Η Δημοκρατία της Κύπρου απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Μεγάλη Βρετανία στις 16 Αυγούστου 1960. Από το 1974 και την τουρκική εισβολή στο νησί και σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει «de jure» ή «εκ του νόμου» κυριαρχία σε ολόκληρο το νησί, που συμπεριλαμβάνει και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Παραταύτα, η Κύπρος είναι «de facto» ή «εκ των πραγμάτων» διηρημένη διοικητικά σε δυο κύρια μέρη ή γεωγραφικές ενότητες.
Η Κυπριακή Δημοκρατία ελέγχει περίπου το 58% της συνολικής έκτασης του νησιού και καλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» ελέγχει το 37 % του νησιού. Το 5% του νησιού καταλαμβάνεται κατά ένα μέρος από την «Πράσινη Γραμμή» του ΟΗΕ, από το 1964, και κατά ένα μέρος από τις κυρίαρχες περιοχές-βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας του Ηνωμένου Βασιλείου, που δημιουργήθηκαν το 1960 από τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και καλύπτουν περίπου το 3 % της έκτασης της Κύπρου. Ο OHΕ και το διεθνές δίκαιο θεωρούν το βόρειο τμήμα του νησιού υπό κατοχή των τουρκικών στρατευμάτων.
Ιστορικά, το όνομα «Κύπρος» απαντάται τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια και φέρεται να επικρατεί στους Έλληνες από την εποχή του Ομήρου, αν και οι παρακείμενοι λαοί είχαν δώσει και άλλα διαφορετικά ονόματα στο νησί. Η αρχαιότερη επιγραφή που φέρει το όνομα «Κύπρος» είναι του έτους 459 π.Χ. Για την ετυμολογία του ονόματος «Κύπρος» υπάρχουν διάφορες απόψεις. Η Κύπρος είναι επίσης γνωστή και σαν το «Νησί της Αφροδίτης, μιας και κατά την Ελληνική Μυθολογία η θεά Αφροδίτη γεννήθηκε κοντά στις ακτές της Πάφου.
Προϊστορικά, η πρώτη ανθρώπινη εμφάνιση και εγκατάσταση στην Κύπρο βρίσκεται στην Ακροκέραμο, περίπου στο 10.000 π.Χ. Η Χοιροκοιτία είναι ο καλύτερα διατηρημένος νεολιθικός οικισμός του νησιού που χρονολογείται γύρω στο 7000 π.X. και από το 1998 αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι επαφές της Κύπρου με την Κρήτη, το Αιγαίο, κλπ., υφίσταντο τουλάχιστον από το 2000 π.Χ.
Οι Αχαιοί άρχισαν να έρχονται στην Κύπρο γύρω στο 1.400 π.Χ. Οι Αρχαίοι Έλληνες έφτασαν στην Κύπρο συντονισμένα, μαζικά και σε κύματα κατά τον 12ο αιώνα π.Χ. και εξελλήνισαν το νησί σταδιακά. Η Κύπρος κυβερνήθηκε από την Ασσυρία κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. Το νησί πέρασε για λίγο χρονικό διάστημα στην κυριαρχία των Αιγυπτίων και στη συνέχεια πέρασε στους Πέρσες, κατά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ.
Ο Μέγας Αλέξανδρος κατέκτησε το νησί το 333 π.Χ. Κατά την Ελληνιστική περίοδο (323-30 π.Χ.), η Κύπρος κυβερνήθηκε από την Δυναστεία των Πτολεμαίων και εξελληνίστηκε πλήρως. Κατά την Ελληνιστική περίοδο ή την εποχή της εξάπλωσης της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού στην Κύπρο άνθησαν οι τέχνες, τα γράμματα, η φιλοσοφία, κλπ. Για παράδειγμα, ο Κύπριος φιλόσοφος Ζήνων ο Κιτιεύς ίδρυσε την περίφημη Σχολή των Στωικών στην Αθήνα. Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Κύπρο το 58 π.Χ. Η Ρωμαϊκή περίοδος διήρκεσε μέχρι το 330 μ.Χ.
