Την ώρα που υπόσχονται ένα λαμπρό ψηφιακό μέλλον, ο Τιλ, ο Ζάκερμπεργκ και ο Γκέιτς προετοιμάζονται κρυφά για την κατάρρευση του κόσμου που οι ίδιοι τροφοδοτούν με τα εργαλεία τους.
Στις σκηνές των μεγάλων παρουσιάσεων της Big Tech το μέλλον είναι πάντα φωτεινό. Ο Έλον Μασκ διακηρύσσει την αφθονία χωρίς όρια, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ οραματίζεται μια προσωπική υπερευφυΐα που θα μας καθοδηγεί προς την αυτοβελτίωση και ο Μπιλ Γκέιτς αποκαλεί την τεχνητή νοημοσύνη το σημαντικότερο επίτευγμα της εποχής μας. Για όσους πιστεύουν ακόμα στη σωτηρία μέσω των εταιρικών κολοσσών, αυτά τα λόγια μοιάζουν με σύγχρονο ευαγγέλιο. Όμως, πίσω από τις υποσχέσεις, οι ίδιοι άνθρωποι προετοιμάζονται συστηματικά για την κατάρρευση. Δεν χτίζουν καλύτερες κοινωνίες· χτίζουν ιδιωτικές εξόδους διαφυγής.
Σε συνέντευξή του στο περιοδικό The New Yorker το 2022, ο συνιδρυτής του LinkedIn, Ρέιντ Χόφμαν, αποκάλυψε πως πάνω από το 50% των δισεκατομμυριούχων της Σίλικον Βάλεϊ έχουν ήδη αποκτήσει κάποια μορφή «ασφάλισης αποκάλυψης». Όπως χαρακτηριστικά είπε, η φράση «αγοράζω σπίτι στη Νέα Ζηλανδία» λειτουργεί σαν κωδικοποιημένο σινιάλο ανάμεσα στα μέλη της υπερελίτ. Αφού γίνει η μασονική χειραψία, οι συνομιλητές ανταλλάσσουν πληροφορίες για μεσίτες που πωλούν παλιά σιλό διηπειρωτικών πυραύλων, πυρηνικά θωρακισμένα καταφύγια και αγροκτήματα αποκομμένα από τον έξω κόσμο. Αυτά δεν είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας, είναι οι προσωπικές στρατηγικές επιβίωσης των ανθρώπων που διαμορφώνουν την ψηφιακή πραγματικότητα.
Πίτερ Τιλ: Ο Αρχιτέκτονας της Πολλαπλής Απόδρασης
Ο Πίτερ Τιλ έκανε καριέρα βλέποντας όσα οι άλλοι αδυνατούσαν να διακρίνουν. Γι’ αυτόν το «1984» του Όργουελ δεν ήταν μια δυστοπική προειδοποίηση, αλλά ένα επιχειρηματικό σχέδιο. Ως συνιδρυτής του PayPal, πρώτος εξωτερικός επενδυτής του Facebook και ιδρυτής της Palantir Technologies, μετέτρεψε τα μεγάλα δεδομένα σε όπλο μαζικής παρακολούθησης. Σήμερα η εταιρεία του κατέχει εκατοντάδες συμβόλαια με το Πεντάγωνο, τις μυστικές υπηρεσίες και τις αρχές επιβολής του νόμου.
Η προσωπική προετοιμασία του Τιλ υπήρξε εξίσου μεθοδική και εκτείνεται σε ηπείρους και διαβατήρια. Το 2011 αγόρασε μια έκταση 477 στρεμμάτων στη Νέα Ζηλανδία. Απέκτησε υπηκοότητα αφού πέρασε μόλις δώδεκα ημέρες στη χώρα, μια εντυπωσιακή εξαίρεση από την κανονική απαίτηση παραμονής 1.350 ημερών. Το σπίτι του στο Κουίνσταουν, αξίας 4,8 εκατομμυρίων δολαρίων, διαθέτει δωμάτιο πανικού μετασκευασμένο από ντουλάπα. Το 2015 αγόρασε επιπλέον γη για ένα καταφύγιο, αλλά οι τοπικές αρχές μπλόκαραν το έργο. Το 2022 υπέβαλε αίτηση για μαλτέζικη υπηκοότητα μέσω του προγράμματος «χρυσό διαβατήριο», το οποίο ο πρώην πρωθυπουργός της Μάλτας Τζόζεφ Μούσκατ περιέγραψε ως «ασφαλιστήριο συμβόλαιο» έναντι περιόδων μεγάλης αστάθειας. Αν επιτύγχανε, θα ήταν το τέταρτο διαβατήριό του, μετά τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και τη Νέα Ζηλανδία.
