Τα αντιαεροπορικά πυραυλικά συστήματα S–400, τα οποία απέκτησε η Τουρκία από τη Ρωσία, φέρεται να πωλήθηκαν σε χώρα του Περσικού Κόλπου, όπως αποκάλυψε η τουρκική εφημερίδα «Hürriyet».
«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαθέτω, τα S-400 έχουν πωληθεί σε τρίτη χώρα.
Η συμφωνία αναμένεται να ανακοινωθεί σήμερα [10 Ιουλίου – SP].
Τα συστήματα αποστέλλονται σε μία από τις χώρες του Περσικού Κόλπου», υποστηρίζει ο δημοσιογράφος της «Hürriyet», Abdulkadir Selvi.
Οι σχετικές διαδικασίες φέρεται να βρίσκονταν σε εξέλιξη την προηγούμενη ημέρα, προκειμένου να «διορθωθούν ορισμένα προβλήματα», τα οποία, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, είχαν επιλυθεί έως τα μεσάνυχτα.
Σύμφωνα με ορισμένες πηγές του δημοσιογράφου, ο αγοραστής ήταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ άλλες αναφέρουν ότι το Κατάρ ήταν η χώρα που απέκτησε τα συστήματα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι δύο χώρες έχουν αυξημένες ανάγκες σε συστήματα αεράμυνας, λόγω της κλιμάκωσης της έντασης στην περιοχή μετά τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, οι τουρκικές αρχές δεν έχουν προχωρήσει σε επίσημη ανακοίνωση για τη συμφωνία.
Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς συνδέεται αυτή η εξέλιξη με την αρχική συμφωνία αγοράς των S-400.
Έχει ενημερωθεί και έχει δώσει τη συγκατάθεσή της η Ρωσία;
Είναι δύσκολο να θεωρηθεί πιθανό ότι η Μόσχα θα συμφωνούσε εύκολα, δεδομένου ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από το Ιράν σχετικά με την πώληση ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού σε αραβικές χώρες.
Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η Άγκυρα να έλαβε προηγουμένως το «πράσινο φως» από τη Ρωσία.
«Υπάρχει ένας κανόνας στη διεθνή αγορά όπλων, σύμφωνα με τον οποίο δεν επιτρέπεται η μεταφορά οπλικών συστημάτων που έχουν παραχθεί στο εξωτερικό χωρίς τη συγκατάθεση του κατασκευαστή», αναφέρει ο Evgeny Semibratov, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών και Προβλέψεων του Πανεπιστημίου RUDN.
«Επομένως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, θεωρώ ότι θα υπάρξουν επαφές μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας.
Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ούτε το ενδεχόμενο επιστροφής των S-400 στη Ρωσία ούτε την απλή μεταφορά τους σε στρατιωτική αποθήκη στην Τουρκία».
Στην πραγματικότητα, το ζήτημα αυτό είχε τεθεί και στο παρελθόν.
Η Τουρκία είχε δηλώσει επισήμως το 2017 ότι χρειαζόταν τα συγκεκριμένα συστήματα για την ενίσχυση της αεράμυνάς της απέναντι σε πιθανές απειλές από τη Συρία.
Ωστόσο, οι συνθήκες έχουν πλέον αλλάξει.
Ως εκ τούτου, μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα S-400 δεν βρίσκονται σήμερα σε ενεργό επιχειρησιακή χρήση και ότι είτε θα μπορούσαν να επιστραφούν στη Ρωσία είτε, στην πράξη, να παραμείνουν αποθηκευμένα σε κάποια στρατιωτική εγκατάσταση, χωρίς ουσιαστική αξιοποίηση.
Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να μεταπωλήσει τα συστήματα κατά παράβαση προηγούμενων συμφωνιών –και ο εκπρόσωπος Τύπου του Ρώσου προέδρου, Dmitry Peskov, έχει ήδη χαρακτηρίσει το θέμα ιδιαίτερα ευαίσθητο για τη Μόσχα– τότε η Άγκυρα ενδέχεται να χάσει την εικόνα του αξιόπιστου εταίρου στη διεθνή αγορά εξοπλισμών.
Είναι σαφές ότι ο Recep Tayyip Erdogan επιχειρεί να βελτιώσει τις σχέσεις του με τον Donald Trump.
Ωστόσο, εάν οι Δημοκρατικοί επιστρέψουν στον Λευκό Οίκο, είναι πιθανό να συνεχίσουν τις πιέσεις ώστε η Τουρκία να περιοριστεί στη συμμετοχή της σε μεγάλα στρατιωτικά προγράμματα του ΝΑΤΟ.
Έτσι, η Άγκυρα, με τις σημερινές επιλογές της, ενδέχεται να δημιουργεί προβλήματα για τη δική της στρατηγική θέση στο μέλλον.