Το 45 μ.Χ. ήρθαν στη Μεγαλόνησο οι Απόστολοι Παύλος και Βαρνάβας. Από την Σαλαμίνα έφτασαν κηρύττοντας στην Πάφο και στον ρωμαίο ανθύπατο Σέργιο Παύλο. Ο ανθύπατος, αφού είδε το θαύμα του Αποστόλου Παύλου στον μάγο Ελύμα, πίστευσε, έγινε Χριστιανός και έτσι η Κύπρος έγινε το πρώτο νησί που απόκτησε Ορθόδοξο Χριστιανό ηγέτη. Το 50 μ.Χ., ο Απόστολος Βαρνάβας επανήλθε στην Κύπρο και, 7 χρόνια αργότερα, θανατώνεται δια λιθοβολισμού από μαινόμενους Εβραίους. Τιμάται ως ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Κύπρου.
Κατά την περίοδο της Ρωμαίικης Αυτοκρατορίας της Ρωμανίας-Βυζαντίου, στην νησί επικράτησε ο Ελληνικός Πολιτισμός και η Ορθοδοξία. Από τα μισά του 7ου αιώνα και για περίπου 300 έτη, η Μεγαλόνησος δέχθηκες πολλές και αιματηρές επιδρομές από πειρατές, οι οποίοι έσφαζαν και λεηλατούσαν το νησί. Λόγου χάρη, η πόλη της αρχαίας Σαλαμίνας ισοπεδώθηκε και ποτέ της δεν ξανακτίσθηκε. Στα μέσα του 10ου αιώνα, ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς (912-969) αποκατέστησε στο νησί την κυριαρχία της Ρωμανίας-Βυζαντίου σε ξηρά και θάλασσα.
Το 1191, ο βασιλιάς της Αγγλίας Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος (1157-1199) κατέκτησε την Κύπρο. Ο Ριχάρδος παραχώρησε το νησί στον σύμμαχό του Γάλλο ευγενή Γκυ των Λουζινιάν (1150-1194), ο οποίος κληροδότησε την Κύπρο στον μεγαλύτερο αδελφό του Αμωρί Β΄ της Ιερουσαλήμ, που αναγνωρίστηκε επίσημα από τον αυτοκράτορα Ερρίκο ΣΤ΄ ως ο πρώτος βασιλιάς της Κύπρου (1194-1205).
Η κυριαρχία του Οίκου των Γάλλων Λουζινιάν συνεχίστηκε μέχρι το 1473 και τον θάνατο του Ιακώβου Β΄. Ακολούθησε στο νησί η κυριαρχία των Βενετών. Την εποχή της Βενετικής κατοχής, οι Οθωμανοί ξεκίνησαν σκληρές επιδρομές στην Κύπρο και κατέστρεψαν την Λεμεσό το 1539. Η Κύπρος στη συνέχεια κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1570, βάζοντας τέλος στην εποχή των Βενετών.
Κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Οθωμανών Τούρκων (1570-1878) και ιδιαιτέρως κατά τις πρώτες δεκαετίες, πολεμήθηκαν, εκδιώχθηκαν και κατεσφάγησαν πολλοί χριστιανοί, εξαφανίστηκε η ανώτερη τάξη των Λατίνων, καταργήθηκε το θρησκευτικό σύστημα των Λατίνων και διακόπηκαν οι συνεχείς καταπατήσεις της Καθολικής εκκλησίας. Αργότερα, τα πράγματα άλλαξαν μερικώς και δόθηκαν περισσότερες θρησκευτικές ελευθερίες στους Ορθόδοξους και ο επικεφαλής της Κυπριακής Εκκλησίας απέκτησε το θέση και ρόλο του μεσάζοντα ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους.