Το 2026 ο Τιλ μετεγκαταστάθηκε στο Μπουένος Άιρες, αποκτώντας μια έπαυλη 12 εκατομμυρίων δολαρίων. Φόβος πυρηνικού πολέμου, προσδοκώμενη κατάρρευση από την τεχνητή νοημοσύνη και ο προτεινόμενος φόρος 5% στους δισεκατομμυριούχους της Καλιφόρνια φέρεται να επιτάχυναν την απόφασή του. Επιπλέον, η κοσμοθεωρία του υπερφιλελεύθερου προέδρου Χαβιέρ Μιλέι ταιριάζει απόλυτα με τις δικές του αντιλήψεις. Παράλληλα, ο Τιλ αγόρασε γη στη γειτονική Ουρουγουάη, όπου σχεδιάζει κατοικία με ενισχυμένη ασφάλεια και πλήρη αυτάρκεια.
Για να κατανοήσει κανείς αυτήν την εμμονή με τη διαφυγή αρκεί να διαβάσει το βιβλίο που ο Τιλ προωθεί χρόνια: «The Sovereign Individual», ένα κείμενο-θεμέλιο για τους αποκαλυπτικούς σχεδιαστές της Σίλικον Βάλεϊ. Το βιβλίο υποστηρίζει ότι το έθνος-κράτος καθίσταται παρωχημένο, ότι η ψηφιακή τεχνολογία και τα κρυπτονομίσματα θα επιτρέψουν στα άτομα να λειτουργούν πέρα από τον έλεγχο των κυβερνήσεων, και ότι μόνο μια μικρή «γνωστική ελίτ» θα επιβιώσει στη νέα παγκόσμια αταξία. Αφού επί δεκαετίες συγκέντρωσε αμύθητο πλούτο εκμεταλλευόμενος τα δεδομένα της ανθρωπότητας, ο Τιλ σχεδιάζει να την εγκαταλείψει με το πρώτο σημάδι κινδύνου.
Μαρκ Ζάκερμπεργκ: Το Φρούριο σε ένα Νησί
Η προσέγγιση του Μαρκ Ζάκερμπεργκ είναι λιγότερο νομαδική και περισσότερο προσανατολισμένη στην οικοδόμηση ενός απόρθητου κάστρου σε μία και μόνο τοποθεσία. Το μεγαλεπήβολο σχέδιο ονομάζεται Koolau Ranch και βρίσκεται στη Χαβάη. Ξεκίνησε το 2014 με την αγορά 700 στρεμμάτων έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων και έως το 2026 η έκτασή του είχε ξεπεράσει τα 2.300 στρέμματα. Το συνολικό κόστος των αγορών γης και των κατασκευών εκτιμάται από το περιοδικό Fortune σε πάνω από 300 εκατομμύρια δολάρια.
Το συγκρότημα περιλαμβάνει δύο πολυτελείς επαύλεις, έντεκα δεντρόσπιτα σε σχήμα δίσκου συνδεδεμένα με σχοινένιες γέφυρες, ξενώνες, εγκαταστάσεις σπα με γυμναστήριο, σάουνα, τζακούζι, πισίνες και γήπεδο τένις. Στην καρδιά του βρίσκεται ένα υπόγειο καταφύγιο 5.000 τετραγωνικών ποδιών με αυτόνομη τροφοδοσία ενέργειας, τροφίμων και νερού. Διαθέτει θωρακισμένη πόρτα ανθεκτική σε εκρήξεις, κρυφή καταπακτή διαφυγής και δωμάτια πανικού. Οι δύο κεντρικές επαύλεις συνδέονται με το καταφύγιο μέσω υπόγειας σήραγγας.
