Όταν η Ιστορία δεν έχει δίκαιους, αλλά μόνο μηχανές ισχύος
Η ανθρωπότητα παρακολουθεί με κομμένη ανάσα την κλιμάκωση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν. Όμως αυτό που διαγράφεται δεν είναι μια σύγκρουση «πολιτισμών», ούτε ένας πόλεμος «καλού εναντίον κακού». Είναι κάτι πιο σκοτεινό: μια σύγκρουση μηχανισμών εξουσίας που έχουν απολέσει το ηθικό τους θεμέλιο.
Δεν βρισκόμαστε μπροστά σε έναν δίκαιο πόλεμο. Βρισκόμαστε μπροστά σε έναν πόλεμο δαιμόνων.
Η δυτική ισχύς και η κληρονομιά των επεμβάσεων
Η εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών, ιδίως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει αφήσει πίσω της ένα βαρύ αποτύπωμα. Ο πόλεμος στο Βιετνάμ, η εισβολή στο Ιράκ το 2003, ο εικοσαετής πόλεμος στο Αφγανιστάν – όλα σημαδεύτηκαν από παραβιάσεις, αποσταθεροποίηση κρατών, εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και γενιές ξεριζωμένων ανθρώπων.
Η λογική της «προληπτικής επίθεσης», της αλλαγής καθεστώτων, της επιβολής δημοκρατίας δια των βομβαρδισμών, υπονόμευσε το ίδιο το διεθνές δίκαιο που η Δύση διακηρύσσει ότι υπερασπίζεται.
Αντίστοιχα, η πολιτική του Ισραήλ απέναντι στους Γάζα και Δυτική Όχθη έχει προκαλέσει διεθνή κατακραυγή. Οι εικόνες από τη Γάζα, με χιλιάδες αμάχους νεκρούς και μια κοινωνία υπό διαρκή πολιορκία, δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η επίκληση της ασφάλειας δεν μπορεί να λειτουργεί ως λευκή επιταγή για συλλογική τιμωρία.
Η «συμμαχία των προθύμων» έχει επιδείξει, επανειλημμένα, ότι όταν τα στρατηγικά συμφέροντα υπερισχύουν, το διεθνές δίκαιο γίνεται ευέλικτο.
Το ιρανικό καθεστώς και η θεοκρατική σκληρότητα
Όμως δεν υπάρχει ηθικό αντίβαρο στην άλλη πλευρά.
Το καθεστώς του Ιράν παραμένει ένα θεοκρατικό σύστημα περιορισμένης δημοκρατίας, όπου η εξουσία συγκεντρώνεται σε θρησκευτική ηγεσία και μη εκλεγμένους θεσμούς. Οι καταστολές διαδηλώσεων, οι εκτελέσεις αντιφρονούντων, οι περιορισμοί στις γυναίκες και στις ελευθερίες λόγου και πίστης είναι τεκμηριωμένες πραγματικότητες.
Παράλληλα, η στήριξη οργανώσεων όπως η Hezbollah και άλλων ένοπλων δικτύων στην περιοχή εντάσσεται σε μια στρατηγική έμμεσου πολέμου που τροφοδοτεί τη μόνιμη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.
Έτσι, και η Τεχεράνη δεν μπορεί να εμφανιστεί ως «θύμα της ιστορίας». Είναι και η ίδια ενεργός παράγοντας αστάθειας.
Όταν το κακό γίνεται δομικό
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς γεωπολιτικό. Είναι βαθύτερο.
Ζούμε σε μια εποχή όπου τα κράτη έχουν μετατρέψει την ανηθικότητα σε δομικό στοιχείο ισχύος. Η παραπληροφόρηση, η οικονομική ασφυξία μέσω κυρώσεων, οι στοχευμένες δολοφονίες, ο κυβερνοπόλεμος, η τεχνητή νοημοσύνη στα οπλικά συστήματα – όλα συνθέτουν ένα νέο πεδίο όπου η ανθρώπινη αξία υποχωρεί μπροστά στην ψυχρή στρατηγική.
Οι «δαίμονες» δεν είναι μεταφυσικά όντα. Είναι η απρόσωπη λογική ισχύος που έχει αποσπαστεί από κάθε ηθικό φρένο. Είναι η αποδοχή ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Είναι η κανονικοποίηση της βίας ως εργαλείου πολιτικής.
Και όταν δύο τέτοιοι μηχανισμοί συγκρούονται, το αποτέλεσμα δεν είναι λύτρωση. Είναι συντριβή.
Οι λαοί δεν είναι οι δαίμονες
Αυτό που οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι οι λαοί των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν δεν ταυτίζονται με τις κυβερνήσεις τους. Υπάρχουν Ιρανοί που παλεύουν για ελευθερία. Υπάρχουν Ισραηλινοί που διαδηλώνουν κατά της πολιτικής της κυβέρνησής τους. Υπάρχουν Αμερικανοί που αντιτάσσονται στις στρατιωτικές επεμβάσεις.
Ο πόλεμος δεν είναι αναμέτρηση κοινωνιών. Είναι σύγκρουση συστημάτων εξουσίας.
Η ανθρωπότητα ανάμεσα στις μυλόπετρες
Αν αυτή η σύγκρουση κλιμακωθεί, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στη Μέση Ανατολή. Ενεργειακή αποσταθεροποίηση, προσφυγικά κύματα, τρομοκρατικές αντιδράσεις, οικονομική κατάρρευση αγορών – και το εφιαλτικό ενδεχόμενο γενικευμένης ανάφλεξης.
Η ανθρωπότητα βρίσκεται ανάμεσα στις μυλόπετρες ενός διπλού αμοραλισμού:
της δυτικής ηγεμονικής ισχύος και της θεοκρατικής αυταρχικής ισχύος.
Κανείς από τους δύο δεν μπορεί να εμφανιστεί ως φορέας παγκόσμιας ηθικής. Και γι’ αυτό ο πόλεμος αυτός δεν μπορεί να είναι «ιερός», ούτε «απελευθερωτικός». Είναι σύγκρουση συμφερόντων μεταμφιεσμένων σε αποστολές.
Το ζητούμενο
Η αληθινή στάση δεν είναι η επιλογή στρατοπέδου. Είναι η απόρριψη της λογικής που μετατρέπει τον άνθρωπο σε παράπλευρη απώλεια.
Όσο η ισχύς αποσυνδέεται από το δίκαιο και η θρησκεία από την ελευθερία, οι συγκρούσεις θα μοιάζουν με πολέμους δαιμόνων.
Και το τραγικό είναι ότι, σε τέτοιους πολέμους, δεν νικά ποτέ το καλό. Νικά απλώς ο ισχυρότερος δαίμονας.
