Το μεγαλύτερο ζήτημα ήταν ότι οι εταιρείες δεν έβλεπαν την ανάγκη να αλλάξουν όταν οι καιροί ήταν καλοί
ΗΓερμανία έχει κάνει πολύ δρόμο εδώ και 100 χρόνια. Πίσω τον Νοέμβριο του 1923, οι άνθρωποι έσυραν καροτσάκια στοιβαγμένα με ψηλά μετρητά στους δρόμους για να αγοράσουν ένα καρβέλι ψωμί. Σήμερα είναι μια μεγάλη οικονομική δύναμη.
Από τον Larry Elliott/The Guardian
Η κρίση του υπερπληθωρισμού άφησε βαθιά σημάδια στην ψυχή του έθνους. Τα κυβερνητικά τυπογραφεία δούλευαν σταθερά για να παράγουν βουνά από άχρηστα τραπεζογραμμάτια και η κατάρρευση του νομίσματος ήταν τόσο σοβαρή που ένα δολάριο ΗΠΑ άξιζε 1 τρις μάρκα. Το «ποτέ ξανά» ήταν το βασικό μάντρα από τότε.
Η ανάκαμψη της Γερμανίας από τα τριπλά σοκ του πρώτου μισού του 20ου αιώνα –η κατάρρευση του νομίσματος το 1923, η Μεγάλη Ύφεση και η ήττα στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο– ήταν αξιοσημείωτη. Μάλιστα, ήταν τόσο θεαματική στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 που επινοήθηκε μια λέξη για να την περιγράψει: Wirtschaftswunder –ή οικονομικό θαύμα.
Αυτό το οικονομικό θαύμα είναι τώρα σε δύσκολη θέση. Δεν είναι τόσο πολύ όσο πριν από 100 χρόνια, αλλά ο πόλεμος στην Ουκρανία, η βραδύτερη ανάπτυξη στην Κίνα και η υποχώρηση από την παγκοσμιοποίηση έχουν επηρεάσει αρνητικά. Η Γερμανία έχει επίσης βαθύτερα προβλήματα: Μια αξιοσημείωτη γήρανση του πληθυσμού και ένα βιομηχανικό μοντέλο που δείχνει πλέον την ηλικία του.
Η απόδειξη ότι η Γερμανία ίσως τελικά και να είναι σήμερα μια αναλογική οικονομία που αγωνίζεται να κάνει τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή προέρχονται από τα πιο πρόσφατα δεδομένα παραγωγής.
Πράγματι, η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε για πέντε συνεχείς μήνες και είναι περισσότερο από 7% κάτω από τα προ πανδημίας επίπεδα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναμένει ότι η Γερμανία θα είναι η πιο αδύναμη οικονομία στην ομάδα G7 των κορυφαίων πλουσίων χωρών φέτος και η μόνη που θα δει την παραγωγή της να μειώνεται.
Ο Carsten Brzeski, ο παγκόσμιος επικεφαλής μακροοικονομικής στην ING bank, λέει ότι τα προβλήματα της Γερμανίας είναι ένα μείγμα υκλικών και διαρθρωτικών προβλημάτων. «Ποιο είναι το ποσοστό ευθύνης του καθενός; Είναι αδύνατο να το εξηγήσεις, αλλά είναι και τα δύο».
Μετά τη συρρίκνωση φέτος, μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, υπήρχε μια καλή πιθανότητα, σύμφωνα με τον Brzeski, να έχει μια παρόμοια αδύναμη επίδοση και τους τελευταίους τρεις μήνες του 2023. Αυτά τα δύο συνεχόμενα τρίμηνα συρρίκνωσης θα άφηναν την οικονομία σε τεχνική ύφεση.
Η Γερμανία κατάφερε να βρει εναλλακτικές πηγές ενέργειας για να αναπληρώσει την απώλεια ρωσικού φυσικού αερίου από τον πόλεμο της Ουκρανίας, αλλά ήταν μια λύση φανερά πιο ακριβή. Δυναμικοί τομείς ενέργειας όπως τα χημικά έχουν πληγεί ιδιαίτερα.
Υπήρξαν όμως και άλλα αρνητικά σοκ: Οι ισχυρές εξαγωγικές επιδόσεις της Γερμανίας τα χρόνια πριν από την πανδημία οφείλονταν εν μέρει στην ισχυρή ζήτηση από την Κίνα, η οποία έχει πλέον μετριαστεί. Εν τω μεταξύ, η αυτοκινητοβιομηχανία της δέχεται επίθεση σε δύο μέτωπα –από τα φθηνά κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα και από τα κίνητρα που παρέχει ο νόμος μείωσης του πληθωρισμού του Joe Biden για τη μετανάστευση στις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά την παραγωγή με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.
