Εδώ και δεκαετίες ακούμε τη φράση «Πρώτα ο μαθητής» να επαναλαμβάνεται σχεδόν τελετουργικά από κάθε κυβέρνηση και υπουργό Παιδείας. Μια φράση που ηχούσε όμορφα, αλλά στην πράξη λειτούργησε ως άλλοθι για τον παραγκωνισμό του δασκάλου — του ανθρώπου που σηκώνει καθημερινά το βάρος της μόρφωσης, της ψυχής και του ήθους των παιδιών μας.
Ο Έλληνας δάσκαλος, λειτουργός κάποτε σεβαστός, σήμερα βρίσκεται χαμηλότερα από ποτέ στην κοινωνική και οικονομική ιεραρχία. Με μισθούς πείνας, με ανύπαρκτη θεσμική στήριξη και με συνεχή απαξίωση από την πολιτεία, καλείται να διδάξει όχι μόνο γράμματα, αλλά και να γιατρέψει τα τραύματα μιας κοινωνίας που δεν τον τιμά.
Η ειρωνεία είναι ότι ο δάσκαλος, από όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, είναι ίσως ο μόνος που διορίστηκε με αντικειμενικά κριτήρια. Παρ’ όλα αυτά, πληρώνει το τίμημα της πολιτικής εκμετάλλευσης του κράτους, που επί δεκαετίες μοίραζε θέσεις για να συντηρεί κομματικούς στρατούς. Και ενώ άλλοι τομείς του δημοσίου ευνοήθηκαν, ο εκπαιδευτικός έμεινε να παλεύει μόνος — στο σχολείο, στην κοινωνία, στην τσέπη του.
Η ιδεολογική αποδόμηση της Παιδείας
Στην πορεία, το εκπαιδευτικό σύστημα μεταμορφώθηκε σε πεδίο ιδεολογικών πειραμάτων. Τα Παιδαγωγικά Τμήματα, αντί να αναβαθμίσουν το κύρος του δασκάλου, λειτούργησαν πολλές φορές ως μηχανισμοί αποδόμησης της εθνικής και πνευματικής ταυτότητας του σχολείου. Έτσι, φτάσαμε στο σημείο να θεωρείται “αναχρονιστικό” να μιλάς για την Ελληνορθόδοξη παράδοση ή για τις εθνικές γιορτές — εκείνες που κράτησαν ζωντανή την ψυχή του έθνους.
Στη θέση της Ελληνορθόδοξης Παιδείας, επιβλήθηκε μια “ουδέτερη” διαπολιτισμική εκπαίδευση, που τελικά δεν υπηρετεί ούτε την ελληνική ταυτότητα ούτε τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Γιατί σεβασμός χωρίς ρίζες δεν υπάρχει — κι ένα δέντρο χωρίς ρίζες δεν αντέχει στις καταιγίδες.
Οι νέες “ατζέντες” και η σύγχυση του σκοπού
Την τελευταία δεκαετία, βλέπουμε να εισάγονται στα σχολεία ξένες “ατζέντες” — προγράμματα σεξουαλικής αγωγής, θεωρίες ρευστότητας φύλου, ιδέες που, αν και ίσως προέρχονται από αγαθά κίνητρα, εισάγονται άκριτα, χωρίς σεβασμό στην ελληνική κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα. Ο ρόλος του σχολείου δεν είναι να επιβάλλει ιδεολογίες, αλλά να διαμορφώνει ελεύθερους, σκεπτόμενους ανθρώπους με κριτική σκέψη και αξίες.
✝ Η Ελληνορθόδοξη Παιδεία ως απάντηση
Η Ορθοδοξία δεν είναι μόνο θρησκεία· είναι πολιτισμός, ήθος, ανθρωπιά. Είναι η γλώσσα της καρδιάς που ένωσε τους Έλληνες επί αιώνες. Αντί να την απωθούμε, θα έπρεπε να τη μεταδώσουμε και στους νέους λαούς που έρχονται στη χώρα μας. Η Ορθοδοξία μπορεί να αποτελέσει γέφυρα πολιτισμού, όχι φράγμα.
Το Υπουργείο Παιδείας και η Εκκλησία της Ελλάδος οφείλουν να ξαναθυμηθούν τον αποστολικό τους ρόλο. Να δώσουν ξανά κύρος στον δάσκαλο, πνοή στο σχολείο και νόημα στη μόρφωση. Γιατί μόνο ένας πνευματικά ζωντανός δάσκαλος μπορεί να εμπνεύσει ζωντανούς μαθητές.
Επίλογος
Αν θέλουμε να μιλάμε για Παιδεία, πρέπει να ξεκινήσουμε από τον Δάσκαλο. Να τον στηρίξουμε οικονομικά, να τον ενισχύσουμε ηθικά, να του ξαναδώσουμε το κύρος που του αξίζει.
Μόνο τότε η φράση «Πρώτα ο μαθητής» θα αποκτήσει ξανά το αληθινό της νόημα. Γιατί χωρίς Δάσκαλο, δεν υπάρχει Μαθητής.