Όταν ξεκίνησε η Ελληνική Επανάσταση του 1821, πολλοί Κύπριοι κατέφθασαν στην Ελλάδα για να βοηθήσουν στον αγώνα ανεξαρτησίας κατά των τούρκων. Η απάντηση της Υψηλής Πύλης ήταν να εκτελεστούν κοντά στους 500 Ελληνοκύπριους προεστούς, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός (1756-1821) και 4 ακόμη μητροπολίτες. Ο πρώτος Έλληνας κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας (1775-1831) ήταν ο πρώτος που κάλεσε τους Κύπριους να ενωθούν με την ανεξάρτητη πλέον και μητέρα Ελλάδα. Έκτοτε, οι Κύπριοι έκαναν πολλές εξεγέρσεις κατά των Τούρκων, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Η Βρετανική κατοχή ξεκινάει το 1878, με τη μυστική «Συνθήκη Κωνσταντινούπολης», που αποτελούσε μια διμερή σύμβαση-συνθήκη «αμυντικής συμμαχίας» μεταξύ της Μ. Βρετανίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με τη συνθήκη, η Αγγλία αναλάμβανε την στρατιωτική υποχρέωση να βοηθήσει «δια των όπλων» τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ σε περίπτωση επίθεσης της Ρωσίας σε οθωμανικά εδάφη.
Ως αντάλλαγμα, ο Σουλτάνος συμφώνησε την εκχώρηση της Κύπρου στην Αγγλία, συμφωνία που έγινε και «μέρος» της Συνθήκης του Βερολίνου (1878) και, στις 28 Ιουνίου, η αγγλική σημαία κυμάτιζε στη Λευκωσία. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Οθωμανοί συμμάχησαν με τις «Κεντρικές Δυνάμεις» (Γερμανία, Αυστροουγγαρία και Βουλγαρία), με αποτέλεσμα οι Βρετανοί να προσαρτήσουν στο ακέραιο την Μεγαλόνησο το 1914.
Οι κοσμοκράτορες Βρετανοί ηγέτες έδειξαν το ίδιο και απαράλλακτο πρόσωπό τους και στην Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, όταν η βρετανική διοίκηση της Μεγαλονήσου δεν επέτρεπε έστω και μια μικρή στάση ή πρόσκαιρη αποβίβαση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Με αυτή τους την εθνική αναλγησία, οι ψυχροί Βρετανοί ηγήτορες εξανάγκαζαν τους Έλληνες Μικρασιάτες πρόσφυγες να περιφέρονται στις θάλασσες, να ναυαγούν, να λιμοκτονούν και να πεθαίνουν περιπλανώμενοι ψάχνοντας κάποια γη να πατήσουν. Εν τέλει και παρά τις απαγορεύσεις των Άγγλων, κάποιες δεκάδες χιλιάδες προσφύγων τα κατάφεραν και εισήλθαν στην Κύπρο.
Το 1923, με την Συνθήκη της Λωζάνης, η νεοσύστατη Τουρκική Δημοκρατία του Κεμάλ Ατατούρκ παραιτήθηκε όλων των δικαιωμάτων της στην Μεγαλόνησο, η οποία, το 1925, ανακηρύχτηκε επισήμως ως αποικία της Βρετανίας. Πολλοί ήταν οι Κύπριοι που πολέμησαν στο πλευρό του Βρετανικού στέμματος και στους 2 Παγκοσμίους Πολέμους. Η πλειοψηφία των Κυπρίων είχε την ελπίδα πως η Μεγάλη Βρετανία δεν θα τους έκλεινε τον δρόμο της συνένωσής τους με την Ελλάδα, μιας και οι Ελληνοκύπριοι έβλεπαν την Κύπρο ως τμήμα του Ελληνισμού και την ένωσή τους με την Ελλάδα ως ιστορική φυσική απόρροια και δικαίωμα.
Το 1948, στην Κύπρο έλαβε χώρα η αποτυχημένη «Διασκεπτική Συνέλευση», η οποία ήταν μια πονηρή πρωτοβουλία και απόπειρα των Άγγλων κατακτητών για να εξασφαλίσουν μια χωρίς τέλος δική τους παραμονή τους στην Κύπρο. Σε αυτή την «Συνέλευση» βρετανικό σχέδιο αντιτάχθηκε εντονότατα η Εκκλησία της Κύπρου.
