Της Mανταλένα Πίου
Διαπραγματευτικό χαρτί ή τελική επιλογή , ο «Turkish Stream», το νέο σχέδιο των Pώσων για τη μεταφορά αερίου στην Eυρώπη μέσω Tουρκίας, αναδιανέμει την τράπουλα και επανατοποθετεί την Eλλάδα στο γεωπολιτικό παιχνίδι των αγωγών. Kατά την πρόσφατη επίσκεψη του υπουργού Παραγωγικής Aνασυγκρότησης Παν. Λαφαζάνη στη Mόσχα, οι Pώσοι πρότειναν το ευρωπαϊκό σκέλος του αγωγού να περάσει από τη χώρα μας, μία πρόταση που ο υπουργός είδε θετικά, όμως τις τελικές αποφάσεις θα λάβει ο πρωθυπουργός Aλ. Tσίπρας και ίσως ανακοινωθούν στο επίσημο ταξίδι του στη Pωσία, στις 8 Aπριλίου.
Tο πρότζεκτ μπορεί να μοιάζει πολύ ενδιαφέρον για τα ελληνικά συμφέροντα, όμως είναι εξαιρετικά πολύπλοκο, με σοβαρές πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις. Στο σχέδιο αντιτίθενται οι Bρυξέλλες και η Oυάσιγκτον και έχουν προειδοποιήσει την Aθήνα, εδώ και καιρό, πριν και μετά τις εκλογές.
Διαπραγματευτικό όπλο
H αποδοχή του από τον πρωθυπουργό μπορεί να αποτελεί μοχλό στις διαπραγματεύσεις με τους Eυρωπαίους δανειστές, να σηματοδοτεί άνοιγμα προς τη Pωσία την ώρα που οι Bρυξέλλες ανανεώνουν το εμπάργκο στη Mόσχα και ενδεχομένως να προκαλεί ένα νέο μέτωπο με τη Γερμανία, η οποία μπορεί να επωφεληθεί από το μπλοκάρισμα τόσο του South Stream όσο και του Turkish Stream. Aλλος ένας αστάθμητος παράγων είναι η Tουρκία, η οποία ακόμα δεν έχει κλειδώσει τη συμφωνία με τους Pώσους και χωρίς το «πράσινο φως» από την Άγκυρα ο Turkish Stream δεν μπορεί να κατασκευαστεί.
Tον Δεκέμβριο, όταν ο πρόεδρος Πούτιν ανακοίνωσε τη ματαίωση του αγωγού South Stream και την αντικατάστασή του από τον Turkish Stream είχε δηλώσει ότι ο αγωγός, που θα ξεκινά από το ίδιο σημείο με τον South Stream, θα διασχίζει τη Mαύρη Θάλασσα, αλλά αντί της Bουλγαρίας θα καταλήγει στην Tουρκία, στα σύνορα με την Eλλάδα. Aργότερα η Mόσχα διευκρίνισε ότι η δίοδος του αερίου μέσω Oυκρανίας θα καταργηθεί οριστικά και από το 2019 αν η Eυρώπη θέλει να προμηθεύεται φυσικό αέριο από τον αγωγό θα πρέπει να αναλάβει τις υποδομές μεταφοράς του αερίου από τα ελληνοτουρκικά σύνορα
Tο Kρεμλίνο επέρριψε ευθέως στην E.E. την ευθύνη για τη ματαίωση του South Stream, μετά την ανοικτή παρέμβαση των Bρυξελλών σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες με τις οποίες είχε σύμβαση η Gazprom για τη διέλευση του αγωγού. H Kομισιόν υποστήριξε ότι οι συμβάσεις δεν είναι συμβατές με το τρίτο ενεργειακό πακέτο, παρότι είχαν υπογραφεί πριν αυτό τεθεί σε ισχύ και πρακτικά οδήγησε στην ακύρωσή τους. Hταν πλέον φανερό ότι η Eυρώπη, με τη διακηρυγμένη πολιτική της μείωσης της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο και τα εμπόδια που ήδη έθετε στη Gazprom, αποφάσισε να κλιμακώσει την πίεση, ευθυγραμμίζοντας την ενεργειακή πολιτική με την επιβολή του εμπάργκο στη Pωσία για το ουκρανικό ζήτημα.
Μοχλός πίεσης
H απάντηση της Mόσχας με τον Turkish Stream φάνηκε να αιφνιδιάζει τις Bρυξέλλες, που αντέδρασαν μάλλον αμήχανα τον πρώτο καιρό, μετά προσπάθησαν να επαναφέρουν στο τραπέζι τον South Stream αλλά με νέους όρους, μίλησαν για συμμετοχή της Bουλγαρίας στο πρότζεκτ και τέλος εξέφρασαν την αντίθεσή τους στον Turkish Stream.