Ο ίδιος ο Ζάκερμπεργκ έχει αρνηθεί δημοσίως πως πρόκειται για «καταφύγιο καταστροφής», χαρακτηρίζοντάς το «καταφύγιο τυφώνα» και υποστηρίζοντας πως η υπόθεση έχει «βγει εκτός πλαισίου». Ωστόσο, τα μέτρα ασφαλείας διαψεύδουν τους ισχυρισμούς του. Όλοι οι εργαζόμενοι στην κατασκευή, από ξυλουργούς έως ηλεκτρολόγους, υποχρεώθηκαν να υπογράψουν αυστηρές συμβάσεις εχεμύθειας που τους απαγορεύουν να συζητούν λεπτομέρειες του έργου. Το προσωπικό διαφορετικών τμημάτων απαγορεύεται να επικοινωνεί μεταξύ του. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με το Wired, ένας εργαζόμενος παρομοίασε το εγχείρημα με το «Fight Club»: είναι σαν κλαμπ μάχης — απαγορεύεται να μιλάς γι’ αυτό.
Ένα ακόμη στοιχείο που φωτίζει τη νοοτροπία του ιδρυτή του Facebook είναι η ενασχόλησή του με την εκτροφή βοοειδών Wagyu και Angus στη φάρμα του. Τα ζώα τρέφονται με δική του μπύρα και μακαντέμια καρύδια για να παραχθεί αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «το υψηλότερης ποιότητας βοδινό του κόσμου». Η εικόνα ενός τεχνολογικού ολιγάρχη να απολαμβάνει εκλεκτή μπριζόλα σε σφραγισμένο καταφύγιο, την ώρα που ο πλανήτης φλέγεται, είναι ίσως η ισχυρότερη αλληγορία του 2026.
Μπιλ Γκέιτς: Ο Φιλάνθρωπος που Επενδύει στην Επόμενη Κρίση
Ο Μπιλ Γκέιτς αφιέρωσε δεκαετίες προειδοποιώντας για υπαρξιακές απειλές. Σε μια ομιλία του στο TED το 2015 προέβλεψε πως αν κάτι σκοτώσει πάνω από δέκα εκατομμύρια ανθρώπους τις επόμενες δεκαετίες, το πιθανότερο είναι ένας εξαιρετικά μεταδοτικός ιός και όχι ένας πόλεμος. Πέντε χρόνια αργότερα η COVID-19 σάρωνε τον κόσμο και τα εμβόλια που υποστήριξε η φαρμακοβιομηχανία βγήκαν στην αγορά με πρωτοφανή ταχύτητα — και με εξίσου πρωτοφανή έλλειψη μακροχρόνιων δεδομένων ασφαλείας. Σε συνέντευξή του το 2025 ο Γκέιτς διεύρυνε τον κατάλογο των φόβων του: πυρηνικός πόλεμος, βιοτρομοκρατία, ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη και κοινωνική πόλωση. Η νεότερη γενιά, είπε, οφείλει να είναι «πολύ φοβισμένη» απέναντι και στα τέσσερα.
Ο Γκέιτς, κατά τα φαινόμενα, παίρνει τις δικές του προειδοποιήσεις στα σοβαρά. Ο Ρον Χάμπαρντ, διευθύνων σύμβουλος της Atlas Survival Shelters, έχει δηλώσει ότι ο συνιδρυτής της Microsoft διαθέτει έντεκα καταφύγια και ότι εκπρόσωποί του συναντήθηκαν με την ομάδα ασφαλείας της εταιρείας. Την ίδια στιγμή, ο Γκέιτς έχει επενδύσει και σε μια άλλου τύπου προετοιμασία: το Παγκόσμιο Θησαυροφυλάκιο Σπόρων στο Σβάλμπαρντ, μια αρκτική αποθήκη σχεδιασμένη να διαφυλάξει τις σοδειές του πλανήτη σε περίπτωση παγκόσμιας καταστροφής. Το ίδρυμά του έχει συνεισφέρει σχεδόν 30 εκατομμύρια δολάρια στο εγχείρημα.