De facto σύμμαχος
Όσον αφορά την πιθανή μεταφορά των συστημάτων στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι σχέσεις των Ρώσων με αμφότερες τις πλευρές είναι σήμερα χειρότερες απ’ ό,τι ήταν με την Τουρκία το 2017, όταν πραγματοποιήθηκε η πώληση των συστημάτων.
Ως εκ τούτου, από τη σκοπιά των γεωπολιτικών αλληλεπιδράσεων, μια τέτοια εξέλιξη πιθανότατα δεν θα ερχόταν σε ιδιαίτερη αντίθεση με τα ρωσικά συμφέροντα.
Αυτό, βεβαίως, θα αποτελούσε απειλή για τον de facto σύμμαχο της Ρωσίας στην περιοχή, την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Ωστόσο, η στρατιωτικοτεχνική υποστήριξη και η επιχειρησιακή λειτουργία των συστημάτων S-400 είναι ουσιαστικά αδύνατες χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας. Επομένως, για τους Ρώσους, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει και έναν επιπλέον μοχλό επιρροής.
Σε κάθε περίπτωση, μια τέτοια κίνηση, σε θεωρητικό επίπεδο, θα μπορούσε να μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων προς όφελος του αραβικού κόσμου.
Σε κάποιο βαθμό, μάλιστα, θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη και στρατηγικά επωφελής για το ίδιο το Ιράν.
Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα παρείχε στη Ρωσία τη δυνατότητα όχι μόνο να προμηθεύσει την Τεχεράνη με συστήματα αεράμυνας, αλλά ενδεχομένως και να υπάρξει μια βαθύτερη ανταλλαγή τεχνολογίας.
Προφανώς, δεν πρόκειται να εξαχθούν ρωσικά συστήματα αεράμυνας στην παρούσα συγκυρία, όμως η μεταφορά αδειών παραγωγής για τα συστήματα S-300 και S-400 στο Ιράν είναι απολύτως εφικτή.
«Ας διευκρινίσουμε εξαρχής ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις πληροφορίες που προέρχονται από τη Hurriyet μόνο ως υποθετικές, καθώς δεν έχει υπάρξει ούτε επίσημη επιβεβαίωση ούτε διάψευση», σημειώνει ο στρατιωτικοπολιτικός αναλυτής Vladimir Sapunov.
«Ωστόσο, η χρονική συγκυρία της δημοσίευσης αυτού του υλικού έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ μόλις είχε ολοκληρωθεί και ως αποτέλεσμα διαμορφώθηκε αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε “πνεύμα της Άγκυρας”.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σοβαρή δήλωση που εκδόθηκε στο τέλος της συνόδου κορυφής, η οποία όχι μόνο χαρακτήρισε τη Ρωσία ως τη βασική απειλή —κάτι που είχε αναφερθεί και στο παρελθόν— αλλά, κυρίως, ενέκρινε τις ουκρανικές επιθέσεις μέσα στο ρωσικό έδαφος, οι οποίες θα μπορούσαν να πλήξουν το οικονομικό δυναμικό της χώρας μας».
Κατά τη διάρκεια της συνόδου συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, ζητήματα που αφορούν την πυρηνική αποτροπή της Ρωσίας.
Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης βρίθουν από αναφορές ότι το ΝΑΤΟ ενδέχεται να προετοιμάζει μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της Ρωσίας έως το 2030.
Και δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι σχετικά σχέδια βρίσκονται ήδη στα γραφεία των στρατιωτικών ηγεσιών.
Διαφορετική συγκυρία
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η Τουρκία αποφάσισε την αγορά των S-400 σε μια εντελώς διαφορετική ιστορική συγκυρία.
Τότε, ο Erdogan θεωρούσε τη Ρωσία έναν από τους πυλώνες μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, λιγότερο εξαρτημένης από την Ουάσινγκτον.
Σήμερα, όμως, αυτή η προσέγγιση έχει αλλάξει.
Η Τουρκία, μέσω των συμμάχων και των ενεργειών της, έχει εμπλακεί σε εξελίξεις στη Συρία, ενώ προηγουμένως το Nagorno-Karabakh πέρασε υπό τον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν.
Παράλληλα, πέρυσι υπογράφηκε συμφωνία για το άνοιγμα του Διαδρόμου του Zangezur —τον οποίο ορισμένοι αποκαλούν «Διάδρομο του Trump»— παρακάμπτοντας τη Ρωσία.
Και τα τρία αυτά ζητήματα βρίσκονται σε σαφή αντίθεση με τα ρωσικά συμφέροντα.