«Το μεγαλύτερο ζήτημα ήταν ότι οι εταιρείες δεν έβλεπαν την ανάγκη να αλλάξουν όταν οι καιροί ήταν καλοί», λέει ο Brzeski. «Αυτό έδειξε έλλειψη προνοητικότητας. Οι καλές στιγμές θα έφταναν κάποια στιγμή στο τέλος και οι εταιρείες θα έπρεπε να είχαν ενεργήσει προληπτικά».
Ο David Marsh, πρόεδρος του thinktank OMFIF, συμφωνεί ότι τα προβλήματα της Γερμανίας είναι κάτι παραπάνω από προσωρινά: «Κάτι διαρθρωτικό συμβαίνει. Πολλές φορές στο παρελθόν, οι άνθρωποι ζητούσαν χρόνο για τη γερμανική οικονομία και η γερμανική οικονομία ανέκαμπτε πάντα. Αυτή τη φορά μπορεί η κατάσταση να είναι λίγο διαφορετική».
Ο Marsh λέει ότι αφού η Angela Merkel δεσμεύτηκε να κλείσει όλους τους πυρηνικούς σταθμούς της Γερμανίας το 2011 μήνες μετά την καταστροφή της Fukushima στην Ιαπωνία, η χώρα εξαρτήθηκε υπερβολικά από φθηνό ρωσικό αέριο για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες. «Έβαλαν όλα τα αυγά στο ρωσικό καλάθι», λέει.
Επιπλέον, οι προσπάθειες της Γερμανίας είχαν έρθει σε μια εποχή που άλλες χώρες της ευρωζώνης γίνονταν πιο αποτελεσματικές. Ο Marsh ισχυρίζεται ότι εάν η Γερμανία είχε ακόμα το δικό της νόμισμα, θα κατέρρεε λόγω της ανάγκης να ανακτήσει ανταγωνιστικότητα. «Εκπλήσσομαι. Νόμιζα ότι θα τα κατάφερναν καλύτερα. Υπήρξε αποτυχία να ψηφιοποιηθεί η οικονομία με πολλούς τρόπους».
Η Bundesbank, η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, έγινε σύμβολο της μεταπολεμικής επιτυχίας της χώρας. Άψογα ανεξάρτητη, είδε τον ρόλο της να διασφαλίζει ότι δεν θα υπήρχε επιστροφή στις σκοτεινές μέρες του 1923, όταν ένα γραμματόσημο κόστιζε όσο μια βίλα λίγα χρόνια νωρίτερα. Το χρήμα σε κυκλοφορία, το οποίο ήταν 120 δισεκατομμύρια μάρκα το 1921, έφτασε τα 2.500.000.000.000.000.000 μάρκα τον Οκτώβριο του 1923 και τα 400.000.000.000.000.000.000 μάρκα τον επόμενο μήνα.
Από τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, η Bundesbank δεν καθορίζει πλέον τα γερμανικά επιτόκια ούτε έχει ευθύνη για τη σταθερότητα των τιμών, αλλά ο πρόεδρός της, Joachim Nagel, παραμένει μια προσωπικότητα με επιρροή στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.
Μιλώντας στο Λονδίνο αυτή την εβδομάδα, ο Nagel παραδέχτηκε ότι ήταν λάθος για τη Γερμανία να εξαρτάται τόσο από το ρωσικό αέριο, αλλά εξέφρασε αισιοδοξία για την ικανότητα της οικονομίας να ανακάμψει. Είπε: «Κάποιοι λένε ότι η Γερμανία είναι ο άρρωστος άνθρωπος της Ευρώπης. Δεν πιστεύω ότι ισχύει αυτό».
Καθώς μια μεγάλη ανοιχτή οικονομία εκτίθεται σε προβλήματα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και στην επιβράδυνση στην Κίνα, η τρέχουσα αδυναμία δεν αποτελεί «καμία έκπληξη» για την Bundesbank, είπε. «Αλλά δεν εξετάζουμε μια σκληρή προσγείωση», είπε ο Nagel. «Υπάρχει ισχυρή δυνατότητα ανάκαμψης». Οι επιχειρήσεις θα ανταποκριθούν στην πρόκληση όπως και στο παρελθόν.
Ο Brzeski είπε ότι η επιτυχία της επανένωσης έδειξε ότι η Γερμανία μπορεί να ξεφύγει από δύσκολες καταστάσεις, αλλά δεν θα είναι εύκολο.
«Δεν είναι μόνο η ενέργεια. Αλλάζουν οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Είναι ο ρόλος της Κίνας. Είναι τα δημογραφικά στοιχεία και η γήρανση του πληθυσμού. Δεν θα υποτιμούσα την προθυμία των γερμανικών εταιρειών να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν, αλλά θα είναι μια μακρά και δύσκολη διαδικασία».
