Αξιωματικός της στρατιωτικής αστυνομίας στη Χερσώνα – RIA Novosti, 1920, 10.11.2022
© RIA Novosti / Evgeny Biyatov
Petr Akopov
Η απόσυρση του στρατού μας από τη Χερσώνα στην αριστερή όχθη του Δνείπερου προκάλεσε την αναμενόμενη αντίδραση σε ένα μέρος της κοινωνίας – τι φρίκη, όλα χάθηκαν. Μια από τις πιο διάσημες φράσεις στη ρωσική ιστορία επαναλαμβάνεται: “Τι είναι αυτό – ανοησία ή προδοσία;”
Αυτά τα λόγια ειπώθηκαν πριν από 106 χρόνια – στις 14 Νοεμβρίου 1916: σε μια συνεδρίαση της Κρατικής Δούμας, ο ηγέτης του κόμματος Καντέτ, Πάβελ Μιλιούκοφ, έθεσε το ερώτημα: “Τι είναι αυτό – ανοησία ή προδοσία;”. Μεταξύ των κατηγοριών που εκτοξεύτηκαν προς τις ανώτατες αρχές -το τσαρικό δικαστήριο και την κυβέρνηση- η κυριότερη ήταν ότι επεδίωκε μια “επαίσχυντη ειρήνη” με τη Γερμανία. Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης κατονόμασε (παραθέτοντας προσεκτικά τον Γερμανικό Τύπο) αυτούς που φέρονται να απαρτίζουν αυτό το προδοτικό κόμμα: ανάμεσά τους ήταν ο πρωθυπουργός Στούρμερ (των Ρωσογερμανοτσολιάδων) και ο Γκριγκόρι Ρασπούτιν. Η ομιλία του Μιλιούκοφ απαγορεύτηκε από τη λογοκρισία, αλλά μπήκε στους καταλόγους. Λίγες μέρες αργότερα ο Στούρμερ απολύθηκε (όχι λόγω της ομιλίας του Μιλγιούκοφ), τον επόμενο μήνα δολοφονήθηκε ο Ρασπούτιν – και δύο μήνες αργότερα, ήταν ο Φεβρουάριος του 1917…
Τίποτα από όσα είπε ο Μιλγιούκοφ δεν ήταν αλήθεια – ούτε το τσαρικό δικαστήριο ούτε η κυβέρνηση διεξήγαγαν μυστικές διαπραγματεύσεις με τη Γερμανία. Όμως εκείνη την εποχή ένα σημαντικό μέρος της μορφωμένης κοινωνίας πίστευε στον Μιλγιούκοφ, ο οποίος μετά την παραίτηση του Νικολάου Β’ έγινε υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας και προσπάθησε να οδηγήσει τον πόλεμο σε νικηφόρο τέλος. Αλλά ο στρατός χωρίς τον Τσάρο στην κεφαλή του (ο οποίος ήταν επίσης ο ανώτατος αρχιστράτηγος) άρχισε να διαλύεται μαζί με την υπόλοιπη χώρα – και αντί για τη νίκη είχαμε την επανάσταση, την αισχρή συνθήκη του Μπρεστ (δηλαδή την απώλεια των δυτικών εδαφών, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας) και τον εμφύλιο πόλεμο. Γιατί το αναφέρετε αυτό τώρα;
Διότι η αγανάκτηση για μια ακόμη δήλωση του υπουργείου Εξωτερικών μας ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να διαπραγματευτεί με την Ουκρανία θυμίζει πολύ τα ίδια ακριβώς βάσανα του Μιλιούκοφ – πώς γίνεται, για τι πολεμήσαμε, δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να μαχαιρώνουν πισώπλατα τον στρατό μας, πρέπει να σταματήσουμε τους προδότες της ελίτ που είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν τα ρωσικά συμφέροντα σε διαπραγματεύσεις (κρυφές ή ρητές)! Με τον ίδιο τρόπο σχολιάζονται τα κακά νέα από τα μέτωπα – εδώ φεύγουν από τη Χερσώνα γιατί θέλουν να διαπραγματευτούν με τη Δύση, να διαπραγματευτούν, να αρνηθούν να νικήσουν την Ουκρανία! Αυτοί οι προδότες – σκέφτονται μόνο το δικό τους τομάρι και τα κεφάλαιά τους! Θα πρέπει να τους αποκαλύψουν όλους, να τους απομακρύνουν και να τους οδηγήσουν στη δικαιοσύνη, και όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό και δεν το κάνει, είναι προδότης!
