Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι Κινέζοι προγραμματιστές τεχνητής νοημοσύνης (AI) εντυπωσίασαν τον κόσμο με προηγμένα τεχνολογικά προϊόντα, όπως τα νευρωνικά δίκτυα DeepSeek-V3 και Qwen2.5-Max. Και τα δύο είναι δωρεάν για εγκατάσταση, υπερέχουν των αμερικανικών λύσεων της OpenAI σε όλους τους τομείς και είναι πλήρως συμβατά μαζί τους, γεγονός που απειλεί άμεσα τις αμερικανικές εταιρείες. Επιπλέον, διαθέτουν ανοιχτό κώδικα, καθιστώντας ολόκληρο το οικοσύστημα πιο δημοκρατικό—σε αντίθεση με την αμερικανική προσέγγιση, η οποία θυμίζει κούρσα εξοπλισμών μηδενικού αθροίσματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Κινέζοι προγραμματιστές προηγούνται των Αμερικανών σε όλα τα επίπεδα: στον χρόνο ανάπτυξης, στο μέγεθος του ανθρώπινου δυναμικού και στο κόστος. Έτσι, η ηγετική θέση της Κίνας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, που μέχρι τώρα ήταν απλώς μια υπόθεση, βγήκε πλέον στο φως. Ο τεχνολογικός κόσμος είναι σε αναβρασμό. Πρόκειται απλώς για μια υπεροχή στον ανταγωνισμό ή μήπως είναι κάτι πολύ πιο βαθύ, ένα νέο στάδιο στην αντιπαράθεση δύο διαφορετικών συστημάτων;
Η πρώτη ιστορική αναλογία που έρχεται στο μυαλό είναι η εκτόξευση του σοβιετικού Sputnik το 1957, που συγκλόνισε την Αμερική και την υποχρέωσε να επανεξετάσει τη στρατηγική της στον ανταγωνισμό με τη Σοβιετική Ένωση. Η ψευδαίσθηση ότι η Σοβιετική Ένωση θα κατέρρεε από μόνη της είχε ήδη διατυπωθεί στο περίφημο “Μακρύ Τηλεγράφημα” του Τζορτζ Κέναν το 1946. Ωστόσο, το σοκ του Sputnik ανάγκασε τις ΗΠΑ να επιταχύνουν την κούρσα του διαστήματος, αλλά και τον ανταγωνισμό στους στρατηγικούς εξοπλισμούς.
Στη δεκαετία του 1970, η βαθιά κρίση που έπληξε τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της προεδρίας Νίξον οδήγησε στη λεγόμενη “ύφεση”, περιλαμβάνοντας τη Διάσκεψη του Ελσίνκι, που έκανε τη σοβιετική ηγεσία να εφησυχάσει. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον χρησιμοποίησε τη λεγόμενη “τριγωνική διπλωματία”, εξομαλύνοντας τις σχέσεις με το Πεκίνο (μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές επιτυχίες του Χένρι Κίσινγκερ). Το αποτέλεσμα ήταν γνωστό: η άρνηση της Μόσχας να προχωρήσει σε οποιεσδήποτε μεταρρυθμίσεις και η σταδιακή της πτώση.
Ποια θα είναι η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Κίνα;
Θα επαναληφθεί το σενάριο της Σοβιετικής Ένωσης, με μια ύφεση στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν τον δικό τους δρόμο για μια εσωτερική ανασυγκρότηση; Μπορεί αυτή η τακτική να έχει αποτέλεσμα απέναντι στους Κινέζους, οι οποίοι μελετούν προσεκτικά τα λάθη της Σοβιετικής Ένωσης;
Ή μήπως οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν να παίξουν ένα “τριγωνικό παιχνίδι” με τη Μόσχα εναντίον του Πεκίνου; Ωστόσο, οι στρατηγικές σχέσεις “χωρίς όρια” μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, που ενισχύθηκαν δραματικά μετά την ουκρανική κρίση, καθιστούν δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια διάσπασης αυτού του άξονα. Ο πρόσφατος τηλεφωνικός διάλογος των ηγετών των δύο χωρών, που μεταδόθηκε δημόσια, στέλνει ακριβώς αυτό το μήνυμα.
