Ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, ο Δραγάσης (1404 – 1453) ήταν ο τελευταίος Ελληνο-ρωμηός αυτοκράτορας της Ρωμανίας-Βυζαντίου, μέλος της δυναστείας των Παλαιολόγων. Κυβέρνησε από το 1449 έως τον θάνατό του κατά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, αποτελώντας μοναδικό σύμβολο ηρωισμού, ανδρείας και αυτοθυσίας. Σύμφωνα με μαρτυρία του Ciriako Pizzicoli, ο Κωνσταντίνος ήταν ωραίος, ψηλός, αθλητικός, με στρογγυλό καστανό γενάκι και γκρίζα μαλλιά, γεμάτος ευγένεια και καλοσύνη.
Ήταν γιος του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου και της Ελένης Δραγάση (Αγία Υπομονή), από την οποία πήρε το προσωνύμιο «Δραγάτσης». Ο Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος ( 1350 – 1425) ήταν αυτοκράτορας της Ρωμανίας-Βυζαντίου από το 1931 έως το 1425. Λίγο πριν το θάνατό του, έγινε μοναχός και έλαβε το όνομα Ματθαίος.
Πριν γίνει αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος διετέλεσε Δεσπότης στον Μυστρά. Στέφθηκε αυτοκράτορας στον Μυστρά στις 6 Ιανουαρίου 1449. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας από τον σουλτάνο Μωάμεθ Β΄, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ηγήθηκε της άμυνας των Ρωμηών της Αγίας Πόλης. Παρά τη χαώδη διαφορά δυνάμεων, αρνήθηκε να παραδώσει την Βασιλεύουσα πόλη. Έπεσε μαχόμενος στις επάλξεις της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαΐου 1453. Το σώμα του δεν αναγνωρίστηκε ποτέ.
Ο τελευταίος βασιλεύων αυτοκράτορας της Ελληνο-Ορθοδόξου ρωμηοσύνης, λίγες ώρες πριν την τελική μάχη, το βράδυ της 28ης Μαΐου 1453, μιλάει μέσα από την ελληνική ψυχή του και ετοιμάζεται να ακολουθήσει τον πρόγονό του, τον Λεωνίδα, στην αιώνια αθανασία. Διαβάστε στη συνέχεια ένα μέρος από τα τελευταία λόγια του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ΄, έτσι όπως τα μετέφερε στην αιωνιότητα ο χρονογράφος Γεώργιος Φραντζής (1401 – 1480):
«Ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί, και γενναιότατοι συστρατιώτες, και όλος ο πιστός και τίμιος λαός, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός της πίστης μας θέλει με κάθε τέχνασμα και τρόπο να μας στενοχωρήσει περισσότερο και να μας κάνει πόλεμο σφοδρό, με μεγάλες συγκρούσεις και συρράξεις από στεριά και θάλασσα, για να κατορθώσει και να χύσει το δηλητήριό του, σαν φίδι, και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. Σας λέω λοιπόν να σταθείτε αντρειωμένοι και γενναιόψυχοι, όπως κάνατε πάντοτε ως τώρα εναντίον των εχθρών της πίστης.
Σας παραδίνω την εκλαμπρότατη και φημισμένη αυτή πόλη, πατρίδα σας και βασίλισσα των πόλεων. Ξέρετε καλά, αδέρφια, ότι για τέσσερις λόγους οφείλουμε όλοι να προτιμήσουμε το θάνατο παρά τη ζωή: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας· δεύτερον, για την πατρίδα· τρίτον, για το βασιλέα και το Χριστό· και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους.
Λοιπόν αδέρφια, αν οφείλουμε να αγωνιστούμε μέχρι θανάτου για έναν και μόνο από τους τέσσερις αυτούς λόγους, πολύ περισσότερο για όλους μαζί, όπως προφανώς κατανοείτε. Αν για τις αμαρτίες μας παραχωρήσει ο Θεός τη νίκη στους ασεβείς, θα διακινδυνεύσουμε υπέρ της πίστεως της αγίας που μας παραχώρησε ο Χριστός με το αίμα του. Αυτό είναι το σπουδαιότερο απ’ όλα. Τι θα ωφεληθεί κανείς αν κερδίσει τον κόσμο όλο και χάσει την ψυχή του;
Δεύτερον, χάνουμε έτσι μια περίφημη πατρίδα και, ακόμη, την ελευθερία μας. Τρίτον, χάνουμε την άλλοτε περιφανή και σήμερα ντροπιασμένη, ταπεινωμένη και εξουθενωμένη βασιλεία, η οποία γίνεται έρμαιο του ασεβούς τυράννου. Τέταρτον, στερούμεθα τις προσφιλείς γυναίκες και τα παιδιά μας και τους συγγενείς μας. Αυτοί έχουν πλήθος όπλα και στρατό και ιππικό, αλλά εμείς έχουμε πίστη στο όνομα του Κυρίου και σωτήρα και, δεύτερον, στα χέρια μας και τη δύναμή μας, που μας χάρισε η Θεία Πρόνοια. Γι’ αυτό γίνετε μαχητές έτοιμοι, ισχυροί και μεγαλόψυχοι, για όνομα του Θεού.
