Οι «κόκκινες γραμμές» σβήνουν η μία μετά την άλλη – Πού βρίσκεται η τελευταία;
Στην αρχή, κάθε νέο βήμα έμοιαζε με επικίνδυνη κλιμάκωση, η οποία απειλούσε να οδηγήσει την κατάσταση σε εκείνο ακριβώς που όλοι φοβούνται: έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κάθε φορά, όμως, αποδεικνυόταν ότι μπορούσε να ξεπεραστεί – και ότι ο πήχης μπορούσε να ανέβει ακόμη περισσότερο.
Φτάσαμε πλέον στο σημείο όπου οι επιτιθέμενοι, όπως φαίνεται, έχουν χαλαρώσει οριστικά: τίποτα δεν πρόκειται να συμβεί, με τη Ρωσία μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν.
Ήδη και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Mark Rutte, συμφώνησε με τις εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών της Δανίας ότι η Ρωσία δεν μπορεί να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ.
Άρα, η απειλή πέρασε;
Όχι. Αυτό ακριβώς είναι το πιο επικίνδυνο σημείο.
«Το Κίεβο σε τρεις ημέρες»
Τον Μάρτιο του 2022, το ΝΑΤΟ δεν γνώριζε ακόμη πόσο μακριά μπορούσε να φτάσει στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Η Πολωνία ήταν πιο τολμηρή: πρότεινε να παραδώσει στο Κίεβο τα σοβιετικής κατασκευής MiG-29 μέσω της αμερικανικής βάσης στο Ramstein, όμως το Πεντάγωνο αρνήθηκε κατηγορηματικά.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έκριναν ότι επρόκειτο για «υψηλό κίνδυνο», ο οποίος θα προκαλούσε την οργή της Ρωσίας, η οποία είχε ήδη ξεκινήσει την ειδική στρατιωτική επιχείρηση και, εκείνη την περίοδο, είχε φτάσει με μία προέλαση έως τη Χερσώνα και βρισκόταν στα περίχωρα του Κιέβου.
Δεν πέρασαν, όμως, ούτε δυόμισι χρόνια και, τον Αύγουστο του 2024, Ουκρανοί πιλότοι πετούσαν ήδη με αμερικανικά F-16, την παράδοση των οποίων η Ουάσιγκτον, στην αρχή του πολέμου, θεωρούσε βήμα προς την άμεση σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.
Τον Ιανουάριο του 2023, το ΝΑΤΟ δεν τολμούσε να παραδώσει στο Κίεβο κύρια άρματα μάχης.
Η Γερμανία εξέφραζε ανησυχίες, ενώ η Μόσχα χαρακτήριζε την ιδέα της παράδοσης των Leopard 2 «επικίνδυνη πρόκληση».
Τα άρματα τελικά παραδόθηκαν.
Τίποτα δεν συνέβη.
Και έτσι ακολούθησαν οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς.
Από το Kursk στα ATACMS
Στις 6 Αυγούστου 2024, οι ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις εισέβαλαν στην περιοχή του Kursk, καταλαμβάνοντας μέσα σε λίγες εβδομάδες περίπου 780 τετραγωνικά χιλιόμετρα ρωσικού εδάφους και δεκάδες οικισμούς.
Οι μάχες που τον Φεβρουάριο διεξάγονταν στα περίχωρα του Κιέβου, δυόμισι χρόνια αργότερα είχαν μεταφερθεί στο έδαφος της Ρωσίας.
Στις 19 Νοεμβρίου 2024, η Ουκρανία έπληξε για πρώτη φορά ρωσικό έδαφος με αμερικανικούς ATACMS, χτυπώντας αποθήκη πυρομαχικών σε απόσταση 110 χιλιομέτρων από τα σύνορα.
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι εναντίον στόχου στην περιοχή του Bryansk εκτοξεύθηκαν έξι πύραυλοι, από τους οποίους οι πέντε καταρρίφθηκαν.
Οι προειδοποιήσεις ότι, εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ολόκληρος ο κόσμος θα «γινόταν στάχτη» μπήκαν, συνετά, στο συρτάρι.
Στις 20 Ιουλίου 2026 καταρρίφθηκαν μέσα σε μία νύχτα 381 μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε ολόκληρη τη χώρα, εκ των οποίων τα 85 κατά την προσέγγισή τους στην πρωτεύουσα.