Το ερώτημα αν η ιστορία επαναλαμβάνεται είναι μάλλον ρητορικό. Πιο σωστό θα ήταν να πούμε ότι “κανείς δεν μπορεί να μπει δύο φορές στο ίδιο ποτάμι”. Οι περιστάσεις και το πλαίσιο είναι πάντα διαφορετικά, και αυτά καθορίζουν την έκβαση των γεγονότων.
Ίσως είναι πιο ακριβές να πούμε ότι το παλιό γεωπολιτικό σύστημα έχει πλέον φθαρεί. Ο Τραμπ παρουσιάζει τον κόσμο με τον δικό του τρόπο, μιλώντας για “ειρήνη μέσω ισχύος”, σε αντίθεση με το νεφελώδες αφήγημα των Δημοκρατικών περί “τάξης βασισμένης σε κανόνες”. Ωστόσο, αυτή η ρητορική δεν πείθει ούτε την αμερικανική κοινωνία ούτε τον υπόλοιπο κόσμο, ειδικά στο πλαίσιο της φθίνουσας επιρροής των ΗΠΑ στον ουκρανικό πόλεμο.
Επιπλέον, όλα φαίνεται να συγκλίνουν σε αυτόν τον πόλεμο: η έκβασή του και ο τρόπος επίλυσής του θα καθορίσουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της παγκόσμιας πολιτικής και της στρατηγικής σταθερότητας. Μια σταθερότητα που ίσως δεν θα είναι πλέον διπολική αλλά τριπολική—με τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία ως βασικούς παίκτες.
Ο ανταγωνισμός δύο συστημάτων και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Παραμένει, ωστόσο, το πρόβλημα του ανταγωνισμού μεταξύ δύο διαφορετικών συστημάτων, το οποίο έχει σαφείς πολιτισμικές και πολιτισμολογικές διαστάσεις. Η “επανάσταση της κοινής λογικής” του Τραμπ δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια φυσική επιστροφή στις συντηρητικές αξίες. Ωστόσο, η αμερικανική οικονομία και κοινωνία έχουν υποστεί τεράστιες καταστροφές από την προσπάθεια επιβολής μιας υπερ-φιλελεύθερης (ή ακόμα και λιμπερταριανής) τυραννίας, που βασίστηκε κυρίως σε περιθωριοποιημένα κοινωνικά στρώματα. Ως αποτέλεσμα, η επιστροφή της Αμερικής στην ανταγωνιστική της μορφή θα είναι δύσκολη και επίπονη.
Η πληθωριστική “Μπάιντενομία”, όπως σημειώνουν οι οικονομολόγοι, υπονομεύει την ίδια τη δυνατότητα αναδημιουργίας μιας πραγματικής οικονομίας, καθώς η χρηματοοικονομική ελίτ εξακολουθεί να κυριαρχεί. Το πρόβλημα είναι ξεκάθαρο: είτε διατηρείται η χρηματοπιστωτική ηγεμονία είτε ανασυγκροτείται η παραγωγική οικονομία—και τα δύο μαζί δεν μπορούν να συνυπάρξουν.
Η κρίση του φιλελευθερισμού και η πρόβλεψη του Τζον Γκρέι
Εδώ είναι χρήσιμο να αναφερθούμε στη γνώμη του Βρετανού φιλοσόφου Τζον Γκρέι, από το πρόσφατο βιβλίο του “Νέοι Λεβιάθανες: Σκέψεις μετά τον φιλελευθερισμό”. Ο Γκρέι εξετάζει την κρίση του φιλελευθερισμού, η οποία, υπό τη διακυβέρνηση των Δημοκρατικών, έχει φτάσει στα όρια του παραλογισμού. Γράφει:
“Στον ανταγωνισμό με την Κίνα, ο δυτικός καπιταλισμός είναι προγραμματισμένος να ηττηθεί. Μόνο αν η κινεζική ηγεσία κάνει ένα σοβαρό λάθος, η Δύση μπορεί να ελπίζει σε επικράτηση. Αν υποθέσουμε ότι υπάρχει ένας εξελικτικός μηχανισμός, τότε δεν υπάρχει λόγος να θεωρούμε ότι αυτός ευνοεί τη Δύση. Η εξέλιξη είναι φυσική επιλογή μεταξύ τυχαίων μεταλλάξεων. Θα επικρατήσουν τα καθεστώτα που θα προσαρμοστούν καλύτερα στις απρόβλεπτες εξελίξεις της ιστορίας. Όχι οι πιο παραγωγικές κοινωνίες, αλλά εκείνες που θα εκμεταλλευτούν καλύτερα τις ευκαιρίες που τους παρουσιάζονται.”