Και φανταστείτε πως παίρνετε μέρος σε κυνήγι αγριόχοιρων, για να καταλάβουν οι ασεβείς ότι δεν αντιμάχονται με ζώα χωρίς λογική, όπως είναι αυτοί, αλλά με άρχοντες, και αφέντες τους, και απογόνους των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Ξέρετε καλά πως ο ασεβέστατος αυτός αμιράς (εμίρης) και εχθρός της αγίας μας πίστης, χωρίς καμιά δικαιολογημένη αιτία, καταπάτησε την ειρήνη που είχαμε και αθέτησε τους πολλούς του όρκους χωρίς να λογαριάζει τίποτε· Τους αδερφούς μας τους Χριστιανούς, όσους βρήκε, τους θανάτωσε και τους αιχμαλώτισε.
Ήρθε λοιπόν, αδερφοί, και μας απέκλεισε, και κάθε μέρα έχει ανοιχτό το αχανές στόμα του για να βρει ευκαιρία να μας καταπιεί, εμάς και την Πόλη που έκτισε ο τρισμακάριστος και μέγας βασιλεύς Κωνσταντίνος, και την αφιέρωσε στην πάναγνη και αειπάρθενη δέσποινά μας, τη Θεοτόκο· και τη χάρισε σ’ εκείνη, ώστε να είναι Κυρία της Πόλεως, αλλά και σύμμαχός της και σκέπη της πατρίδας μας και καταφύγιο των χριστιανών, ελπίδα και χαρά όλων των Ελλήνων, το καύχημα όλων που ζουν κάτω από τον ήλιο.
Τώρα σκέφτεται αυτός να μας υποδουλώσει, και την Πόλη που κυριαρχεί στον κόσμο να την υποτάξει σε ζυγό και δουλεία, και τις άγιες εκκλησίες μας, όπου προσκυνούνταν η αγία Τριάδα και δοξολογούνταν ο Θεός, και όπου οι άγγελοι ακούγονταν να υμνούν τη Θεία και ένσαρκη πρόνοια του Λόγου του Θεού. Θέλει να τις κάνει προσκύνημα της δικής του βλασφημίας και του ανόητου ψευδοπροφήτη του Μωάμεθ, και στάβλο για άλογα και καμήλες. Λοιπόν, αδερφοί και συμμαχητές, θυμηθείτε όλα αυτά, για να μνημονεύουν τη δόξα σας και την ελευθεροφροσύνη σας αιώνια..».
Αφού ο αυτοκράτορας Παλαιολόγος στράφηκε προς όλους είπε: «Δεν έχω καιρό να πω περισσότερα· μοναχά το ταπεινωμένο σκήπτρο μου το αναθέτω στα χέρια σας, για να το διαφυλάξετε με προθυμία. Σας παρακαλώ ακόμα, και ζητώ την αγάπη σας, να είστε πειθαρχικοί στους στρατηγούς σας, τους δημάρχους και τους εκατόνταρχους, ο καθένας κατά την τάξη του, τη θέση του και την υπηρεσία του».
Και πρόσθεσε: «Να ξέρετε τούτο: αν από μέσα από την καρδιά σας φυλάξετε τις εντολές μου, ελπίζω στο Θεό ότι θα λυτρωθούμε από την παρούσα δίκαιη απειλή του. Δεύτερον, σας περιμένει στον ουρανό το αδαμάντινο στεφάνι, και η μνήμη σας θα είναι αιώνια και άξια στον κόσμο».
Με αυτά τελείωσε τη δημηγορία του, ευχαριστώντας με δάκρυα και αναστεναγμούς το Θεό, ενώ όλοι με ένα στόμα του αποκρίνονταν με δάκρυα λέγοντας: «Θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας»!
Τα άκουσε αυτά ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος και, αφού τους ευχαρίστησε θερμά, υποσχόμενος πολλές δωρεές, τους είπε τέλος: «Λοιπόν, αδερφοί και συμμαχητές, να είσαστε έτοιμοι το πρωί. Με τη χάρη και την αρετή που μας δώρισε ο Θεός και με τη βοήθεια της Αγίας Τριάδος, στην οποία αναθέτουμε “την πάσαν ελπίδα μας”, θα κάνουμε τον εχθρό να φύγει κακήν κακώς και ντροπιασμένος από εδώ».
