Και όμως, βρισκόμαστε στην κόψη του ξυραφιού. Το 2026 αρχίζει να θυμίζει επικίνδυνα το 1929, σύμφωνα με έναν από τους πιο έγκυρους οικονομικούς δημοσιογράφους παγκοσμίως.Στο πρόσφατο επεισόδιο του podcast Trumponomics του Bloomberg (10 Ιουνίου 2026), η Stephanie Flanders, επικεφαλής του τμήματος Κυβερνητικής Οικονομίας, φιλοξένησε τον Andrew Ross Sorkin – παρουσιαστή του CNBC, αρθρογράφο των New York Times και συγγραφέα του πρόσφατου best-seller «1929: Inside the Greatest Crash in Wall Street History».
Η συζήτηση προκαλεί ανησυχία
Οι παγκόσμιες αγορές δείχνουν «τρομακτικές ομοιότητες» με την εποχή πριν από τη Μεγάλη Κατάρρευση, ενώ οι μνήμες της κρίσης του 2008 έχουν ήδη ξεθωριάσει.Ο Sorkin, βασισμένος σε προσωπικά ημερολόγια, σημειώσεις και αρχεία της εποχής, υποστηρίζει ότι επαναλαμβάνονται επικίνδυνα στοιχεία: υπερβολική αισιοδοξία, μαζική συμμετοχή μικροεπενδυτών (retail), φούσκα γύρω από μετασχηματιστικές τεχνολογίες και συστηματική χαλάρωση ρυθμιστικών κανόνων.
Ο Sorkin, βασισμένος σε εκτενή έρευνα με προσωπικά ημερολόγια, αρχεία και ντοκουμέντα της εποχής, εντοπίζει «eerie parallels» (τρομακτικές ομοιότητες) ανάμεσα στο σήμερα και στα τέλη της δεκαετίας του 1920: μετασχηματιστική τεχνολογία, πλημμύρα μικροεπενδυτών (retail investors), υπερβολική μόχλευση, απληστία και –το πιο ανησυχητικό– συστηματική απορρύθμιση και χαλάρωση των «δικλίδων ασφαλείας».
Επιστροφή στην «άγρια Δύση» των αγορών
Όπως τόνισε ο Sorkin, μετά το κραχ του 1929 οι άνθρωποι αρχικά κατηγορούσαν τον εαυτό τους για το FOMO – τον φόβο ότι θα μείνουν εκτός του ράλι. Μέχρι το 1932 η ανεργία στις ΗΠΑ έφτασε το 25% και η οικονομία κατέρρευσε.Σήμερα, οι ρυθμιστικές δικλίδες ασφαλείας ξηλώνονται ξανά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι Goldman Sachs και Morgan Stanley, που αναλαμβάνουν την IPO της SpaceX, εκδίδουν εσωτερικές υπεραισιόδοξες εκθέσεις με προβλέψεις μέχρι το 2030 και 2040 για να διευκολύνουν την πώληση μετοχών σε μικροεπενδυτές. Μια πρακτική που είχε απαγορευθεί μετά τη φούσκα των dot-com, αλλά οι κανόνες άλλαξαν.
Παράλληλα, τα κρυπτονομίσματα εισβάλλουν στα συνταξιοδοτικά προγράμματα 401(k), ενώ προϊόντα private credit και venture capital «πακετάρονται» και διατίθενται στο ευρύ κοινό με ελάχιστο έλεγχο.Η φούσκα της AI και το δίλημμα της μόχλευσηςΗ Stephanie Flanders ρώτησε για τον ρόλο της τεχνολογίας. Το 1929 η φούσκα τροφοδοτήθηκε από πραγματικές καινοτομίες (αυτοκίνητο, ραδιόφωνο, ηλεκτρισμός). Σήμερα κυριαρχεί η υστερία γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο Sorkin ανέφερε συζήτηση με τον Jeff Bezos, ο οποίος θεωρεί τις φούσκες αναπόφευκτο κομμάτι της προόδου, αλλά τόνισε τον κίνδυνο της υπερμόχλευσης.Ο ίδιος ο Sorkin εκφράζει διπλή ανησυχία για την AI: είτε η επένδυση δεν αποδώσει και σκάσει η φούσκα, είτε αποδώσει με τρόπο που προκαλέσει μαζική ανεργία.
Το μάθημα του 1929:
Ο Sorkin δεν προβλέπει με βεβαιότητα κραχ, αλλά προειδοποιεί ότι στο τέλος του 1929 η πτώση ήταν «μόνο» ~17%. Πολλοί θα έλεγαν «δεν τρέχει τίποτα». Κι όμως, ακολούθησε η Μεγάλη Ύφεση με ανεργία 25% το 1932.
Όπως το 1929, οι μικροεπενδυτές ορμούν μαζικά, φοβούμενοι να μείνουν εκτός. Μετά το κραχ, πολλοί κατηγορούσαν τον εαυτό τους. Σήμερα, η μνήμη είναι κοντή και η απληστία μεγάλη.
Το ανατριχιαστικό συμπέρασμα
Ο Sorkin προειδοποιεί ότι πολλές προηγούμενες πτώσεις (1987, dot-com) δεν εξελίχθηκαν σε βαθιά ύφεση επειδή δεν «μόλυναν» το πιστωτικό σύστημα. Σήμερα όμως το ρίσκο είναι μεγαλύτερο.Κλείνοντας, θυμίζει: Αν κοιτούσες μόνο το τέλος του 1929 χωρίς να γνωρίζεις τι ακολούθησε, θα έβλεπες πτώση μόλις 17% και θα έλεγες «δεν έγινε και τίποτα». Κι όμως, ακολούθησε η μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή του 20ού αιώνα.Η απληστία, η σύντομη μνήμη και η απορρύθμιση έχουν στήσει ξανά το σκηνικό. Το ερώτημα είναι αν η σημερινή αγορά θα αντέξει το επόμενο σοκ.