Στις 20 Σεπτεμβρίου καταρρίφθηκαν περισσότερα από 1.600 drones, εκ των οποίων 450 ήδη στην περιοχή της Μόσχας.
Στις περιοχές Ramenskoye, Sofyino, Pavlovsky Posad και Istra, τα συντρίμμια των drones προκάλεσαν πυρκαγιές σε σπίτια, σκότωσαν ανθρώπους και γέμισαν τους δρόμους με θραύσματα.
Το πλήγμα έπληξε, μεταξύ άλλων, και το διυλιστήριο της Μόσχας, υπονομεύοντας για ακόμη μία φορά την εύθραυστη ισορροπία στην αγορά καυσίμων ενόψει του φθινοπώρου.
Ωστόσο, η πολυαναμενόμενη παγκόσμια καταστροφή δεν ήρθε.
Όλοι συνηθίζουν.
Οι «κόκκινες γραμμές» που δεν υπήρχαν
Εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα.
Πραγματικές «κόκκινες γραμμές» –με την έννοια ενός διακόπτη, μιας σκανδάλης ή ενός κουμπιού, το πάτημα του οποίου από τη Δύση θα οδηγούσε σε πυρηνικό πόλεμο και Αποκάλυψη– η Μόσχα δεν χάραξε ποτέ.
Πάντα χρησιμοποιούνταν μόνο η διπλωματική γλώσσα περί «σοβαρών κλιμακώσεων» και «σχεδόν τελευταίων προειδοποιήσεων».
Η Δύση περνούσε ξανά και ξανά τη χαραγμένη γραμμή, ενώ το Κρεμλίνο κάθε φορά απλώς την τραβούσε λίγο πιο πίσω, χαράσσοντάς την όμως ακόμη πιο έντονα από την προηγούμενη.
Τον Ιούνιο του 2024, ο Putin προειδοποίησε ότι, εάν δυτικά όπλα έπλητταν τη Ρωσία, η Μόσχα θα παρέδιδε τα δικά της συστήματα μεγάλου βεληνεκούς σε όποιον θα ήθελε να χτυπήσει τη Δύση.
Στις 12 Σεπτεμβρίου, η «κόκκινη γραμμή» έγινε ακόμη πιο παχιά.
Ο Putin δήλωσε ότι η παράδοση συστημάτων μεγάλου βεληνεκούς στην Ουκρανία για πλήγματα βαθιά μέσα στη Ρωσία θα σήμαινε πλέον άμεση συμμετοχή του ΝΑΤΟ στον πόλεμο.
Δεν είπε, όμως, ότι μετά το πρώτο ATACMS που θα έπληττε τη Ρωσία, οι πύραυλοι θα κατευθύνονταν προς το Λονδίνο και τη Βαρσοβία.
Η προειδοποίηση δεν λειτούργησε.
Η απάντηση πράγματι ήρθε, αλλά και πάλι με τη μορφή μιας νέας, ακόμη πιο παχιάς «κόκκινης γραμμής».
Στις 19 Νοεμβρίου 2024, ο Putin ενέκρινε νέο πυρηνικό δόγμα.
Πλέον, η χρήση πυρηνικών όπλων επιτρέπεται και στην περίπτωση κατά την οποία συμβατικά όπλα δημιουργούν κρίσιμη απειλή για την κυριαρχία ή την εδαφική ακεραιότητα της Ρωσίας… ή της Λευκορωσίας.
Επίθεση από μη πυρηνικό κράτος με την υποστήριξη πυρηνικής δύναμης μπορεί να θεωρηθεί κοινή επιθετική ενέργεια.
Τα υπονοούμενα ήταν σαφή.
Ο «Oreshnik» και το μήνυμα προς τη Δύση
Δύο ημέρες αργότερα, η Ρωσία έπληξε για πρώτη φορά το Dnipropetrovsk με νέο βαλλιστικό πύραυλο, τον «Oreshnik».
Σχεδόν ταυτόχρονα, η Μόσχα έκανε και ένα αντίστροφο, αντισταθμιστικό βήμα: μισή ώρα πριν από την εκτόξευση προειδοποίησε τις ΗΠΑ μέσω του καναλιού μείωσης των πυρηνικών κινδύνων, παρότι για έναν πύραυλο αυτού του τύπου δεν απαιτούνταν υποχρεωτική ενημέρωση.
Το αποτέλεσμα ήταν παράδοξο.