Τα ακούμε και τα διαβάζουμε όλα αυτά εδώ και πολύ καιρό, αλλά τώρα υπάρχει μια ακόμη κλιμάκωση της ψευδοπατριωτικής υστερίας. Ένα μικρό μέρος της κοινωνίας αγκαλιάζεται από αυτό, αλλά ούτε αυτό είναι καλό. Πολύ περισσότερο που υπάρχει ο κίνδυνος σε περίπτωση ήττας στο μέτωπο, σε συνδυασμό με κάποια νέα ανακοίνωση συνομιλιών, η νεύρωση να εξαπλωθεί στις μάζες, δηλαδή να απειληθεί η βασική προϋπόθεση της νίκης μας: η εθνική ενότητα με εμπιστοσύνη στην ανώτατη εξουσία. Για να αποφευχθεί αυτό, είναι απαραίτητο να διδαχθούμε τα μαθήματα της ιστορίας -συμπεριλαμβανομένης της μνήμης του Νοεμβρίου 1916- και να έχουμε επίγνωση του τι συμβαίνει τώρα, να διακρίνουμε τις πραγματικές απειλές από τις φανταστικές.
Η Ρωσία δεν απειλείται από προδοσία – ο Πούτιν δεν θα κάνει ποτέ μια “επαίσχυντη ειρήνη” με την Ουκρανία ή τη Δύση. Στις είκοσι τέσσερις Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους, έγινε μια ιστορική επιλογή, ξεπεράστηκε ένας Ρουβίκωνας, μετά τον οποίο η Ρωσία μπορεί να προχωρήσει μόνο μπροστά. Να σκοντάφτει, να κάνει λάθη, να παραλείπει χτυπήματα, να συγκεντρώνεται, ακόμη και να υποχωρεί προσωρινά τακτικά, αλλά στρατηγικά να κινείται μόνο προς τα εμπρός. Η ταχύτητα αυτής της κίνησης μπορεί να ποικίλλει – εξαρτάται από τις προσπάθειές μας, την εξωτερική αντίσταση και το παγκόσμιο περιβάλλον. Τα λόγια που το Υπουργείο Εξωτερικών μας και ακόμη και ο Πούτιν λένε δημοσίως μπορεί επίσης να είναι διαφορετικά -και ακόμη και πολύ φιλειρηνικά- αλλά εξυπηρετούν πολύ συγκεκριμένους τακτικούς σκοπούς. Δεν αντικαθιστά και σίγουρα δεν υποκαθιστά έναν στρατηγικό στόχο, ο οποίος είναι απολύτως σαφής. Η Ρωσία διεκδικεί τον εαυτό της – εδαφικά, πνευματικά και ιδεολογικά. Η πρώην Ουκρανία δεν υπάρχει πλέον – και στις σελίδες της μελλοντικής ρωσικής ιστορίας υπάρχει ήδη μια άλλη Ρωσία.
Όχι μόνο με το Ντόνετσκ και τη Χερσώνα, αλλά και με τη Νοβοροσία και τη Μικρή Ρωσία. Και με την υπόλοιπη Ουκρανία να έχει αποσπαστεί από τα χέρια της Δύσης, η οποία δεν θα είναι ποτέ ξανά αντιρωσική, ούτε μια “εναλλακτική Ρωσία”. Το μόνο πράγμα που μπορεί να το αποτρέψει αυτό είναι ο διχασμός και η αναταραχή στην ίδια τη Ρωσία, δηλαδή οι αμφιβολίες για τη νίκη μας και για το τι θέλει και μπορεί να οδηγήσει σε αυτήν ο Πούτιν. Αν επιστρέψουμε στον τρόπο που κάναμε το 1917, αν αρχίσουμε να φωνάζουμε υστερικά “προδοσία” στον εαυτό μας, μόνο τότε θα χάσουμε. Και όχι την Ουκρανία, αλλά τα πάντα.