Ο Γκέιτς παρουσιάζει το Σβάλμπαρντ ως φιλανθρωπική πράξη. Όμως ο μεγιστάνας του λογισμικού έχει μακρά ιστορία στο να καλύπτει μακιαβελικές επιδιώξεις με ανθρωπιστικό μανδύα. Έχτισε τη Microsoft σε μονοπώλιο συνθλίβοντας ανταγωνιστές μέσω τακτικών που αργότερα κρίθηκαν παράνομες σε πολλές έννομες τάξεις. Μετέτρεψε το ίδρυμά του σε σκιώδη κρατικό μηχανισμό με επιρροή στη δημόσια υγεία, την εκπαίδευση και τη γεωργία μεγαλύτερη από εκείνη πολλών κυβερνήσεων. Αν η ιστορία μας διδάσκει κάτι, ο Γκέιτς είναι πιθανότερο να χρησιμοποιήσει την επόμενη κρίση όχι για να μας σώσει, αλλά για να διευρύνει ακόμη περισσότερο την εξουσία του. Το απέδειξε ήδη κατά την πανδημία.
Το Τέλος του Κόσμου που Θα Αντέξουν Μόνο οι Λίγοι
Οι επιλογές των Τιλ, Ζάκερμπεργκ και Γκέιτς δεν είναι εκκεντρικότητες υπερπλούσιων· είναι η υλική έκφραση μιας βαθιά απαισιόδοξης κοσμοθεωρίας που διέπει την τεχνολογική ελίτ. Ο κόσμος που υπόσχονται είναι για εμάς· ο κόσμος που προβλέπουν είναι μόνο για εκείνους. Ενώ στις οθόνες παρουσιάζουν ένα αύριο χωρίς τριβές, στα υπόγεια ετοιμάζουν τις εξόδους κινδύνου. Και η πιο σκοτεινή υποσημείωση είναι πως η ίδια η δραστηριότητά τους — η ανεξέλεγκτη συλλογή δεδομένων, η όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η αποδυνάμωση των θεσμών, η αλγοριθμική χειραγώγηση — επιταχύνει την πορεία προς το χάος από το οποίο φιλοδοξούν να αποδράσουν.
Οι ήπειροι ίσως να καίγονται, αλλά η ομίχλη του «Fight Club» κρύβει τα πάντα. Η τυφλή πίστη στην τεχνολογική σωτηρία μετατρέπεται σε χειρονομία αποχαιρετισμού προς την ανθρωπότητα. Και όταν η επόμενη καμπάνα χτυπήσει, η νέα φεουδαρχική τάξη της Σίλικον Βάλεϊ θα έχει ήδη εγκατασταθεί στα καταφύγιά της, περιμένοντας τον κόσμο να τελειώσει έξω από τις πόρτες της.
Σαμ Άλτμαν και Ίλια Σούτσκεβερ
Η ιστορία του OpenAI περιέχει ίσως την πιο δραματική απόδειξη ότι οι δημιουργοί της Τεχνητής Νοημοσύνης φοβούνται αυτό που κατασκευάζουν.
Ο Σαμ Άλτμαν, Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI, δεν κρύβει τις προετοιμασίες του. Σε μια συνέντευξη του 2016 με το The New Yorker, απαριθμούσε ανοιχτά το οπλοστάσιο επιβίωσής του: «όπλα, χρυσό, ιωδιούχο κάλιο, αντιβιοτικά, μπαταρίες, νερό, μάσκες αερίων από τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις και ένα μεγάλο κομμάτι γης στο Μπιγκ Σουρ όπου μπορώ να πετάξω». Επιβεβαίωσε επίσης ότι αυτός και ο Πίτερ Θιελ έχουν μια συμφωνία να καταφύγουν στη Νέα Ζηλανδία σε περίπτωση παγκόσμιας καταστροφής.