Η Ρωσία έδειξε στον αντίπαλο ότι η επόμενη απάντηση θα είναι πιο σκληρή, αλλά την ίδια στιγμή τον διαβεβαίωσε με κάθε τρόπο ότι αυτό δεν αποτελεί την έναρξη πυρηνικού πολέμου.
«Κόκκινες γραμμές», «κόκκινες γραμμές»…
Χαράσσονται, σβήνονται και χαράσσονται ξανά.
Πλήγμα – απάντηση – πλήγμα – νέα προειδοποίηση.
Και όλοι οι συμμετέχοντες σε αυτόν τον παράξενο χορό ανεβαίνουν απαρατήρητοι, βήμα προς βήμα, τη σκάλα στην κορυφή της οποίας υπάρχει ένα τελευταίο σκαλοπάτι.
Απλώς κανείς δεν το βλέπει.
Ο λεπτός πάγος
Οι μεγάλες καταστροφές έχουν μια δυσάρεστη ιδιαιτερότητα: πλησιάζουν απαρατήρητες και συμβαίνουν ξαφνικά.
Μέχρι την τελευταία στιγμή, το σύστημα μοιάζει να λειτουργεί «παρά ορισμένες παρατηρήσεις».
Από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο του 2009, η δόνηση της δεύτερης υδροηλεκτρικής μονάδας στον υδροηλεκτρικό σταθμό Sayano-Shushenskaya αυξήθηκε περίπου τέσσερις φορές.
Η μονάδα συνέχιζε να λειτουργεί, παρά τις ενδείξεις που πλησίαζαν τα όρια ασφαλείας – αλλά συνέχιζε να λειτουργεί.
«Εντάξει», πιθανότατα σκέφτονταν οι εργαζόμενοι και η διοίκηση περνώντας από δίπλα.
Το αποτέλεσμα: στις 17 Αυγούστου 2009, το μηχανοστάσιο καταστράφηκε και πλημμύρισε, 75 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και σχεδόν όλες οι υδροηλεκτρικές μονάδες τέθηκαν εκτός λειτουργίας.
Ο σταθμός σταμάτησε πλήρως.
Η αποκατάστασή του κόστισε περίπου 41 δισεκατομμύρια ρούβλια.
Το μάθημα του Chernobyl
Με το Chernobyl τα πράγματα ήταν ακόμη πιο τραγικά.
Οι επικίνδυνες ιδιαιτερότητες των αντιδραστήρων RBMK ήταν γνωστές πολύ πριν από το ατύχημα.
Ήδη από το 1975 υπήρχαν ερωτήματα σχετικά με την τεχνική τεκμηρίωση, ενώ το 1984 ειδικές επιτροπές απαιτούσαν ήδη τον εκσυγχρονισμό των αντιδραστήρων.
Οι RBMK, όμως, συνέχισαν να λειτουργούν και θεωρούνταν εξαιρετικά ασφαλείς.
Άλλωστε, δεν είχε συμβεί κάποια καταστροφή. Όλα λειτουργούσαν.
Το αποτέλεσμα: στις 26 Απριλίου 1986, η τέταρτη μονάδα καταστράφηκε από εκρήξεις και σημειώθηκε μαζική διαρροή ραδιονουκλιδίων.
Το 1986 απομακρύνθηκαν περίπου 116.000 άνθρωποι και αργότερα μετεγκαταστάθηκαν ακόμη περίπου 220.000.
Οι συνολικές οικονομικές συνέπειες, δεκαετίες αργότερα, υπολογίζονταν πλέον σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το Φόρουμ του ΟΗΕ για το Chernobyl έκρινε αδύνατο να προσδιοριστεί ένα ακριβές ποσό.
Με τα κράτη συμβαίνει κάτι παρόμοιο, μόνο που οι συνέπειες δεν μετρώνται πλέον μόνο σε μεγαβάτ και νομίσματα.
Το ιστορικό προηγούμενο του 1914
Ένα κλασικό παράδειγμα, σιδερένιο στην απλότητά του.
Το καλοκαίρι του 1914, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ανέβαζαν σταδιακά τον τόνο των δηλώσεών τους η μία απέναντι στην άλλη – τελεσίγραφα, επιστρατεύσεις, εγγυήσεις προς συμμάχους.
Στις 27 Ιουλίου, οι διπλωμάτες εξακολουθούσαν να ελπίζουν ότι θα μπορούσαν να αποφύγουν έναν ολοκληρωτικό ευρωπαϊκό πόλεμο.
