Ο κλοιός της ψηφιακής επιτήρησης σφίγγει. Η Κυπριακή Δημοκρατία ετοιμάζεται να θέσει ως ελάχιστο όριο ηλικίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα 15 έτη. Το νομοσχέδιο, που θα ενσωματωθεί στην εφαρμογή «Ψηφιακός Πολίτης», θα επιβάλλει την υποχρεωτική επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών, με στόχο την προστασία των ανηλίκων. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί ένα κοινό σύστημα age verification, το οποίο ήδη δοκιμάζεται σε έξι χώρες – ανάμεσά τους η Κύπρος και η Ελλάδα. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: πρόκειται για πραγματική προστασία των παιδιών ή για μια ακόμα ψηφιακή παγίδα που θα μετατρέψει κάθε χρήστη σε έναν εύκολα αναγνωρίσιμο αριθμό;
Το νομοσχέδιο: Όριο ηλικίας τα 15 και «κλείδωμα» μέσω «Ψηφιακού Πολίτη»
Η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη προχωρά στην υλοποίηση ενός αυστηρού πλαισίου για τη χρήση των social media από ανηλίκους. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, το όριο ηλικίας για τη δημιουργία και διατήρηση λογαριασμού ορίζεται στα 15 έτη .
Η καινοτομία βρίσκεται στον μηχανισμό εφαρμογής. Η επαλήθευση της ηλικίας δεν θα γίνεται με απλή δήλωση (όπως το σημερινό «κλικ στο “είμαι 18+”»), αλλά μέσω της εθνικής εφαρμογής «Ψηφιακός Πολίτης» . Το νομοσχέδιο, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ εντός του έτους, θα ορίζει με σαφήνεια:
-
Το πεδίο εφαρμογής.
-
Την υποχρέωση των πλατφορμών για επαλήθευση ηλικίας.
-
Τις κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
-
Τις μεταβατικές διατάξεις .
Ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον αποτελεί «ύψιστη προτεραιότητα» της διακυβέρνησής του .
Το ευρωπαϊκό «όπλο»: Μια εφαρμογή age verification σε 6 χώρες
Η Κύπρος δεν κινείται μόνη της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με πρόεδρο την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε μια νέα εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας, η οποία σχεδιάζεται να γίνει το κοινό εργαλείο για ολόκληρη την ΕΕ .
Η εφαρμογή, που ήδη δοκιμάζεται σε έξι χώρες (Γαλλία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Δανία και Κύπρο), επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν την ηλικία τους χρησιμοποιώντας το διαβατήριο ή την ταυτότητά τους, χωρίς να αποκαλύπτουν άλλα προσωπικά δεδομένα . Η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η εφαρμογή είναι «δωρεάν, εύκολη στη χρήση, ανώνυμη και ανοιχτού κώδικα» .
Το δίλημμα: Προστασία ή ψηφιακός έλεγχος;
Το επίσημο αφήγημα είναι η προστασία των ανηλίκων. Η φον ντερ Λάιεν ήταν κατηγορηματική: ένα στα έξι παιδιά πέφτει θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού, και τα social media είναι σχεδιασμένα να είναι εθιστικά .
Ωστόσο, η παγίδα είναι εμφανής. Για να αποδείξει κανείς την ηλικία του, θα πρέπει να συνδέσει την ψηφιακή του ταυτότητα (μέσω «Ψηφιακού Πολίτη») με κάθε λογαριασμό social media. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρήστης – ανήλικος ή ενήλικας – θα είναι πλήρως αναγνωρίσιμος από το κράτος και τις πλατφόρμες.
Αυτό που παρουσιάζεται ως «εργαλείο προστασίας» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ένα σύστημα απόλυτου ψηφιακού ελέγχου. Το ερώτημα που κανείς δεν απαντά είναι: τι θα γίνει με τα δεδομένα αυτά; Ποιος θα έχει πρόσβαση; Και πόσο εύκολο θα είναι, στο μέλλον, ένα κράτος να χρησιμοποιήσει αυτή την υποδομή για να φιμώσει αντιφρονούντες ή να παρακολουθήσει κάθε έκφανση της ψηφιακής ζωής των πολιτών;
Η ελληνική σύνδεση και η ευρωπαϊκή προοπτική
Η Ελλάδα, υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, έχει ήδη ανακοινώσει ανάλογη ρύθμιση, η οποία θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027 . Η Γαλλία, υπό τον Εμανουέλ Μακρόν, συγκαλεί τηλεδιάσκεψη κορυφής για ένα πανευρωπαϊκό σχέδιο απαγόρευσης των social media για ανηλίκους .
Η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη: η Ευρώπη βαδίζει προς μια ενιαία, υποχρεωτική ψηφιακή ταυτοποίηση για την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Η προστασία των παιδιών είναι το πρόσχημα. Η δημιουργία ενός απόλυτα ελέγξιμου ψηφιακού πληθυσμού είναι ο απώτερος σκοπός.
Συμπέρασμα: Η φυλακή χτίζεται με καλές προθέσεις
Η προστασία των ανηλίκων είναι ιερή υποχρέωση. Κανείς λογικός άνθρωπος δεν διαφωνεί με την ανάγκη να προστατευτούν τα παιδιά από την επικίνδυνη έκθεση και τον εθισμό.
Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε φορά που ένα κράτος ζητά περισσότερα δεδομένα «για την ασφάλειά μας», τα δεδομένα αυτά τελικά χρησιμοποιούνται για τον έλεγχό μας. Η ψηφιακή φυλακή δεν χτίζεται με τανκς και συρματοπλέγματα. Χτίζεται με εφαρμογές, υποσχέσεις ανωνυμίας, και την εύλογη αγωνία των γονιών.
Η Κύπρος και η Ευρώπη μπαίνουν σε έναν επικίνδυνο δρόμο. Το ερώτημα δεν είναι αν θα προστατευθούν τα παιδιά – αλλά ποιος θα προστατεύσει εμάς από αυτούς που θα διαχειρίζονται τα ψηφιακά μας «λουκέτα».