Ο Ilya Sutskever, συνιδρυτής της OpenAI και πρώην επικεφαλής επιστήμονας, ήταν ακόμη πιο σαφής. Το 2023, συγκάλεσε μια συνάντηση βασικών ερευνητών και είπε: «Σίγουρα θα κατασκευάσουμε ένα καταφύγιο πριν κυκλοφορήσουμε την AGI». Εξήγησε ότι αυτό ήταν απαραίτητο για την προστασία βασικών επιστημόνων από το γεωπολιτικό χάος που θα μπορούσε να ακολουθήσει τη δημιουργία της υπερ-νοημοσύνης.
Σύμφωνα με συναδέλφους που έδωσαν συνέντευξη στο περιοδικό The Atlantic , επέστρεφε τακτικά σε αυτό το θέμα. Ένας ερευνητής αποκάλυψε: «Υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων -και ο Ilya είναι ένας από αυτούς- που πιστεύουν ότι η κατασκευή AGI θα φέρει μια έκσταση. Κυριολεκτικά, μια έκσταση».
Η ειρωνεία είναι ότι ο Άλτμαν έχει απορρίψει τους σκεπτικιστές της Τεχνητής Νοημοσύνης ως «τρολ» και «μέτριους σκεπτικιστές της βαθιάς μάθησης». Στην πραγματικότητα, ο Άλτμαν και η ομάδα του στο OpenAI κατανοούν απόλυτα ότι θέτουν την ανθρωπότητα σε κίνδυνο. Απλώς δεν τους νοιάζει.
Έλον Μασκ
Ο Έλον Μασκ αποτελεί την εξαίρεση μεταξύ των συνομηλίκων του. Το σχέδιο επιβίωσής του δεν περιλαμβάνει την απόκρυψη ή την αγορά ξένης υπηκοότητας. Αντίθετα, χτίζει έναν δρόμο μακριά από τον πλανήτη.
Η SpaceX αναπτύσσει το Starship για μια αποικία στον Άρη. Ο Μασκ υποστηρίζει ότι το εξάμηνο ταξίδι δημιουργεί μια φυσική καραντίνα κατά των πανδημιών, ενώ η καθυστέρηση επικοινωνίας 4 έως 20 λεπτών καθιστά σχεδόν αδύνατο για μια εχθρική Τεχνητή Νοημοσύνη να μολύνει την υποδομή του Άρη. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, αυτό «μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εξαφάνισης της συνείδησης».
Ο Μασκ έχει προβλέψει ότι οι πρώτες αυτοσυντηρούμενες πόλεις στον Άρη θα εμφανιστούν μεταξύ 2045 και 2055. Μέχρι τότε, αν οι άλλοι άνδρες σε αυτή την ιστορία έχουν δίκιο, μπορεί να μην υπάρχει ένας λειτουργικός πολιτισμός στη Γη για να τις υποστηρίξει. Ο Μασκ φαίνεται να έχει αναγνωρίσει αυτό το πρόβλημα. Τον Φεβρουάριο, έστρεψε την προσοχή της SpaceX στη Σελήνη, ισχυριζόμενος ότι μια «αυτοαναπτυσσόμενη πόλη» θα μπορούσε να κατασκευαστεί εκεί σε λιγότερο από 10 χρόνια.
Ο Μασκ είναι ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο και ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος στην ανθρώπινη ιστορία, ένας τίτλος που εξασφαλίζεται από τεράστιες επιδοτήσεις της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Πλαισιώνει τις φιλοδοξίες του για διαστημική αποικία ως «συλλογική ασφάλεια ζωής» για την ανθρωπότητα, αλλά η ανθρωπότητα δεν θα χρειαζόταν αυτή την ασφάλεια αν δεν ήταν ο Μασκ και οι δισεκατομμυριούχοι φίλοι του. Λεηλάτησαν τον πλανήτη, επωφελήθηκαν από το χάος και κατασκεύασαν μηχανές που θα μπορούσαν μια μέρα να μας αντικαταστήσουν. Για να προσθέσουμε την προσβολή στον τραυματισμό, τώρα μας αφήνουν τον λογαριασμό.