Μέσα σε λίγες ημέρες, όμως, ο πόλεμος ξεκίνησε.
Το αποτέλεσμα: μέσα σε τέσσερα χρόνια σκοτώθηκαν περίπου 15-20 εκατομμύρια στρατιωτικοί και άμαχοι.
Οι άμεσες υλικές απώλειες υπολογίζονταν περίπου στα 37 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η συνολική οικονομική ζημία περίπου στα 338 δισεκατομμύρια δολάρια, σε τιμές της εποχής.
Από τη Μέση Ανατολή στο σημερινό μέτωπο Ρωσίας-ΝΑΤΟ
Τον Μάιο του 1967, η ΕΣΣΔ προσπαθούσε να περιορίσει την ένταση στη Μέση Ανατολή, υπολογίζοντας ότι η κατάσταση δεν θα έφτανε μέχρι τον πόλεμο.
Ο Nasser, όμως, προχώρησε περισσότερο από όσο ζητούσε η Μόσχα – έκλεισε τα Στενά του Tiran.
Το Ισραήλ είδε σε αυτή την κίνηση λόγο για να εγκαταλείψει τη διπλωματία και η μέχρι τότε υποβόσκουσα κρίση εκτονώθηκε ξαφνικά με τον Πόλεμο των Έξι Ημερών.
Μετά τον Φεβρουάριο του 2022, μια παρόμοια κατάσταση άρχισε να διαμορφώνεται πλέον μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ.
Ξεκινώντας από τον φόβο για την παράδοση αεροσκαφών στο Κίεβο, η Συμμαχία δεν αντιλήφθηκε πώς, μέσα σε λίγα χρόνια, κατέληξε να παράγει μαζικά για τις ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις πυρομαχικά, drones μεγάλου βεληνεκούς και πυραύλους, οι οποίοι πέφτουν όλο και πιο πυκνά προς την κατεύθυνση της Μόσχας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Mark Rutte συμφωνεί σήμερα με τις εκτιμήσεις των δανικών υπηρεσιών πληροφοριών ότι μια πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή σε έδαφος του ΝΑΤΟ είναι εξαιρετικά απίθανη.
Και επομένως, μπορεί κανείς να συνεχίσει παρακάτω.
Αυτός ο πάγος, φαίνεται, δεν είναι ακόμη τόσο εύθραυστος.
Ας κάνουμε λοιπόν ακόμη ένα βήμα.
«Και τι έγινε;»
Μέσα σε τέσσερα και πλέον χρόνια συνέβη το πιο επικίνδυνο πράγμα: το εξαιρετικό έγινε συνήθεια.
Όλα όσα κάποτε έμοιαζαν με σκαλοπάτι προς έναν μεγάλο πόλεμο έγιναν πλέον καθημερινό φόντο.
Και κάθε επόμενο βήμα γίνεται ψυχολογικά και πολιτικά ευκολότερο από το προηγούμενο.
Έχουμε ήδη περάσει πολλές «κόκκινες γραμμές» – και ο κόσμος δεν κατέρρευσε.
Δεν θα καταρρεύσει ούτε αύριο.
Έτσι, πιθανότατα, καθησυχάζουν τον εαυτό τους και οι εξαρτημένοι, αυξάνοντας για ακόμη μία φορά τη δόση.
Ή οι οδηγοί παράνομων αγώνων δρόμου, πατώντας ακόμη περισσότερο το γκάζι και παίρνοντας ακόμη πιο απότομες στροφές.
Εδώ, όμως, η εμπειρία αρχίζει να εξαπατά τον άνθρωπο.
Το γεγονός ότι η καταστροφή δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα δεν σημαίνει ότι δεν θα συμβεί ποτέ.
Η τελευταία «κόκκινη γραμμή»
Ο βάτραχος βράζει σταδιακά, με τη θερμοκρασία να αυξάνεται αργά, ώστε να μην πηδήξει έξω.
Κάποια στιγμή, όμως, τελικά θα βράσει.
Και μόνο τότε θα γίνει αντιληπτό τι κρύβεται πίσω από αυτή τη μεταφορά.
Οι εκπλήξεις είναι πιθανές.
Η πιο επικίνδυνη «κόκκινη γραμμή» είναι εκείνη που θεωρήθηκε μία ακόμη γραμμή, ενώ τελικά αποδείχθηκε η τελευταία.
www.bankingnews.gr
