Εν αναμονή της προγραμματισμένης για σήμερα τηλεφωνικής συνομιλίας με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το Σαββατοκύριακο έγινε σημαντική δουλειά, πολλά έχουν ήδη επιτευχθεί και οι πιθανότητες σύναψης συμφωνίας είναι πολύ μεγάλες. Η αισιοδοξία του Τραμπ έρχεται σε αντίθεση όχι μόνο με τα συγκρατημένα σχόλια της ρωσικής ηγεσίας, αλλά και με τις δηλώσεις που ακούγονται από το Κίεβο και την Ευρώπη.
Αν και η Ευρώπη δεν συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις — η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας παραδέχθηκε μάλιστα ότι η ΕΕ «ψάχνει, αλλά δεν βρίσκει τρόπο να συμμετάσχει» —, οι πολυάριθμες δηλώσεις από Λονδίνο και Παρίσι σχετικά με «ειρηνευτικές δυνάμεις» (που δήθεν είναι έτοιμες να σταλούν στην Ουκρανία χωρίς τη συγκατάθεση της Ρωσίας) δεν βοηθούν το Κίεβο να αποδεχθεί τη νέα πραγματικότητα, δηλαδή ότι δεν θα υπάρξουν δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας. Γιατί, λοιπόν, ο Τραμπ είναι τόσο αισιόδοξος;
Μερικώς, αυτό οφείλεται στην πεποίθησή του ότι μπορεί να πιέσει το Κίεβο και ότι ο Ζελένσκι θα αναγκαστεί να συμφωνήσει σε όσα διαπραγματευτεί ο Αμερικανός πρόεδρος με τον Πούτιν. Η γνώμη της Ευρώπης δεν απασχολεί ιδιαίτερα τον Τραμπ: ξέρει να μπλοφάρει και κατανοεί ότι η Ευρώπη απλώς προσποιείται πως είναι έτοιμη να κλιμακώσει την κατάσταση, ενώ στην πραγματικότητα έχει αδύναμα χαρτιά και δεν μπορεί να παίξει ανεξάρτητο ρόλο στην Ουκρανία.
Έτσι, το μόνο πραγματικό εμπόδιο για τον Τραμπ προς μια συμφωνία είναι ο Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο Ρώσος πρόεδρος δεν πρόκειται ούτε να υποχωρήσει εύκολα ούτε να βασιστεί στις υποσχέσεις του Τραμπ, παρόλο που είναι διατεθειμένος να διαπραγματευτεί σοβαρά μαζί του. Η Ουκρανία είναι μόνο ένα μέρος του παιχνιδιού, αλλά ένα ζωτικής σημασίας κομμάτι για τη Ρωσία.
Η πρόταση του Τραμπ για 30ήμερη εκεχειρία δεν απορρίφθηκε αμέσως από τον Πούτιν, ακριβώς για αυτόν τον λόγο — παρά το γεγονός ότι είναι προφανώς ασύμφορη για τη Ρωσία. Ωστόσο, οι διαφωνίες εντός της Δύσης για την Ουκρανία είναι προς όφελος της Μόσχας, καθώς η στάση του Τραμπ προκαλεί σοκ και πανικό στην Ευρώπη, αλλά και στο Κίεβο, γεγονός που συμβάλλει στην επίτευξη των ρωσικών στόχων. Ο κύριος στόχος της Ρωσίας είναι ξεκάθαρος: η Ουκρανία πρέπει να βγει από τη σφαίρα επιρροής της Δύσης.
Είναι έτοιμος ο Τραμπ να το αποδεχθεί;
Η επιθυμία του να τερματίσει τη σύγκρουση είναι προφανής: δεν στοχεύει να επιφέρει στρατηγική ήττα στη Ρωσία (δηλαδή να εντάξει την Ουκρανία στη Δύση για να αποτρέψει την πιθανή μελλοντική επανένωσή της με τη Ρωσία). Δεν βλέπει την Ουκρανία ως εργαλείο για συνεχή πίεση στη Ρωσία, ούτε για την παρεμπόδιση της συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης.
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ δεν συμμερίζεται τα περισσότερα κίνητρα των αμερικανών και ευρωπαίων ατλαντιστών. Παρόλα αυτά, δεν σκοπεύει να «παραδώσει» την Ουκρανία στη Ρωσία. Θέλει να χρησιμοποιήσει τις όποιες «παραχωρήσεις» του για να βελτιώσει τις σχέσεις με το Κρεμλίνο, να τερματίσει την αντιπαράθεση και ακόμη και να αλλάξει την παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία. Ταυτόχρονα, θέλει να μεταθέσει την οικονομική (όχι στρατιωτική) ευθύνη για την Ουκρανία στην Ευρώπη.
Αυτοί οι υπολογισμοί του Τραμπ είναι ξεκάθαροι, και για αυτό ο Πούτιν είναι διατεθειμένος να συζητήσει σοβαρά μαζί του. Ωστόσο, η έναρξη διαπραγματεύσεων δεν σημαίνει ότι η Ρωσία αποδέχεται τους όρους του Τραμπ. Αυτά που ο Τραμπ είναι ήδη διατεθειμένος να παραχωρήσει στο θέμα της Ουκρανίας δεν είναι αρκετά για τη Ρωσία, αλλά απλώς δημιουργούν το πλαίσιο για ουσιαστικές συνομιλίες.
Η Μόσχα δεν σκοπεύει να διαπραγματευτεί με το Κίεβο, τουλάχιστον όχι πριν συμφωνήσει πρώτα με την Ουάσινγκτον. Η Ρωσία δεν πρόκειται να δεχθεί μια απλή 30ήμερη εκεχειρία, καθώς κάτι τέτοιο δεν επιλύει κανένα βασικό ζήτημα.
Το βασικό ερώτημα είναι: τι θα συμβεί μετά την εκεχειρία;
— Πότε και πώς θα ανακοινωθεί η διακοπή της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία;
— Πότε και πώς θα διατυπωθεί η απόσυρση της Ουκρανίας από το ΝΑΤΟ και η άρνηση του ΝΑΤΟ να την εντάξει, πιθανώς μέσω συμφωνιών με τη Ρωσία;
— Πότε θα αποκτήσει η Ρωσία πλήρη έλεγχο στις τέσσερις νέες περιφέρειες της Ομοσπονδίας;
— Πώς και πότε θα διαμορφωθεί μια νέα ουκρανική κυβέρνηση ικανή να συνάψει συμφωνίες με τη Ρωσία;
— Πότε και πώς θα αρθούν οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής των παγωμένων ρωσικών συναλλαγματικών αποθεμάτων;
Αυτά τα ζητήματα δεν μπορούν να αναβληθούν για μετά την εκεχειρία. Ναι, η τελική υπογραφή τους μπορεί να γίνει μετά την παύση των εχθροπραξιών, αλλά η λεπτομερής διαπραγμάτευση και η βασική συναίνεση πρέπει να επιτευχθούν πριν, διαφορετικά η εκεχειρία δεν θα πραγματοποιηθεί.
Έτσι, ο Τραμπ και ο Πούτιν έχουν πολλά να συζητήσουν — τόσο σήμερα όσο και στη μελλοντική τους προσωπική συνάντηση.
Πετρ Ακόποφ