Μάλιστα δε, ο τότε Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Λεόντιος καταδίκασε από τον άμβωνα τα σχέδια των Βρετανών ως φασιστικά, κλπ. Κατά τον Αρχιεπίσκοπο Λεόντιο, οι Κύπριοι έπρεπε να συνεχίσουν τον αγώνα τους για την «Ένωση» με την Ελλάδα. Το σύνθημα της Εκκλησίας ήταν τότε: «Ένωσις και μόνο Ένωσις». Ο Ντενκτάς, εκ μέρους των Τουρκοκυπρίων, ήταν απολύτως σύμφωνος με τις προτάσεις των Άγγλων κατακτητών.
Το 1950, ακολούθησε στην Κύπρο το «ενωτικό δημοψήφισμα», που έγινε σε 2 διαδοχικές Κυριακές (15 και 22 Ιανουαρίου) με την διαδικασία συλλογής υπογραφών, με αίτημα την «Ένωση» του νησιού με την Ελλάδα. Η επιλογή «Αξιούμε την Ένωσιν της Κύπρου με την Ελλάδα» έλαβε ποσοστό υπογραφών 95,71 % ή 215.108 ψήφους. Το δημοψήφισμα αυτό προκάλεσε την οργή και το μίσος των Άγγλων κατακτητών. Οι τουρκοκύπριοι αντιτάχθηκαν σφοδρά στην προοπτική της ένωσης, διότι έβλεπαν τον εαυτό τους σαν ξεχωριστή εθνική ενότητα και διεκδίκησαν τη δημιουργία δικού τους κράτους στο νησί.
Η Κυπριακή Εθναρχία (Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου) και παραδοσιακός εκφραστής των Ελληνοκύπριων, δικαιώθηκε από το ενωτικό δημοψήφισμα. Ωστόσο, η εν τοις πράγμασι αποτυχία του Δημοψηφίσματος να προωθήσει την επιθυμητή λύση των ελληνοκυπρίων, οδήγησε κάποιους στην σκέψη της ένοπλης πάλης, όπως ήταν και Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ’.
Ειδική περίπτωση αποτελεί η ελληνοκυπριακή αντάρτικη οργάνωση «Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών» (ΕΟΚΑ), που ιδρύθηκε το 1954 και έδρασε στην Μεγαλόνησο κυρίως στη δεκαετία του 1950. Διακηρυγμένος σκοπός ήταν η αυτοδιάθεση της Κύπρου, η απαλλαγή του νησιού από την Βρετανία και η Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Αρχηγός της ΕΟΚΑ ήταν ο Γεώργιος Γρίβας (1897-1974, κωδικό όνομα «Διγενής»): Εθνικόφρων-συντηρητικός, αντικομουνιστής, με έντονα Ορθόδοξα θρησκευτικά στοιχεία.
Από την άλλη πλευρά, ο Τούρκος πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές (1899-1961) δήλωσε ότι η Κύπρος ήταν “επέκταση της Ανατολής” και ζήτησε την προσάρτηση ολόκληρης της Κύπρου στην Τουρκία, άσχετα εάν στο νησί οι τουρκοκύπριοι δεν έφταναν σε ποσοστό ούτε το 20 % του συνολικού πληθυσμού. Οι Τουρκοκύπριοι επέμεναν στο σύνθημα «Διαίρεση ή Θάνατος» και δημιούργησαν ως αντίβαρο την «Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης» ή «ΤΑΞΙΜ», με στόχο τη δημιουργία Τουρκικού κράτους στη Μεγαλόνησο.
Στις αρχές του Απρίλη του 1955, Κύπριοι και Έλληνες ξεκίνησαν το απελευθερωτικό αγώνα κατά των Άγγλων κατακτητών με σκοπό την ένωση με την Ελλάδα. Ακολούθησαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, τον Φεβρουάριο του 1959, που υπογράφηκαν από τους Κωνσταντίνο Καραμανλή, Αντνάν Μεντερές και Χάρολντ Μακμίλαν και τους ηγέτες των 2 κυπριακών κοινοτήτων, πρόεδρο Μακάριο και Ραούφ Ντενκτάς.
