάμε για απλή επιλογή. Μιλάμε για μια δραστηριότητα σχεδιασμένη επιστημονικά να δημιουργεί εξάρτηση: με αλγόριθμους, με ψυχολογικά ερεθίσματα, με συνεχή προσβασιμότητα μέσω κινητού, με 24ωρη λειτουργία.
Η «ελεύθερη επιλογή» αποδυναμώνεται όταν ο μηχανισμός είναι φτιαγμένος να παγιδεύει. Και όταν η πολιτεία, αντί να αποθαρρύνει, διαφημίζει και ρυθμίζει ώστε να διασφαλίζει την εισπραξιμότητα.
Αν η πολιτεία ήταν συνεπής
Μια συνεπής πολιτεία θα είχε δύο επιλογές: Να απαγορεύσει συνολικά τον τζόγο ως αντικοινωνική πρακτική. Ή να παραδεχθεί ότι δεν την απασχολεί η κοινωνική ζημία, αλλά μόνο ο έλεγχος και η φορολόγηση.
Το ενδιάμεσο μοντέλο — «νόμιμος όταν πληρώνει, έγκλημα όταν δεν πληρώνει» — δεν είναι ηθική στάση. Είναι οικονομική διαχείριση.
Αν κάτι είναι καταστροφικό για τον πολίτη, τότε δεν εξαγνίζεται επειδή αποδίδει φόρους. Ο φόρος και το κέρδος δεν μετατρέπουν μια βλαπτική συνήθεια σε κοινωνικά αποδεκτή πράξη. Απλώς την εντάσσουν σε θεσμικό κύκλωμα.
Το πραγματικό ερώτημα
Η αυστηροποίηση ποινών κατά του παράνομου τζόγου παρουσιάζεται ως προστασία της κοινωνίας. Αλλά μήπως, τελικά, προστατεύει κυρίως την αγορά του νόμιμου τζόγου; Μήπως η «μάχη κατά της παρανομίας» είναι στην ουσία μάχη υπέρ της μονοπώλησης ενός επικερδούς πεδίου;
Η κοινωνική ζημία δεν μετριάζεται επειδή μοιράζεται μεταξύ κράτους και εταιρειών. Οι οικογένειες που διαλύονται, τα χρέη που συσσωρεύονται, οι νέοι που εθίζονται, δεν διακρίνουν αν το δελτίο ήταν «νόμιμο» ή «παράνομο».
Αν η πολιτεία θέλει πραγματικά να είναι ηθικά συνεπής, πρέπει να απαντήσει στο απλό ερώτημα: Είναι ο τζόγος κοινωνικό κακό; Αν ναι, τότε γιατί τον θεσμοθετεί; Αν όχι, τότε γιατί τιμωρεί τόσο σκληρά όσους τον διεξάγουν εκτός του φορολογικού της πλαισίου;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στο Ποινικό Δίκαιο. Βρίσκεται στα δημόσια έσοδα.