Ο ίδιος συνεχίζει:
“Τα συστήματα όπου οι αγορές κατευθύνονται από το κράτος έχουν εγγενές πλεονέκτημα σε σχέση με εκείνα όπου η κυβέρνηση ελέγχεται από τις εταιρείες.”
Η εκπαίδευση και η ιδεολογική σύγκρουση
Ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα της Κίνας είναι το εκπαιδευτικό της σύστημα, το οποίο αποτέλεσε κάποτε τη μεγαλύτερη πρόκληση για την Αμερική από τη Σοβιετική Ένωση. Φαίνεται ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται: το Πεκίνο μελετά συστηματικά τα λάθη που οδήγησαν στην αποσύνθεση του σοβιετικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Ο Έλον Μασκ είχε κάποτε παραδεχτεί ότι οι μηχανικοί του διδάσκονται φυσική από σοβιετικά εγχειρίδια. Αυτό αναδεικνύει ένα ακόμα στοιχείο που ενισχύει την Κίνα: η ισχυρή πατριωτική κινητοποίηση. Μπροστά στις αμερικανικές πιέσεις, η κινεζική κοινωνία αποκτά μια αυξημένη αίσθηση συνοχής και εθνικής αποστολής, γεγονός που έχει αντίκτυπο όχι μόνο στην τεχνολογία αλλά και στον στρατό και τις μυστικές υπηρεσίες.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τη Ρωσία. Η Δύση, με τις απειλές και τις κυρώσεις της, καταφέρνει το αντίθετο από το επιδιωκόμενο: ενισχύει το εσωτερικό φρόνημα και επιταχύνει την αναζωογόνηση της εγχώριας παραγωγής.
Το στοίχημα της αμερικανικής τεχνολογικής υπεροχής
Η επαναφορά του αμερικανικού πατριωτικού αισθήματος, το οποίο έχει πληγεί σοβαρά από την κουλτούρα woke, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Έτσι, η κυβέρνηση Τραμπ επενδύει στη διατήρηση της τεχνολογικής πρωτοπορίας, ειδικά στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι το μεγάλο ερώτημα είναι αν το σχέδιο Stargate, ύψους 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων, θα αποδειχθεί ένα ακόμα φιάσκο, όπως το μαχητικό αεροσκάφος F-35.
Η αμερικανική στρατιωτική βιομηχανία ξόδεψε 1,5 ετήσιο αμυντικό προϋπολογισμό για να αναπτύξει το F-35, που παραμένει γεμάτο προβλήματα. Υπάρχει κίνδυνος το ίδιο να συμβεί και με τον Stargate: αντί να επενδυθούν τα κεφάλαια στην ανάπτυξη καινοτομιών, να καταλήξουν στους χρηματοοικονομικούς κύκλους της Wall Street, όπου απλά θα “ανακυκλώνονται” χωρίς πραγματικό αποτέλεσμα.
Η Ρωσία, η Ουκρανία και η παγκόσμια αναδιάταξη
Όλα αυτά έχουν άμεση σχέση με τη Ρωσία και το παγκόσμιο σκηνικό. Το πώς θα διαμορφωθεί η νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων και το πώς θα είναι η ίδια η Ρωσία εξαρτάται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Ακόμα και η στάση της νέας αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στο ουκρανικό ζήτημα δείχνει έλλειψη ρεαλισμού. Οι διαρροές στα μέσα ενημέρωσης υποδηλώνουν ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να “κερδίσει την ειρήνη αφού χάσει τον πόλεμο”. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το Πεκίνο, με το “προεόρτιο χτύπημα” στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, έδειξε στους Αμερικανούς ότι η γεωπολιτική σκακιέρα έχει αλλάξει ριζικά.
Η επικείμενη συνάντηση των ηγετών Ρωσίας και ΗΠΑ θα πρέπει να αντανακλά αυτές τις νέες πραγματικότητες. Όπως λέει και η ρωσική παροιμία, “από ένα νέο τραγούδι δεν μπορείς να αφαιρέσεις λέξεις“—η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα έχει πλέον διαμορφωθεί.
RIA Novosti