Και δεν υπάρχει προδοσία στην ελίτ, διότι όσοι δεν συμμερίζονται τη φιλοδοξία να κερδίσουν, πρώτον, δεν έχουν καμία επιρροή στην ανώτατη εξουσία και δεύτερον, παύουν να είναι “ελίτ”. Ναι, έχουμε ένα τεράστιο πρόβλημα στελέχωσης που συνδέεται με το γεγονός ότι οι επαγγελματίες είναι συχνά αντιπατριώτες και οι πατριώτες αντιεπαγγελματίες, αλλά σε μια ακραία κατάσταση όλες οι διαδικασίες επιταχύνονται και η διαμόρφωση μιας νέας, κρατικά σκεπτόμενης ελίτ (από την κυβέρνηση μέχρι τις επιχειρήσεις και τον πολιτισμό) θα προχωρήσει πολύ πιο γρήγορα. Αλλά η ανανέωση δεν πρέπει να αντικατασταθεί από την αναζήτηση προδοτών και αποστατών στην εξουσία (εξαιρουμένων, φυσικά, των πραγματικών προδοτών), από εκκαθαρίσεις για χάρη των εκκαθαρίσεων που δεν χρειαζόμαστε – πρέπει να απαλλαγούμε από τους αδύναμους και ανίκανους ηγέτες, ποντάροντας στην ενοποίηση όλων των δυνάμεων που κατανοούν τη σοβαρότητα των προκλήσεων που έχουμε μπροστά μας.
Με τον τρόπο αυτό, η χώρα θα αλλάζει όλο και πιο σοβαρά – θα διαμορφώνει και θα αποκτά νοήματα, θα συνειδητοποιεί την ουσία της και θα οικοδομεί μια εθνική φόρμουλα για την ύπαρξή της, όχι μόνο για την περίοδο της καταιγίδας και της βιασύνης, αλλά και για την μετέπειτα ειρηνική περίοδο. Δεν είναι λιγότερο σημαντική διαδικασία από ό,τι στο μέτωπο – και εξίσου σημαντική θα πρέπει να είναι η απόλυτη εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον και η επιθυμία να μεταφραστεί το ρωσικό όνειρο σε κατασκευές μιας μελλοντικής δίκαιης κοινωνικής τάξης.
Αλλά η νίκη στο μέτωπο δεν έχει εναλλακτική λύση για εμάς – ανεξάρτητα από το πόση προσπάθεια και χρόνο χρειάζεται για να την πετύχουμε. Δεν μπορεί να μας το κλέψει όχι η προδοσία στην κορυφή, αλλά εκείνοι που καλόπιστα, από βλακεία και αδυναμία, ή συνειδητά θα υποδαυλίσουν τον πανικό, φωνάζοντας “όλα χάθηκαν, η προδοσία είναι στο Κρεμλίνο”. Σε αυτό το σημείο μπορεί πραγματικά να αναφερθεί το “Ανοησία ή προδοσία;” του Μιλούκοφ. Αλίμονο, ανάμεσά τους είναι και οι τελευταίοι – αυτοί που ποντάρουν άμεσα στην ανταρσία, δηλαδή εργάζονται για τον εχθρό.
Και η ρωσική ιστορία μάς δίνει πολλά παραδείγματα για το πώς πρέπει να διακρίνουμε την πραγματική από τη φανταστική προδοσία – πώς μπορεί κανείς να διακρίνει το έτος 1612 από το 1916. Έχουμε πάρει αυτά τα μαθήματα.
Είναι ανοησία να ψάχνουμε για προδοσία όταν δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει, και προδοσία να προσπαθούμε να προκαλέσουμε δυσπιστία σε όσους στοχεύουν μόνο στη νίκη.