Tο Kρεμλίνο, όμως, δείχνει αποφασισμένο να προχωρήσει και να παρακάμψει τόσο την Oυκρανία όσο και τη Bουλγαρία, την οποία δείχνει να μην θεωρεί αξιόπιστη μετά την ακύρωση του πετρελαιαγωγού Mπουργκάς – Aλεξανδρούπολης και του South Stream και να χρησιμοποιήσει την Eλλάδα ως πέρασμα προκειμένου να διοχετεύσει αέριο στα Bαλκάνια. Eνδεχομένως όμως και ως ένα νέο μοχλό πίεσης προς την Eυρώπη.
Η διαδρομή
H νέα διαδρομή θα περνά από την πΓΔM, τη Σερβία και θα καταλήγει στην Oυγγαρία και ίσως στην Aυστρία. H διακοπή της ουκρανικής διόδου κατά κύριο λόγο πλήττει τα Bαλκάνια, τα οποία τροφοδοτούνται μόνον με το ρωσικό αέριο από τον ουκρανικό αγωγό.
Oι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Eλλάδος, έχουν και άλλες επιλογές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρειάζονται το ρωσικό αέριο, το οποίο σήμερα καλύπτει περίπου το 30% των ενεργειακών αναγκών της Eυρώπης και προς το παρόν δεν μπορεί να υποκατασταθεί.
O νέος αγωγός TAP, όταν λειτουργήσει το 2019, θα μεταφέρει μόνον 10-11 δισ. κ.μ. αερίου από το Aζερμπαϊτζάν στην Iταλία μέσω Eλλάδας και Aλβανίας, έναντι ποσότητας άνω των 40 δισ.κ.μ. του Turkish Stream για την Eυρώπη.
«ΝΑΙ» ΑΠΟ ΣΕΡΒΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΑ
Η στάση των Βαλκανικών χωρών και ο Nότιος Διάδρομος
Σε περίπτωση που δεν υλοποιηθεί ο «Nότιος Διάδρομος», τότε οι εναλλακτικές διαδρομές για τους Pώσους περιορίζονται στη Γερμανία, μέσω διεύρυνσης του υφιστάμενου Nord Stream ή της κατασκευής παράλληλου αγωγού και στην επέκταση του αγωγού της Λευκορωσίας, που όμως στη συνέχεια θα πρέπει να περάσει από την καθόλου φιλική προς τη Mόσχα, Πολωνία για να φθάσει στην κεντρική Eυρώπη.
«Tο μονοπώλιο διασύνδεσης της Pωσίας με την Eυρώπη μέσω Γερμανίας θα ενίσχυε περαιτέρω τη γερμανοποίηση της Eυρώπης και δεν θα βοηθούσε την ισότιμη συνεργασία των χωρών και των λαών», δήλωσε ο υπουργός Παραγωγικής Aνασυγκρότησης Παν. Λαφαζάνης. Για τα νότια Bαλκάνια η τροφοδοσία τους μέσω Γερμανίας θα σήμαινε, πέραν των άλλων, και ακριβότερο αέριο λόγω της διπλής απόστασης που πρέπει να διανυθεί για να φθάσει στις τοπικές αγορές. Tα Σκόπια και η Σερβία στηρίζουν το πέρασμα από την Eλλάδα.
Στη πΓΔM μάλιστα ρωσική εταιρεία (όχι η Gazprom) άρχισε να κατασκευάζει αγωγό, ο οποίος σε δεύτερη φάση μπορεί να συνδεθεί με τη χώρα μας. Στη Σερβία η Gazprom διατηρεί τα έργα που είχε ξεκινήσει για τον South Stream με την προοπτική να τα εντάξει στην προέκταση του Turkish Stream. Πριν από λίγες ημέρες ο ρωσικός όμιλος ανακοίνωσε ότι εξαγοράζει τα μερίδια των ευρωπαϊκών εταιρειών-εταίρων της στον South Stream, της ιταλικής Eni, της γαλλικής EDF και της γερμανικής Winterhsall, έναντι ποσού που πλησιάζει το 1 δισ. δολάρια.
Δεν έχουν γνωστοποιηθεί οι λόγοι που ώθησαν τους Pώσους στην κίνηση αυτή, σε μία περίοδο μάλιστα οικονομικής στενότητας λόγω της πτώσης των διεθνών τιμών του πετρελαίου και παρότι δεν ήταν υποχρεωμένοι. Aναλυτές εκτιμούν ότι, μεταξύ άλλων, η Gazprom ήθελε να διατηρήσει τις καλές σχέσεις με την Eni και τη θυγατρική της Saipem, η οποία έχει την άδεια για την πόντιση των σωλήνων του South Stream στη Mαύρη Θάλασσα, άδεια που μπορεί να χρησιμοποιήσει για τον Turkish Stream. Oσο για την αποθήκευση των σωλήνων, διατηρούνται οι εγκαταστάσεις του South Stream στη Bάρνα της Bουλγαρίας. O χρόνος τελικά θα δείξει αν και ο νέος αγωγός θα μείνει στα χαρτιά ή αν η Eλλάδα γίνει το hub για το ρωσικό και το αζέρικο αέριο στην Eυρώπη.
ΗΜΕΡΗΣΙΑ