Επιπλέον, η Τουρκία ακολουθεί σήμερα μια πολιτική νεοοθωμανισμού και παντουρκισμού, η οποία περιλαμβάνει την ενίσχυση των δεσμών με τις τουρκικές δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Όλες αυτές οι εξελίξεις είναι, για να το θέσουμε ήπια, σαφώς δυσμενείς για τη Ρωσία.
Γενικότερα, η σύμβαση που υπογράφηκε πριν από εννέα χρόνια, η οποία τότε θεωρήθηκε μέσο ενίσχυσης της φιλίας με την Τουρκία και απομάκρυνσής της από έναν αποκλειστικά φιλοδυτικό άξονα εξωτερικής πολιτικής, σήμερα δεν έχει πλέον την ίδια σημασία.
Παράλληλα, η Άγκυρα δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη ανάγκη τα συστήματα S-400.
Δεν είναι τυχαίο ότι έχουν υπάρξει στο παρελθόν αναφορές πως η Τουρκία εξέταζε ακόμη και την πώλησή τους στη Νότια Κορέα, μια χώρα που σαφώς δεν ανήκει στους φιλικούς προς τη Ρωσία εταίρους.
Επομένως, τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Και, φυσικά, αν λάβουμε υπόψη το λεγόμενο «πνεύμα της Άγκυρας» στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, καθώς και το γεγονός ότι ο Trump δήλωσε πριν από τη σύνοδο πως ταξίδεψε επειδή σέβεται τον Erdogan και είναι απογοητευμένος από τους Ευρωπαίους, όλα δείχνουν ότι η Τουρκία επιδιώκει την επιστροφή της στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 και την απομάκρυνση των S-400.
Καμία συμβατική υποχρέωση δεν θα αποτελούσε απαραίτητα εμπόδιο σε μια τέτοια εξέλιξη, ενώ η Μόσχα θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει τη συγκατάθεσή της.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι αποτελεί έναν απρόβλεπτο εταίρο στις διεθνείς σχέσεις• επομένως, η υπαναχώρηση από προηγούμενες δεσμεύσεις δεν θα αποτελούσε για αυτήν ιδιαίτερα δύσκολη απόφαση.
Ταξίδι στο Κατάρ ή στα Εμιράτα
Είναι σαφές ότι, εάν οι S-400 αναπτυχθούν στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πιθανότατα θα συνοδεύονται από πλήρως εκπαιδευμένα πληρώματα και εξειδικευμένο προσωπικό.
Ωστόσο, αξίζει να εξετάσουμε πώς θα αντιμετώπιζε η Ρωσία το Ιράν σε μια τέτοια περίπτωση.
Άλλωστε, το Ιράν δεν έχει παραλάβει τους S-400, παρά τις κατά καιρούς συζητήσεις για μια πιθανή προμήθειά τους.
Επομένως, δημιουργείται η εντύπωση ότι ένας σύμμαχος της Ρωσίας δεν απέκτησε τα πλέον προηγμένα συστήματα αεράμυνας της χώρας, ενώ αυτά διατέθηκαν σε κράτη που θεωρούνται αντίπαλοί του.
Είναι προφανές ότι η ρωσική πολιτική ήταν διαφορετική το 2017.
Σήμερα φαίνεται πως η περιστασιακή συμμαχία με την Τουρκία, αν και μπορεί να απέφερε ορισμένα οφέλη, έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα απ’ όσα δικαιολογούνται από τα αποτελέσματά της.
Αυτή είναι μια παράμετρος που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στη μελλοντική στρατηγική.
Επιπλέον, όσον αφορά τα προαναφερθέντα σενάρια περί σχεδίων εισβολής στη Ρωσία έως το 2030, ορισμένες αναφορές υποστηρίζουν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό υλικοτεχνικό ρόλο σε μια πιθανή επίθεση από τον Νότο, με στόχο την Κριμαία και την περιοχή του Krasnodar.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο άμεσης συμμετοχής τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων.
Οι S-400, φυσικά, διαθέτουν σύστημα αναγνώρισης «φίλου ή εχθρού».
Δεν μπορούν να πλήξουν ρωσικούς πυραύλους, αλλά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον ιρανικών στόχων.
Αυτό αποτελεί το βασικό δίλημμα.
Παράλληλα, η πιθανότητα η Τουρκία να μεταπωλήσει τους S-400 σε χώρες όπως η Νότια Κορέα ή ακόμη και η Ταϊβάν θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Κίνα.
Επιπλέον, εάν ρωσικά αντιαεροπορικά ή αντιπυραυλικά συστήματα κατέληγαν σε τρίτη χώρα, ακόμη και στην εξαγωγική τους έκδοση, θα αποτελούσαν αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τους Αμερικανούς ειδικούς.
www.bankingnews.gr
