Η στροφή που αλλάζει τις ισορροπίες
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε κατά τη συνάντησή του με τον Ταγίπ Ερντογάν στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και να εξετάσει το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Άγκυρα . Η ανακοίνωση αυτή σηματοδοτεί μια δραστική αλλαγή πορείας στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες είχαν παγώσει μετά την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 το 2020 και την επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA .
Οι δεσμεύσεις Τραμπ – Το πολιτικό μήνυμα στην Άγκυρα
«Πρόκειται να άρουμε τις κυρώσεις», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους, προσθέτοντας ότι «ήρθε η ώρα» και ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν «να επιβάλλουν κυρώσεις στους φίλους τους» . Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την Τουρκία χώρα που «πρέπει να την υπολογίζουν» και επιβεβαίωσε τη στενή προσωπική του σχέση με τον Ερντογάν, τον οποίο αποκάλεσε «πολύ ισχυρό ηγέτη» .
Ωστόσο, ο Τραμπ απέφυγε επιμελώς να ανακοινώσει επισήμως την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, περιοριζόμενος σε μια γενικόλογη δέσμευση: «Είναι μια απόφαση που θα λάβουμε» . Η αποφυγή συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος υποδηλώνει ότι η απόφαση είναι πολιτική, αλλά η υλοποίησή της προσκρούει σε σοβαρά νομικά εμπόδια.
Το αγκάθι του Κογκρέσου – Τα νομικά εμπόδια που παραμένουν
Η άρση των κυρώσεων και η πώληση F-35 δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον Λευκό Οίκο. Το Κογκρέσο έχει ψηφίσει νομοθεσία που απαγορεύει την πώληση των F-35 στην Τουρκία, όσο η Άγκυρα διατηρεί σε υπηρεσία τα ρωσικά συστήματα S-400 . Η νομοθεσία αυτή αποτελεί το κύριο εμπόδιο, και ο Τραμπ θα πρέπει να βρει τρόπο να την παρακάμψει .
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, μια πιθανή λύση που εξετάζεται είναι η μεταφορά των συστημάτων S-400 σε τρίτη χώρα ή η αφαίρεση κρίσιμων εξαρτημάτων τους, ώστε να τεθούν εκτός λειτουργίας . Παραμένει ασαφές, ωστόσο, εάν μια τέτοια κίνηση θα ικανοποιούσε τους όρους του Κογκρέσου.
Οι αντιδράσεις Ελλάδας και Ισραήλ – Η προσπάθεια μπλοκαρίσματος
Η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα και το Ισραήλ. Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, Αθήνα και Τελ Αβίβ έχουν συντονιστεί και πιέζουν μέσω των λόμπι τους στην Ουάσινγκτον για να αποτρέψουν την πώληση . Το CNN Turk ανέφερε ότι το ελληνικό και το εβραϊκό λόμπι έχουν κινητοποιήσει τα μέλη τους και στις 50 πολιτείες των ΗΠΑ, ζητώντας τους να επικοινωνήσουν με το Κογκρέσο .
Η ελληνική κυβέρνηση φέρεται να διαμηνύει ότι δεν υπάρχει μέχρι στιγμής καμία ένδειξη ή σχεδιασμός για άρση των κυρώσεων CAATSA . Παράλληλα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, φέρεται να έχει εκφράσει τις ανησυχίες του στον Τραμπ για το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας .
Μια κίνηση που αλλάζει τις ισορροπίες
Η ανακοίνωση Τραμπ είναι μια κίνηση που θα μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα της προσδώσει ένα σημαντικό στρατιωτικό πλεονέκτημα, ενώ η άρση των κυρώσεων σηματοδοτεί μια νέα, πιο φιλική στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στην Άγκυρα. Το γεγονός ότι ο Τραμπ αποκαλεί τον Ερντογάν «φίλο» και «ισχυρό ηγέτη», ενώ ταυτόχρονα ασκεί κριτική σε άλλους συμμάχους του ΝΑΤΟ, δείχνει ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική ακολουθεί πλέον την προσωπική χημεία του προέδρου.