Μετά από περίπου τρεισήμισι περίπου αιώνες, ένας άλλος μεγάλος της ελληνικής ιστορίας, ο θρυλικός Γέρος του Μοριά, ο αρχικαπετάνιος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, θα απευθυνθεί και αυτός στους Έλληνες με λόγια που έχουν την ίδια κοσμική ουσία, νόημα και πνευματική έννοια: «Εμείς θα αναστήσουμε μια Πατρίδα που κεφαλή θα έχει τον Χριστό»!
Ε!.., ναι! Αυτό είναι που τώρα έρχεται σε παγκόσμια βάση και σε έκταση: Η Χριστοκεντρική Ορθόδοξη οικουμένη! Μετά το τέλος του σε εξέλιξη Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, το Ιερό Ευαγγέλιο του Κυρίου θα διδαχθεί σε ολόκληρο τον κόσμο! Ολόκληρη η γη θα γνωρίσει και θα έχει κεφαλή της τον Ιησού Χριστό! Ολόκληρος ο πλανήτης θα μοιάζει σαν την βασιλίδα των Πόλεων. Ολόκληρη η γη θα είναι ένα σύγχρονο ομοίωνα της Ορθοδόξου Ρωμανίας-Βυζαντίου. Ο Άγιος Βασιλέας Ιωάννης ετοιμάζεται..
Την τελευταία έφοδο του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου περιγράφει και πάλι ο ιστορικός Φραντζής: «Κέντρισε, τότε, τον ίππο του και καλπάζοντας έφτασε στο σημείο από όπου ερχόταν το πλήθος των ασεβών και από την πρώτη συμπλοκή κατακρήμνισε τους ασεβείς από τα τείχη, γεγονός που ήταν παράξενο και θαυμάσιο, για όσους έτυχε να βρεθούν εκεί και να το δουν. Βρυχώμενος σαν λιοντάρι και κρατώντας το γυμνό ξίφος στο δεξί χέρι του, κατέσφαξε πολλούς από τους εχθρούς, ενώ το αίμα έρρεε σαν ποτάμι από τα πόδια του και τα χέρια του».
Η μάχη ήταν άνιση και σκληρότατη: «Οι πλείστοι των ανωτέρων αξιωματικών είχον πέσει…οι δε λοιποί συμπαρεσύρθησαν μετά του σμήνους των πανταχόθεν επιδραμόντων. Την στιγμήν ταύτην ο βασιλεύς ανέκραξε, κατά Δούκαν, “δεν υπάρχει Χριστιανός να λάβη την κεφαλήν μου;” Κατά δε τον Κριτόβουλον “η πόλις αλίσκεται, και εγώ ζω έτι;», γράφει ο Παπαρρηγόπουλος, που συμπληρώνει ότι κατά τις δραματικές αυτές στιγμές ο Κωνσταντίνος τραυματίστηκε στο πρόσωπο, συνέχισε να μάχεται και στη συνέχεια χτυπήθηκε από πίσω και έπεσε.
Και έτσι τελείωσε η ζωή του τελευταίου αυτοκράτορα της Αγίας Κωνσταντινούπολης: Πολεμώντας μεταξύ των ανδρών του, ως ανώνυμος, ως απλός στρατιώτης, «κείμενος μεταξύ μυρίων άλλων νεκρών, διότι, καίτοι φορών τα ερυθρά πέδιλα, εν οις ήσαν κεντημένοι χρυσοί άετοί, δεν παρετηρήθη τις ήτο υπό των ανθρώπων εκείνων, οίτινες έσπευδον εις τα ενδότερα της πόλεως επί αρπαγή και λεία». Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ήταν νεκρός.
Τρίτη, 29η Μαΐου, έτος 1453, 2:30 το μεσημέρι: «Η χιλιόχρονη βυζαντινή αυτοκρατορία είχε καταλυθεί. Σε όλη την Πόλη τίποτε άλλο δεν έβλεπες παρά αυτούς που σκότωναν και αυτούς που σκοτώνονταν, αυτούς που κυνηγούσαν και κείνους που έφευγαν», έγραψε ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης.
Και ο ίδιος πρόσθεσε: «Ο λαός διέδιδε με το τραγούδι του το σκληρό μήνυμα ως θέλημα Θεού. Πήραν την πόλιν, πήραν την, πήραν τη Σαλονίκη, πήραν και την Αγία Σοφιά, το μέγα Μοναστήρι, που είχε τριακόσια σήμαντρα κι εξήντα δυό καμπάνες, κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος. Σιμά να βγουν τά άξια κι ο βασιλιάς του κόσμου φωνή τους ηρθ’ εξ ουρανού κι απ’ Αρχαγγέλου στόμα. Στις 2:30 το μεσημέρι η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, το σύμβολο του Ελληνισμού και Χριστιανισμού, είχε καταλυθεί».