Με τις δυο Συνθήκες, ο ένοπλος αγώνας τερματίστηκε, όπως επίσης τερματίστηκε και η βρετανική κυριαρχία και ιδρύθηκε ανεξάρτητο Κυπριακό κράτος. Στις 16 Αυγούστου 1960, έγινε στο μέγαρο του Κυβερνείου η υποστολή της σημαίας της Αγγλίας και η έπαρση της κυπριακής. Πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ΄.
Το 1963, οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου κατέρρευσαν, μετά από τις αναθεωρητικές αλλαγές που επιχείρησε να κάνει ο πρόεδρος Μακάριος στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας (τα «13 Σημεία»). Ακολούθησαν σφοδρές εκατέρωθεν αντιδράσεις, άγρια επεισόδια και ένοπλες συγκρούσεις με νεκρούς, μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, που κορυφώθηκαν τα Χριστούγεννα. Στις 29 Δεκεμβρίου 1963, υπογράφτηκε συμφωνία κατάπαυσης των εχθροπραξιών και η Λευκωσία χωρίστηκε σε ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή από την λεγόμενη «πράσινη γραμμή» του ΟΗΕ.
Οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου χρησιμοποιήθηκαν σαν κύρια δικαιολογία για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974, μετά το υποκινηθέν από τη Χούντα των Συνταγματαρχών πραξικόπημα Σαμψών, που επιχείρησε την ανατροπή του προέδρου Μακαρίου. Το 1983, η Τουρκία κήρυξε παρανόμως τα κατεχόμενα κυπριακά έδαφη ως «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», το «ψευδοκράτος», το οποίο έχει αναγνωριστεί μόνον από την Τουρκία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με ψηφίσματα (353, 541, 544) ζητά από τις χώρες μέλη να μην αναγνωρίσουν το προτεκτοράτο της Τουρκίας στην Κύπρο.
Θα κλείσω με τον Άγιο Παϊσιο τον αγιορείτη. Το 1985, επισκέφτηκε τον Γέροντα Παΐσιο μια oμάδα Κυπρίων. Κάποιος απ’ αυτούς τον ρώτησε: «Γιατί, Γέροντα, επέτρεψε ο Θεός να εισβάλει στην Κύπρο μας ένας βάρβαρος λαός, να σκοτώσει αθώους, να ατιμάσει και να βιάσει;». Κι ὁ Γέροντας απάντησε: «Αυτό έγινε διότι ἡ Κύπρος, από νήσος Αγίων, κατάντησε νήσος αμαρτίας και ακολασίας. Όταν θα επιστρέψετε στο δρόμο του Θεού, τότε ἡ Κύπρος θα ελευθερωθεί» (βιβλίο: «Μαρτυρίες Προσκυνητών», B΄ Τόμος, 2η Έκδοση, σελ. 381).
Ο Άγιος Παίσιος είχε εισέτι αναφέρει: «Οι Τούρκοι θα φύγουν από μόνοι τους. Θα ανοιχτεί ένας Πόλεμος στην περιοχή, θα πάει γύρω στα 4 χρόνια και θα είναι σχεδόν Παγκόσμιος. Και θα αναγκαστεί η Τουρκία να μεταφέρει όλο της το πολεμικό υλικό και τα στρατεύματά της που έχει στην Κύπρο, να τα πάρει να αντικαταστήσει τα μάχιμα..». Τέλος, και ο Χατζηφλουρέντζος, ο άνθρωπος του Θεού από τη Μηλιά Αμμοχώστου, είχε προσέτι τονίσει: «Η Κύπρος θα ελευθερωθεί από μόνη της, χωρίς να τη βοηθήσει κανένας».
https://www.facebook.com/profile.php?id=100000270536476ΗΛΙΑΣ Δ. ΚΑΛΛΙΩΡΑΣ, PhDΔιεθνολόγος Καθηγητής, ΣυγγραφέαςΠρώην Βουλευτής Φθιώτιδας