Ο ιστορικός Απόστολος Βακαλόπουλος παρατηρεί ότι στη διάρκεια της δουλείας (των Ρωμηών) η Ορθόδοξη Πίστη «ήταν κάτι παραπάνω από θρησκευτικό δόγμα. Ήταν το πνευματικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο εκφραζόταν η εθνική τους συνείδηση, ολόκληρος ο κόσμος τους, που έκλεινε μέσα του το ένδοξον παρελθόν και τις ελπίδες απολυτρώσεως».
Αλλά και ο δολοφονηθείς «άγιος» κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας ομολογούσε ότι «η χριστιανική θρησκεία εσυντήρησεν εις τους Έλληνας και γλώσσαν και πατρίδα και αρχαίας ενδόξους αναμνήσεις και εξαναχάρισεν εις αυτούς την πολιτικήν ύπαρξιν, της οποίας είναι στύλος και εδραίωμα».
Η πτώση της βασιλεύουσας Πόλης και της Ρωμανίας-Βυζαντίου ς εκλόνισε προς στιγμήν τις συνειδήσεις. Καμιάς πολιτείας η πτώση δε θρηνήθηκε τόσο πολύ όσο της Αγίας Πόλης του Ελληνισμού. Τη αιώνια σημασία της για το Γένος των Ελλήνων διετύπωσε η Κυπριακή Λαϊκή Μούσα με ένα υπέροχο στιχούργημά της: «Η Πόλις ήτον το σπαθίν, η Πόλις το κοντάριν. Η Πόλις ήτον το κλειδίν της Ρωμανίας όλης, κι εκλείδωνε κι ασφάλιζε όλην την Ρωμανίαν· και όλον το Αρτζιπέλαγος εσφιχτοχλείδωνέν το..».
Ένα ακόμη υπέροχο δημοτικό τραγούδι που αναφέρεται στην τελευταία θεία Λειτουργία που τελέστηκε στο Ναό της Αγίας Σοφίας, λέει: «..Φωνή τους ήρθε εξ’ ουρανού κι απ’ αγγέλου στόμα: Πάψατε το χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ’ άγια, γιατί είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψη. Μόν’ στείλτε λόγο στη Φραγκιά να ‘ρθούνε τρία καράβια, τό ‘να να πάρη το Σταυρό και το άλλο το Βαγγέλιο, τό τρίτο το καλύτερο την Άγια Τράπεζά μας, μή μας την πάρουν τα σκυλιά και μας την μαγαρίσουν».
Τέλος, θα κλείσω το γραπτό ιερό μνημόσυνο στην εκλαμπρότατη Αγία Ρωμανία-Βυζάντιο και στους Χριστόφιλους και δοξασμένους προγόνους μας με αυτό που ήδη ξεκίνησε και έρχεται σε παγκόσμιο επίπεδο και που θα ζήσουμε όλοι οι άνθρωποι της οικουμένης μετά τον σε εξέλιξη επίγειο αρμαγεδδώνα. Αυτά τα αποδίδει προοιμιακά και τροχιοδεικτικά το αθάνατο τραγούδι της Αγίας Πόλης και παντοτινός ουράνιος ύμνος της Αγιάς Σοφιάς:
Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια
Σημαίνει κι η Αγιά-Σοφιά, το μέγα μοναστήρι,
Με τετρακόσια σήμαντρα κι εξηνταδυό καμπάνες.
Κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος.
Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο Πατριάρχης
κι απ’ την πολλή την ψαλμουδιάν εσειόταν οι κολόνες.
Να μπούνε στο χερουβικό και να βγει ο βασιλέας
Φωνή τους ήρθε εξ ουρανού κι απ΄αρχαγγέλου στόμα:
Πάψετε το χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ’ άγια,
παπάδες πάρτε τα ιερά κι εσείς κεριά σβηστείτε,
γιατί ‘ναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει.
Μον’ στείλτε λόγο στη Φραγκιά, να ‘ρθουν τρία καράβια
Το’ να να πάρει το σταυρό και τ’ άλλο το Βαγγέλιο
Το τρίτο, το καλύτερο, την άγια τράπεζά μας,
μη μας την πάρουν τα σκυλιά και μας τη μαγαρίσουν»
Η Δέσποινα ταράχτηκε, κι εδάκρυσαν οι εικόνες.
«Σώπασε, κυρά Δέσποινα, και μη πολυδακρύζεις,
/(κι εσείς ’κόνες μην κλαίτε)
Πάλι με χρόνους, με καιρούς, πάλι δικά σας θα ‘ναι!
Διεθνολόγος Καθηγητής, Συγγραφέας
Πρώην Βουλευτής Φθιώτιδας
